Uzasadnienie
K. D., wnioskiem z dnia 28 grudnia 2012 r., uzupełnionym w dniu 13 lutego 2013 r. oraz w dniu 18 marca 2013 r., wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. D. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji.
Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i uzyskiwanych dochodach zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną T. Miesięczny, łączny dochód rodziny wynosi [...] zł. Posiadany majątek to mieszkanie o powierzchni [...] m² oraz samochód osobowy marki [...] z 2006 r.
W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że większą część uzyskiwanego dochodu przeznacza na utrzymanie rodziny, mieszkania i samochodu oraz leczenie i nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w sprawie. Skarżący zaznaczył, że jego sytuacja majątkowa uległa znacznemu pogorszeniu, bowiem zmuszony był uiścić na rzecz [...] opłatę za bezumowne korzystanie gruntu w wysokości [...] zł (w piśmie z dnia 28 grudnia 2012 r. wskazano kwotę [...] zł) oraz że w związku z pogarszającą się koniunkturą gospodarczą, prowadzone przedsiębiorstwo zanotowało istotny spadek przychodów.
Wobec podniesionych we wniosku okoliczności, celem oceny rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy, pismem z dnia 19 lutego 2013 r. wezwano skarżącego do złożenia, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy, dodatkowych dokumentów, pozwalających na pełne wyjaśnienie jego sytuacji majątkowej, w tym do złożenia wyciągów lub wykazów z posiadanych przez wnioskodawcę oraz pozostającą we wspólnym gospodarstwie domowym żonę wnioskodawcy, rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, stosownych dokumentów potwierdzających wysokość miesięcznych dochodów uzyskiwanych przez wnioskodawcę oraz żonę wnioskodawcy, zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodów osiągniętych przez wnioskodawcę oraz żonę wnioskodawcy w 2012 r., oświadczenia wskazującego charakter prowadzonej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej, dokumentów wskazujących oraz potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych w związku z utrzymaniem i leczeniem.
W odpowiedzi na powyższe nadesłane zostały dokumenty dotyczące sytuacji majątkowej strony, w tym m.in. zaświadczenie o dochodach, odpisy zeznań podatkowych za 2012 r., zaświadczenie o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej oraz szereg rachunków związanych z kosztami utrzymania.
W tym stanie sprawy stwierdzono, co następuje:
W myśl art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku.
Zgodnie zaś z art. 245 § 1 - 3 powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2).
Podkreślić należy, że instytucja przyznania prawa pomocy jest rozwiązaniem szczególnym. Udzielenie prawa pomocy powinno sprowadzać się do przypadków, gdy sytuacja majątkowa strony jest wyjątkowo ciężka, gdy strona pozbawiona jest środków do życia lub posiadane środki są tak niewielkie, że zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Instytucja powyższa ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom najuboższym. Każdy wnoszący sprawę do Sądu powinien zaś liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania zgodnie z przepisami obowiązującego prawa. Występując natomiast z wnioskiem o zwolnienie z obowiązku ponoszenia tych kosztów musi uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego w tym przedmiocie wniosku.
Mając na uwadze okoliczności niniejszej sprawy uznać należy, że wnioskodawca nie wykazał, iż znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej go do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zauważyć trzeba, że z danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż skarżący wraz z żoną posiada mieszkanie o powierzchni [...] m², samochód osobowy marki [...] z 2006 r., miesięczny dochód rodziny wynosi zaś [...] zł. Nie można zatem uznać, że sytuacja majątkowa skarżącego jest szczególnie trudna oraz że nie posiada on środków na poniesienie kosztów sądowych w sprawie. Zwłaszcza, że na obecnym etapie postępowania sprowadzają się one w istocie do wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł.
Podkreślić ponadto trzeba, że wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą i jak wynika z nadesłanych dokumentów przychód z prowadzonej działalności gospodarczej w roku 2012 r. wyniósł [...] zł. Okoliczność powyższa, zdaniem referendarza sądowego, ma istotne znacznie przy ocenie zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się bowiem, że w przypadku osób prowadzących działalność gospodarczą, o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami, a kosztami działalności. Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować.
Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Wykazanie zatem przez prowadzącego działalność gospodarczą nawet niewielkiego dochodu, co w niniejszej sprawie w istocie nie zachodzi, nie musi oznaczać, że wnioskodawca nie dysponuje środkami finansowymi wystarczającymi na pokrycie kosztów sądowych w sprawie.
W świetle powyższego stwierdzić należy, że w sprawie nie zaistniały przesłanki uzasadniające uwzględnienie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Sytuacja majątkowa skarżącego nie jest szczególnie trudna i nie można uznać, że nie posiada on środków na poniesienie kosztów sądowych w sprawie. Jak wskazano instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania i udzielenie prawa pomocy powinno mieć zastosowanie wobec osób ubogich, bez środków do życia. Wnioskodawca do takich osób niewątpliwie nie należy.
Zaznaczyć także trzeba, że podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu. W sytuacji, gdy oświadczenie strony okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).
W rozpoznawanej sprawie skarżący – mimo stosownego wezwania - nie przedstawił wszystkich żądanych w piśmie z dnia 19 lutego 2013 r. dokumentów dotyczących jego sytuacji majątkowej. W szczególności wnioskodawca nie nadesłał żądanych wyciągów lub wykazów z posiadanych rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy. Niewykonanie wezwania w powyższym zakresie uniemożliwia - w ocenie referendarza sądowego - rzeczywistą i pełną ocenę stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego.
W świetle powyższego stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał należycie, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych i brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego w tym przedmiocie wniosku.
W tej sytuacji w oparciu o powołane wyżej przepisy oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowiono jak w sentencji.