Uzasadnienie
Decyzją z 13 lipca 2022 r., nr DO-II.7610.130.2022.JL, Minister Rozwoju i Technologii, po rozpoznaniu odwołania Spółki [...] S.A. z siedzibą w [...] (dalej "Spółka" lub "skarżąca"), utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z 12 maja 2022 r., nr NWIV.752.151.2014, o odmowie stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego gruntu.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Decyzją z 12 maja 2022 r. Wojewoda [...], działając na podstawie art. 200 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, odmówił stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez [...] w [...] prawa użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa, położonego w [...], obręb [...], k. m. [...], obejmującego działki nr [...] o pow. [...] m2 i nr [...] o pow. [...] m2, dla których prowadzona jest księga wieczysta nr [...].
Odwołanie od powyższej decyzji złożyła Spółka zarzucając organowi naruszenie art. 200 ust. 1 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami w zw. z § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu, poprzez ich błędną wykładnię i uznanie, że brak jest podstaw do stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego spornego gruntu.
Decyzją z 13 lipca 2022 r. Minister Rozwoju i Technologii utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z 12 maja 2022 r.
W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przywołał treść art. 200 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami i podniósł, że Spółka [...] S.A. jest następcą prawnym [...] w [...], a zatem posiada przymiot strony w niniejszym postępowaniu.
Nie budzi również wątpliwości Ministra ustalenie organu pierwszej instancji, dokonane na podstawie treści księgi wieczystej nr [...], że przedmiotowy grunt oznaczony jako działki nr [...] i nr [...] w dniu 5 grudnia 1990 r. stanowił własność Skarbu Państwa na podstawie aktu notarialnego z [...] października 1970 r., Rep. [...] Nr [...].
Spór dotyczy natomiast tego czy przedmiotowy grunt znajdował się w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie [...] w [...] (poprzednika prawnego skarżącej)
Organ przywołał treść art. 38 ust. 2 i art. 87 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości i wskazał, że zarząd nieruchomością był ustanawiany nie w sposób ogólny, lecz tylko dla ściśle określonych składników mienia. Jednocześnie, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, istnienia zarządu nie można w żadnym przypadku domniemywać.
Minister podniósł, że stwierdzenie prawa zarządu do nieruchomości następuje na podstawie co najmniej jednego z dokumentów wymienionych enumeratywnie w § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu.
Prawo zarządu do działek nr [...] i nr [...] Spółka wywodzi z przedłożonej do akt sprawy zawartej w formie aktu notarialnego umowy sprzedaży z [...] października 1970 r., Rep. [...] Nr [...] oraz odpisu księgi wieczystej nr [...]. Jednakże, zdaniem organu, powyższa umowa nie dowodzi istnienia w dniu 5 grudnia 1990 r. prawa zarządu do spornej nieruchomości. Z jej treści wynika, że przedmiotowe działki zostały nabyte przez Skarb Państwa od osób fizycznych w trybie art. 6 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. W ocenie organu, skutkiem zawarcia powyższej umowy było zatem jedynie przejście prawa własności na rzecz Skarbu Państwa. Natomiast przepisy ustawy z 12 marca 1958 r. nie przewidywały wywłaszczenia nieruchomości z jednoczesnym oddaniem jej w użytkowanie przedsiębiorstwu państwowemu.
Minister podniósł, że w dacie zawarcia umowy sprzedaży zagadnienie władania mieniem Skarbu Państwa przez jednostki państwowe na terenie miast i osiedli regulowały przepisy obowiązującej wówczas ustawy z 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 32, poz. 159 ze zm., następnie Dz. U. z 1969 r. Nr 22, poz. 159 ze zm.). Organ przywołał treść art. 10 tej ustawy i wskazał, że uzyskanie przez państwowe jednostki organizacyjne jakiegokolwiek tytułu prawnego do nieruchomości w dacie zawarcia ww. umowy sprzedaży, w tym użytkowania, mogło nastąpić jedynie w trybie ustawy z 14 lipca 1961 r., a więc poprzez oddanie właściwej jednostce państwowej nieruchomości w użytkowanie w drodze decyzji administracyjnej. Sam natomiast fakt nabycia przez Skarb Państwa prawa własności przedmiotowej nieruchomości w drodze umowy sprzedaży zawartej w formie aktu notarialnego, przeznaczonej na potrzeby przedsiębiorstwa, jak również późniejsze faktyczne władanie tą nieruchomością przez przedsiębiorstwo, nie mogło wywołać skutku w postaci nabycia przez przedsiębiorstwo prawa użytkowania tej nieruchomości. Takiego skutku nie przewidywała bowiem obowiązująca ustawa z 14 lipca 1961 r.
Możliwość uzyskania przez państwową jednostkę organizacyjną prawa zarządu w odniesieniu do nieruchomości państwowych w drodze umowy sprzedaży nieruchomości wprowadził dopiero art. 38 ust. 2 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. Tym samym, zdaniem organu, nie można przyjąć, że państwowe jednostki organizacyjne, które przed dniem wejścia w życie ustawy z 29 kwietnia 1985 r. nabyły nieruchomość w drodze umowy zawartej na rzecz Skarbu Państwa uzyskały z mocy prawa zarząd. Na poparcie powyższego organ przywołał wyrok WSA w Warszawie z 28 października 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 691/21, Lex nr 3309786).
Minister podniósł, że umowa sprzedaży z 6 października 1970 r. została zawarta jeszcze przed wejściem w życie ustawy z 29 kwietnia 1985 r., tj. przed 1 sierpnia 1985 r. Tym samym brak jest podstaw do zastosowania powyższych przepisów w odniesieniu do tej umowy.
Wobec powyższego, zdaniem organu, również odpis z księgi wieczystej nr [...] nie może stanowić dowodu potwierdzającego prawo zarządu do spornej nieruchomości. Wpis w dziale II powyższej księgi o treści: "własność państwowa pod zarządem i w użytkowaniu [...] w [...]" został bowiem ujawniony na podstawie powyższego aktu notarialnego z [...] października 1970 r., który dotyczył jednak wyłącznie nabycia własności gruntu przez Skarb Państwa.
Minister dodał, że w toku postępowania Spółka nie nadesłała żadnych innych dokumentów świadczących o istnieniu prawa zarządu w dniu 5 grudnia 1990 r.
Końcowo organ wskazał, że zgodnie z art. 7 k.p.a. w postępowaniu administracyjnym co do zasady na organie prowadzącym postępowanie spoczywa obowiązek wyczerpującego zbadania wszelkich okoliczności faktycznych związanych z daną sprawą, tj. ustalenie stanu faktycznego zgodnie ze stanem rzeczywistym. Nie oznacza to jednak, że strona zainteresowana korzystnym dla siebie rozstrzygnięciem powinna zrezygnować z aktywności dowodowej, zwłaszcza w sytuacjach, w których ocena materiału dowodowego nie jest w pełni jednoznaczna.
Na marginesie Minister podniósł, że na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego Wojewoda ustalił, że działka nr [...] w dniu 5 grudnia 1990 r. stanowiła część pasa drogowego drogi publicznej, co potwierdza pismo Burmistrza Miasta [...] z 4 listopada 2014 r. oraz Starosty [...] z 17 listopada 2014 r.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję wniosła Spółka [...] S.A. z siedzibą w [...] zarzucając tej decyzji naruszenie:
- 1) przepisów prawa materialnego, co miało wpływ na wynik sprawy, to jest:
- a) art. 200 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. z § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 10 lutego 1998 r. poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe przyjęcie, że brak jest podstaw do stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez [...] w [...] prawa użytkowania wieczystego gruntu,
- b) błędną wykładnię § 4 ust. 1 pkt 4 i 5 rozporządzenia Rady Ministrów z 10 lutego 1998 r. i odmowę uznania mocy dowodowej umowy zawartej w formie aktu notarialnego przed dniem 1 lutego 1989 r. przez państwowe jednostki organizacyjne o nabyciu nieruchomości od osób innych niż Skarb Państwa oraz odpisowi z księgi wieczystej, stwierdzającej prawo zarządu lub prawo użytkowania nieruchomością,
- c) art. 38 ustawy o gospodarce terenami w miastach i osiedlach z 14 lipca 1961 r. oraz art. 87 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości z 29 kwietnia 1985 r. poprzez ich niezastosowanie i nieuwzględnienie, że grunty państwowe będące w użytkowaniu państwowych jednostek organizacyjnych przeszły z mocy prawa w użytkowanie, a następnie w zarząd tych jednostek, w sytuacji gdy właściwe zastosowanie tego przepisu prowadziłoby do stwierdzenia nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego spornego gruntu,
- d) art. 8 ust. 1 i 3 w związku z art. 38 ust. 2 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. (w pierwotnym brzmieniu), poprzez ich błędną wykładnię objawiającą się uznaniem, że poprzednik prawny skarżącej nie uzyskał z mocy ustawy prawa zarządu w stosunku do spornych nieruchomości na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego, co w dalszej kolejności skutkowało odmową stwierdzenia nabycia użytkowania wieczystego gruntów na mocy art. 200 ust. 1 ustawy z 21 sierpnia 1997 r., podczas gdy prawidłowa wykładnia tych przepisów powinna prowadzić do wniosku, że poprzednik prawny skarżącej uzyskał prawo zarządu nabytymi nieruchomościami najpóźniej w dniu wejścia w życie powyższej ustawy, tj. w dniu 1 sierpnia 1985 r.,
- 2) przepisów postępowania, to jest:
- a) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. polegające na zebraniu, rozpatrzeniu oraz dokonaniu przez ten organ oceny materiału dowodowego w sposób dowolny i wybiórczy wbrew regułom wynikającym z art. 7, 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., co miało istotny wpływ na wynik sprawy,
- b) wybiórczą i dowolną ocenę dowodów, co miało istotny wpływ na wynik sprawy i błędne przyjęcie, że umowa sprzedaży z 6 października 1970 r. nie może stanowić dowodu na potwierdzenie istnienia prawa zarządu względem spornych nieruchomości, co doprowadziło do błędnego uznania, że sporne nieruchomości nie znajdowały się pod zarządem [...] w [...],
- c) bezzasadne pominięcie okoliczności wskazanych w treści księgi wieczystej nr [...], które jednoznacznie wskazują na istnienie zarządu po stronie [...] w [...],
- d) art. 8 § 2 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez błędną ocenę zgromadzonych w sprawie dowodów, w szczególności poprzez przyjęcie, że skarżąca nie udowodniła, ze jej poprzednik prawny posiadał prawo zarządu spornej nieruchomości,
- e) art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewskazanie w sposób wyczerpujący przyczyn, z powodu których odmówiono wiarygodności i mocy dowodowej dowodom zaoferowanym przez skarżącą i niewskazanie faktów pozwalających na przyjęcie odmiennego stanowiska niż to, na które wskazuje skarżąca
Powołując się na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i przekazanie temu organowi sprawy do ponownego rozpoznania, a także zasądzenie kosztów postępowania.
Ponadto, na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. Spółka wniosła o przeprowadzenie dowodu z dokumentu w postaci fotokopii umowy sprzedaży z [...] października 1970 r. stanowiącej podstawę wpisu do księgi wieczystej oraz wszystkich dokumentów dotychczas zgromadzonych w aktach sprawy.
W uzasadnieniu skargi podniesiono, że skarżąca legitymuje się dokumentami w postaci: aktu notarialnego z [...] października 1970 r. oraz wpisu w księdze wieczystej nr [...], które potwierdzają sprawowanie zarządu na całości przedmiotowej nieruchomości.
Prawo rzeczowe do gruntu poprzedniczka prawna skarżącej nabyła na podstawie umowy sprzedaży. Powołując się na prezentowaną w orzecznictwie NSA wykładnię art. 8 ust. 3 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. skarżąca podniosła, że skoro powyższy przepis obowiązywał już od dnia wejścia w życie przedmiotowej ustawy, to wydaje się oczywiste, że intencją ustawodawcy było jego zastosowanie do nieruchomości nabytych przed datą wejścia tej ustawy w życie. Zdaniem skarżącej, ustawa z 29 kwietnia 1985 r. uregulowała zatem sytuację prawną podmiotów, które nabyły grunty pierwotnie nie stanowiące własności państwowej, ale wykonywały wobec nich uprawnienia wynikające z prawa własności Państwa.
Skarżąca podniosła, że w rozporządzeniu z 10 lutego 1998 r. ustawodawca wskazał wprost, że wystarczającą podstawą stwierdzającą prawo zarządu jest uznawany wpis w księdze wieczystej stwierdzający to prawo. Dopóki zatem nie zostanie obalone domniemanie wynikające z księgi wieczystej, wskazujące na prawdziwość wpisów, organ administracji nie ma podstaw do kwestionowania treści księgi wieczystej. Wpis do księgi wieczystej, stosownie do art. 626⁸ kodeksu postępowania cywilnego jest bowiem orzeczeniem sądu cywilnego, którego treść wiąże wszystkie inne sądy oraz organy.
Ponadto, organ pominął treść art. 87 ustawy z 29 kwietnia 1985 r., który w dacie wejścia w życie ustawy i brzmieniu na 5 grudnia 1990 r. stanowił, że grunty państwowe będące w dniu wejścia w życie ustawy w użytkowaniu państwowych jednostek organizacyjnych przechodzą w zarząd tych jednostek. Zamiana prawa użytkowania na prawo zarządu następowała zatem z mocy prawa na podstawie wskazanego przepisu.
Zdaniem skarżącej, organ miał zatem wystarczające dokumenty potwierdzające, że w dniu 5 grudnia 1990 r. w odniesieniu do spornych działek istniało prawo zarządu, które z mocy prawa przekształciło się w użytkowanie wieczyste gruntu, ale dokonał ich dowolnej oceny.
W odpowiedzi na skargę Minister Rozwoju i Technologii wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skarga jest niezasadna.
Zaskarżona decyzja została wydana na podstawie art. 200 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. j. Dz. U. z 2018 r. poz. 121), zwanej dalej "ustawą" lub "ustawą z 21 sierpnia 1997 r.". Zgodnie z powołanym przepisem, o stwierdzenie nabycia z mocy prawa na podstawie ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, z dniem 5 grudnia 1990 r., prawa użytkowania wieczystego gruntów oraz własności budynków, innych urządzeń i lokali mogą ubiegać się te państwowe i komunalne osoby prawne oraz Bank Gospodarki Żywnościowej, które posiadały w tym dniu grunty w zarządzie.
Kluczowe zatem dla podjęcia na tej podstawie decyzji było ustalenie, czy podmiot ubiegający się o uwłaszczenie (w niniejszej sprawie [...] w [...] będąca poprzedniczką prawną skarżącej) na dzień 5 grudnia 1990 r. legitymował się prawem zarządu sporną nieruchomością.
Wyjaśnić w tej sytuacji trzeba, że zarząd (obecnie trwały zarząd), to prawne formy władania, które uprawniają do władania nieruchomością. Sam więc fakt korzystania przez przedsiębiorstwo, a następnie spółkę, z nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa nie kreuje prawa zarządu. Decydujące znaczenie mają bowiem w tym aspekcie dwa zagadnienia: dzień wejścia w życie ustawy, tj. 5 grudnia 1990 r. oraz obowiązujące w tym dniu przepisy pozwalające stwierdzić, że w tej dacie określone mienie należało do przedsiębiorstw państwowych. Natomiast obowiązująca wówczas ustawa z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1990 r., Nr 79, poz. 464), dalej zwana "ustawą z 29 kwietnia 1985 r.", przewidywała powstanie zarządu do gruntu w ściśle określony sposób. Stosownie do art. 38 ust. 2 ustawy, dowodem potwierdzającym istnienie prawa zarządu państwowej jednostki organizacyjnej mogły być: 1) decyzja o oddaniu w zarząd, 2) zawarta za zezwoleniem tego organu, umowa o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi, 3) umowa o nabyciu nieruchomości.
Na gruncie powołanych regulacji w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ukształtował się trafny pogląd, że istnienia zarządu nie można domniemywać. Istotne jest również to, że decyzja o oddaniu nieruchomości w zarząd powinna była określać jej położenie, powierzchnię, mieć załączoną mapę sytuacyjną oraz wskazywać sposób i cel korzystania z niej (por. uchwała składu 7 sędziów SN z 23 września 1993 r., sygn. akt III CZP 81/93, OSNC z 1994/2/27 oraz wyrok NSA z 28 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 929/09, Lex nr 595619).
W niniejszej sprawie bezsporne pozostaje, że według stanu na dzień 5 grudnia 1990 r. sporna nieruchomość stanowiła własność Skarbu Państwa. Spór dotyczy natomiast tego czy przedłożone przez skarżącą dokumenty potwierdzają spełnienie przez jej poprzedniczkę prawną przesłanki posiadania prawa zarządu do gruntu w dniu 5 grudnia 1990 r.
W kwestii sposobu dokumentowania prawa zarządu podstawowe znaczenie mają przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz. U. z 1998 r., Nr 23, poz. 120, ze zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem". W § 4 rozporządzenia ustawodawca wymienił dokumenty wskazujące na istnienie prawa zarządu, którymi mogą być: decyzja o przekazaniu nieruchomości w zarząd; decyzja o przekazaniu nieruchomości w użytkowanie, jeśli została wydana przed dniem 1 sierpnia 1985 r.; umowa między państwowymi jednostkami organizacyjnymi o przekazaniu prawa zarządu do nieruchomości, zawarta za zgodą organu; umowa zawarta w formie aktu notarialnego przed dniem 1 lutego 1989 r., przez państwowe jednostki organizacyjne, o nabyciu nieruchomości od osób innych niż Skarb Państwa; odpis księgi wieczystej stwierdzającej prawo zarządu lub prawo użytkowania nieruchomości; decyzja o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu zarządu nieruchomością; decyzja o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu użytkowania nieruchomości, jeżeli została wydana przed dniem 1 sierpnia 1985 r.; uchwała, zarządzenie lub decyzja wydana w sprawie podziału, łączenia, likwidacji i utworzenia państwowych i komunalnych jednostek organizacyjnych oraz podejmowanych na ich podstawie uchwał komisji powoływanych w tych sprawach, jeżeli treść tych dokumentów zawiera oznaczenie nieruchomości; protokół przekazania nieruchomości sporządzony między państwowymi jednostkami organizacyjnymi przed dniem 1 sierpnia 1985 r., a także umowa o przekazaniu nieruchomości lub protokół przekazania nieruchomości sporządzone przed 22 października 1961 r. między organizacjami społeczno-zawodowymi, politycznymi lub spółdzielczymi a państwowymi jednostkami organizacyjnymi.
Ponadto, zgodnie z § 5 rozporządzenia, w przypadku niezachowania się powyższych dokumentów stwierdzenia dotychczasowego prawa zarządu do nieruchomości można dokonać na podstawie zeznań świadków lub oświadczeń stron, złożonych zgodnie z art. 75 k.p.a., potwierdzających przekazanie nieruchomości państwowym i komunalnym jednostkom organizacyjnym.
Po analizie akt sprawy Sąd podzielił ocenę organów, że zgromadzony materiał dowodowy nie potwierdził istnienia w dniu 5 grudnia 1990 r. prawa zarządu przysługującego poprzedniczce prawnej skarżącej spółki do wnioskowanych nieruchomości. Akta sprawy potwierdzają, że w się w odniesieniu do spornych nieruchomości skarżąca nie wylegitymowała jednym z dokumentów, o których mowa w § 4 ust. 1 rozporządzenia. Ma to zaś w niniejszej sprawie kluczowe znaczenie, gdyż o zarządzie lub użytkowaniu nie świadczy samo przeznaczenie gruntu lub władanie nim przez poprzedniczkę prawną skarżącej.
Sąd w składzie orzekającym podziela również ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowisko, że o tytule prawnym do konkretnie oznaczonej nieruchomości nie mogą stanowić akty ogólne regulujące status przedsiębiorstwa w sytuacji, gdy nie zostało ustalone, aby zostały wydane decyzje uprawnionych organów państwowych o przekazaniu nieruchomości w zarząd lub użytkowanie przedsiębiorstwa. W niniejszej sprawie skarżąca nie wykazała aby dysponowała takim indywidualnym aktem dotyczącym przedmiotowej nieruchomości czy to w formie decyzji administracyjnej czy w formie umowy. W świetle zaś art. 200 ustawy z 21 sierpnia 1997 r., dla nabycia prawa użytkowania wieczystego mienia z mocy prawa decydujące znaczenie ma stan faktyczny i prawny dotyczący tego mienia istniejący w dniu 5 grudnia 1990 r.
Na potwierdzenie swoich praw do spornych nieruchomości skarżąca przedstawiła akt notarialny - umowę sprzedaży nieruchomości z [...] października 1970 r. zawartą w trybie art. 6 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Zgodnie z postanowieniami tej umowy Skarb Państwa nabył od osoby fizycznej nieruchomość opisaną w księdze wieczystej nr [...]. Umowa ta nie dowodzi jednak, zdaniem sądu w składzie orzekającym, istnienia w dniu 5 grudnia 1990 r. prawa zarządu poprzedniczki prawnej skarżącej w stosunku do przedmiotowej nieruchomości. Z jej treści jednoznacznie bowiem wynika, że przedmiotowe grunty zostają sprzedane Państwu Polskiemu - [...] w [...] (§ 2 aktu notarialnego z [...] października 1970 r.). W tej sytuacji wyjaśnić trzeba, że do dnia [...] lipca 1985 r. zakupione w formie umowy sprzedaży grunty nabywane były na własność Skarbu Państwa.
Następnie, już jako tereny państwowe, mogły być przekazywane jednostkom państwowym (a taką była poprzedniczka prawna skarżącej) i organizacjom społecznym w użytkowanie. Przekazanie to odbywało się w drodze decyzji na podstawie ustawy z 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 32, poz. 159 ze zm.), które to prawo użytkowania później przekształciło się w zarząd na mocy art. 87 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. Dopiero od 1 sierpnia 1985 r. (tj. od daty wejścia w życie ustawy z 29 kwietnia 1985 r.), sama umowa sprzedaży świadczyła, na mocy art. 8 ust. 3 powołanej ustawy, o nabyciu przez państwowe jednostki organizacyjne prawa zarządu. Skarżąca nie przedstawiła jednak stosownej decyzji o przekazaniu spornych nieruchomości w użytkowanie, a umowa sprzedaży, na którą się powołuje została zawarta w dniu [...] października 1970 r.
Regulacje dotyczące tzw. "zaszłości" znalazły się natomiast w przepisie przejściowym, tj. w art. 80 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. Przepis ten wyraźnie wskazywał, że grunty państwowe będące w dniu wejścia w życie ustawy w użytkowaniu państwowych jednostek organizacyjnych przechodzą w zarząd tych jednostek. Jak już wcześniej jednak wykazano, sporna nieruchomość nie znajdowała ani w zarządzie ani w użytkowaniu poprzedniczki prawnej skarżącej, co wyłączało ją spod zastosowania powołanego przepisu. W tej sytuacji nie można podzielić stanowiska skarżącej, opartego o przywołane w skardze poglądy orzecznictwa, że umowa sprzedaży z [...] października 1970 r. stanowi dokument potwierdzający prawo zarządu do gruntu istniejące w dniu 5 grudnia 1990 r.
Do wykazania prawa zarządu nie jest również wystarczający, stosownie do § 4 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia, powoływany przez skarżącą wpis w dziale II księgi wieczystej nr [...] o treści "własność państwowa pod zarządem i w użytkowaniu [...] w [...]". Wprawdzie odpis z księgi wieczystej stwierdzającej prawo zarządu lub prawo użytkowania nieruchomości może stanowić dowód na istnienie prawa zarządu. Jednak konieczne jest w takiej sytuacji ustalenie na jakiej podstawie wpis tego prawa został dokonany. Powoływany przez skarżącą wpis w dziale II księgi wieczystej został zaś ujawniony na podstawie aktu notarialnego z [...] października 1970 r. W tym okresie obowiązywał system jednolitej własności państwowej. Ujawnienie w takich uwarunkowaniach prawnych w księdze wieczystej, obok Skarbu Państwa, wpisu o zarządzie i użytkowaniu mienia państwowego, wywłaszczonego na wniosek określonej jednostki, podyktowany był w tej sytuacji potrzebą zabezpieczenia interesów osób trzecich.
Podmioty te dzięki temu miały wiedzę przeciwko jakiej jednostce kierować ewentualne roszczenia związane z mieniem państwowym. Wskazany wpis w księdze wieczystej nie miał zatem na celu potwierdzenia określonej publicznoprawnej formy władania mieniem (zarządu), której sprawowanie w dacie 5 grudnia 1990 r. przez przedsiębiorstwo państwowe jest warunkiem jego uwłaszczenia. Wpis taki ujawniał, kto jest uprawniony do wykonywania w imieniu własnym własności państwowej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 14 czerwca 1963 r., sygn. akt I CR 336/63).
Podsumowując, wpis w księdze wieczystej mógłby zostać uznany za dowód na istnienie w dacie 5 grudnia 1990 r. zarządu przedsiębiorstwa państwowego jedynie wówczas gdyby oparto go na akcie to prawo kreującym, do którego nawiązanie zostałoby zawarte w treści księgi wieczystej. W ocenie Sądu, w taki sposób trzeba interpretować przyjętą w § 4 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia regulację, że podstawą stwierdzenia przez organ prawa zarządu państwowych i komunalnych osób prawnych na dzień 5 grudnia 1990 r. jest odpis z księgi wieczystej, stwierdzającej prawo zarządu lub prawo użytkowania nieruchomości. W sytuacji zatem gdy z treści księgi wieczystej nie wynika aby ujawnienie zarządu w dziale II księgi znajdowało oparcie w indywidualnym akcie to prawo kreującym i takiego aktu skarżąca Spółka w toku postępowania nie przedstawiła, zasadnie organy obu instancji uznały sam wpis w księdze za niewystarczający dla stwierdzenia istnienia tego prawa w dacie kluczowej z punktu widzenia uwłaszczenia.
Podsumowując, wyniki przeprowadzonego przez organy postępowania wyjaśniającego nie potwierdziły istnienia dokumentów o przekazaniu [...] w [...] przedmiotowego gruntu w użytkowanie w trybie art. 8 ust. 1 lub przepisów szczególnych wymienionych w art. 43 ustawy z 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1969 r. Nr 22, poz. 159 ze zm.), czy dokumentów, o których mowa w art. 38 ust. 2 lub w art. 87 ust. 2 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. Nie ma też jakichkolwiek dowodów, że w niniejszej sprawie zastosowanie znalazł art. 37 ustawy z 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach. Czyni to niezasadnym zarzut błędnej wykładni art. 200 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. z § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 10 lutego 1998 r., § 4 ust. 1 pkt 4 i 5 ww. rozporządzenia, art. 38 ustawy z 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach, art. 87 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości oraz art. 8 ust. 1 i 3 w związku z art. 38 ust. 2 powołanej ustawy.
Sąd nie podzielił również zarzutów naruszenia przez organy art. 7 w zw. z art. 77 § 1, art. 8 w zw. z art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. Analiza akt sprawy potwierdza, że kontrolowane postępowanie zostało przeprowadzone wnikliwie, z zachowaniem reguł postępowania określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego. Wyjaśnione zostały wszystkie okoliczności istotne dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Także w zgodzie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a. organy przedstawiły swoje stanowisko w uzasadnieniach wydanych rozstrzygnięć, które dostatecznie odzwierciedlają racje decyzyjne i wyjaśniają tok rozumowania organów. W uzasadnieniach decyzji organy prawidłowo również wskazały fakty, które uznały za udowodnione, dowody, na których się oparły, oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówiły wiarygodności i mocy dowodowej.
Skoro zatem po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego nie uzyskano dowodu potwierdzającego zarząd spornymi nieruchomościami przez poprzedniczkę prawną skarżącej, to zarówno Wojewoda [...], jak też Minister Rozwoju i Technologii trafnie stwierdzili, że nie było podstaw do uwzględnienia wniosku o uwłaszczenie.
Ponadto, Sąd nie uwzględnił wniosku skarżącej o przeprowadzenie dowodu z dokumentu w postaci fotokopii umowy sprzedaży z [...] października 1970 r. stanowiącej podstawę wpisu do księgi wieczystej oraz wszystkich dokumentów dotychczas zgromadzonych w aktach sprawy. Przedmiotowy wniosek dotyczy bowiem przeprowadzenia dowodu z dokumentów włączonych już w poczet materiału dowodowego, a tym samym wykracza poza granice uzupełniającego postępowania dowodowego określonego w art. 106 § 3 p.p.s.a.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 239), orzekł jak w sentencji. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.).