Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], decyzją z dnia [...] października 2012 r., nr[...], po rozpatrzeniu odwołania A. K., uchyliło decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] maja 2012 r., nr [...] pozostawiającą bez rozpoznania wniosek o pomoc finansową na zakup żywności, środków czystości oraz odzieży i na podstawie art. 106 ust. 1 w związku z art. 107 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 ze zm.), orzekło o odmowie przyznania świadczenia.
W uzasadnieniu decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławczego w [...] wskazało, że decyzją z dnia [...] maja 2012 r. Prezydent Miasta P. pozostawił bez rozpoznania wniosek A. K. z dnia 6 kwietnia 2012 r. o przyznanie pomocy finansowej wskazując, że w dniu 16 kwietnia 2012 r. pracownik socjalny próbował przeprowadzić z w/w wywiad środowiskowy. W trakcie wizyty wnioskodawca odmówił udzielania jakichkolwiek informacji na temat swojej aktualnej sytuacji materialno – bytowej oraz odmówił złożenia pisemnego oświadczenia w tej sprawie.
W odwołaniu od powyższej decyzji A. K. wskazał, że jego sytuacja rodzinna jest znana Miejskiemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w P. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w[...], rozpoznając sprawę przytoczyło treść art. 64 § 2 kpa, a także art. 107 ust. 5 i art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej oraz wskazało, że z akt sprawy wynika, iż w dniu 19 kwietnia 2012 r. organ pierwszej instancji wezwał stronę, po uprzedniej próbie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania wnioskodawcy, do umożliwienia przeprowadzenia wywiadu oraz do osobistego kontaktu z Ośrodkiem w terminie do dnia 30 kwietnia 2012 r. w celu ustalenia terminu przeprowadzenia wywiadu. A.K.do dnia 11 maja 2012 r. nie zgłosił się jednakże do Ośrodka.
Organ odwoławczy podkreślił, że wywiad środowiskowy przeprowadzany jest m.in. w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób ubiegających się o świadczenie. Na jego podstawie pracownik socjalny dokonuje analizy oceny sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy oraz formułuje wnioski dotyczące planowania pomocy. Rodzinny wywiad środowiskowy jest więc nieodzownym elementem postępowania w sprawie o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej.
Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] odmowa udzielenia przez A. K. informacji do wywiadu środowiskowego dotyczących sytuacji materialno – bytowej, a także niestawienie się na wezwanie organu pierwszej instancji celem ustalenia daty przeprowadzenia wywiadu, jednoznacznie wskazuje na brak chęci współpracy z organem opieki społecznej. Obowiązek współdziałania osoby z organem dotyczy także przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i powinien on polegać na umożliwieniu pracownikowi socjalnemu przeprowadzenia wywiadu w wyznaczonym terminie i udzieleniu wszystkich niezbędnych informacji, co potwierdza stosowne orzecznictwo sądowoadministracyjne.
Jednocześnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] uznało, że organ pierwszej instancji błędnie zastosował art. 64 § 2 kpa. Wzywając stronę do umożliwienia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego organ powinien bowiem zastosować art. 107 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej i odmówić przyznania wnioskowanego świadczenia. W świetle powyższego organ odwoławczy na mocy art. 138 § 1 pkt 2 kpa uchylił decyzję organu pierwszej instancji w całości i odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył A. K. wnosząc o jej uchylenie. W ocenie skarżącego organ powinien przyznać mu wnioskowaną pomoc.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz. 270).
W ocenie Sądu skarga jest niezasadna, bowiem zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2012 r. nie narusza prawa.
Na wstępie podkreślić należy, że rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielania reguluje ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.).
Zgodnie z art. 2 ust. 1 tej ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości.
Zaznaczyć trzeba, że zadaniem pomocy społecznej jest wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwianie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1). Przy czym nie oznacza to, że pomoc społeczna ma zaspokajać wszystkie potrzeby i oczekiwania osób, które znalazły się w trudnej sytuacji życiowej. Zwłaszcza, że możliwości finansowe ośrodków pomocy społecznej nie są nieograniczone, a liczba osób wymagających wsparcia jest znaczna i stale rośnie.
Istotne jest również, że z art. 4 powołanej ustawy wynika, iż osoby korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Brak m.in. współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, czy też nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych lub prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej).
Nie ulega wątpliwości – jak słusznie zauważył organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji - że jedną z postaci odmowy współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, w rozumieniu powołanego wyżej przepisu, jest uniemożliwienie przeprowadzenia pracownikowi socjalnemu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Stanowisko to ugruntowane jest w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (np. wyrok NSA z dnia 19 kwietnia 2011 r., sygn. akt I OSK 60/11, z dnia 27 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 84/10, z dnia 17 listopada 2009 r., sygn. akt I OSK 554/09) i Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w pełni je popiera.
Zaznaczyć trzeba, że zgodnie z art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego oraz decyzji w sprawach cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego.
Stosownie zaś do treści art. 107 ust. 1 powołanej ustawy, rodzinny wywiad środowiskowy służy do ustalenia przez pracownika socjalnego sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osoby ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej.
W myśl zaś § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 czerwca 2012 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. z 2012 r., poz. 712) wywiad przeprowadza się w miejscu zamieszkania osoby lub rodziny albo w miejscu ich pobytu, w dniach roboczych, w godzinach pracy ośrodka pomocy społecznej lub powiatowego centrum pomocy rodzinie albo w innym terminie uzgodnionym z osobą lub rodziną, za zgodą kierownika jednostki organizacyjnej pomocy społecznej.
Na podstawie przeprowadzonego wywiadu pracownik socjalny dokonuje analizy i oceny sytuacji danej osoby lub rodziny i formułuje wnioski z niej wynikające, stanowiące podstawę planowania pomocy (§ 2 ust. 5 rozporządzenia).
Z powyższego wynika zatem, że wywiad środowiskowy jest szczególnym środkiem dowodowym mającym zastosowanie w postępowaniu w sprawach z zakresu pomocy społecznej. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym, podkreśla się, że jest on nieodzownym elementem postępowania prowadzącego do wydania decyzji przyznającej lub odmawiającej przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Niemożność jego przeprowadzenia uniemożliwia bowiem organowi pomocowemu dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej, rodzinnej i bytowej osoby ubiegającej się o świadczenie. Ta obligatoryjna forma postępowania wyjaśniającego wymaga od strony szczególnej aktywności, bowiem z uwagi na charakter ustaleń odnoszących się do sfery ściśle osobistej, nie można jej zastąpić innymi środkami dowodowymi.
Ze zgromadzonego w rozpoznawanej sprawie materiału dowodowego wynika tymczasem, że po złożeniu przez A. K. wniosku z dnia 6 kwietnia 2012 r. o przyznanie pomocy finansowej na zakup żywności, środków czystości oraz odzieży, pracownicy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. podjęli próby przeprowadzenia stosownego wywiadu środowiskowego. Jak wynika z akt sprawy w dniu 12 kwietnia 2012 r. pracownicy socjalni nie zastali wnioskodawcy w miejscu zamieszkania, w dniu 16 kwietnia 2012 r. skarżącego zastano, jednakże odmówił on udzielenia jakichkolwiek wyjaśnień dotyczących jego aktualnej sytuacji materialno – bytowej, a także złożenia jakichkolwiek pisemnych oświadczeń. W tej sytuacji pismem dnia 19 kwietnia 2012 r. wezwano wnioskodawcę do umożliwienia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania oraz skontaktowania się z Ośrodkiem w wyznaczonym terminie, w celu ustalenia terminu przeprowadzenia wywiadu. Powyższe pismo pozostało bez odpowiedzi ze strony wnioskodawcy.
W świetle przedstawionych okoliczności stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], mocą której odmówiono skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia, jest zgodna z prawem. Nie ulega bowiem wątpliwości, że działania skarżącego uniemożliwiają przeprowadzenie pracownikowi socjalnemu stosownego wywiadu środowiskowego, który – jak wskazano – jest nieodzownym elementem postępowania w sprawie o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej. Zdaniem Sądu postawa i zachowanie wnioskodawcy z całą pewnością nie świadczą o chęci współpracy z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu jego problemów życiowych. Przeciwnie - uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu wskazuje na brak woli strony do takiego współdziałania.
Mając powyższe na uwadze stwierdzić trzeba, że odmawiając przyznania wnioskowanej pomocy organ administracji publicznej nie naruszył prawa. Organ prawidłowo uznał, że uniemożliwiając przeprowadzenia wywiadu, skarżący nie współpracuje z pracownikami socjalnymi w rozumieniu art. 11 ust. 2 ustawy, a ponadto pozbawia organ możliwości dokonania oceny czy zaistniały przesłanki do udzielenia wnioskowanej pomocy. Zaskarżona decyzja jest więc zgodna z prawem. Wniesiona skarga podlega zatem oddaleniu.
W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.