Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., po rozpoznaniu w dniu 14 sierpnia 2013 r. odwołania złożonego przez J. L. od decyzji administracyjnej Nr [...] z dnia [...] lipca 2013 r. wydanej przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S., działającego z upoważnienia Wójta Gminy, którą odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust 1 pkt 1, na L. L., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Orzeczenie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Wnioskiem z dnia 26 czerwca 2013r. J. L. zamieszkała w miejscowości G., wystąpiła do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku nad opieką nad synem L. L. urodzonym w dniu [...] lipca 1994r.
Zgodnie z orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w G. z dnia [...] sierpnia 2010 r. Nr [...] L. L. został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Orzeczenie wydano na stałe, ustalono że niepełnosprawność istnieje od urodzenia, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 31 sierpnia 2010 r.
Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, działający z upoważnienia Wójta Gminy Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. decyzją z dnia [...] lipca 2013 r. Znak [...] postanowił odmówić przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art.17 ust 1 pkt 1.
W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje tylko osobie legitymującej się znacznym stopniem niepełnosprawności albo dziecku z orzeczeniem o niepełnosprawności wraz ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zaznaczono, że z chwilą ukończenia przez dziecko 16 roku życia aby uzyskać świadczenie pielęgnacyjne musi jako osoba dorosła posiadać orzeczenie tylko o znacznym stopniu niepełnosprawności, posiadanie orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności nie uprawnia do tego świadczenia.
Od tej decyzji J. L. złożyła odwołanie w którym zakwestionowała rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji, wskazała że decyzja została wydana w sposób bezzasadny, gdyż stanowi naruszenie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Podkreśliła, że kwestia zasadności przyznanego jej wcześniej świadczenia była już rozpatrywana przez SKO w S., które w piśmie z dnia 31 stycznia 2011 r. znak [...] stwierdziło, że legitymowanie się przez syna umiarkowanym stopniem niepełnosprawności wraz ze wskazaniami o których mowa w cytowanym przepisie ustawy o świadczeniach rodzinnych nie pozbawia jej jako matki prawa do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego. Odwołująca się wskazała, że przepis art. 17 ust 1 ustawy wskazuje krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji zaistnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie bez względu na wiek osoby. J. L. podkreśliła, że po zakończonym postępowaniu administracyjnym w danej sprawie pobierała do końca czerwca 2013 r. świadczenie pielęgnacyjne.
Końcowo zaznaczyła, że uzyskane przez syna orzeczenie po ukończeniu 16 roku życia kwalifikuje się jako orzeczenie o niepełnosprawności ze wskazaniami wymienionymi w przepisie i nie wymaga posiadania orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w wyniku rozpoznania odwołania wydało zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu organ wskazał, że z dniem 01 lipca 2013 r. na podstawie ustawy z dnia 07 grudnia 2012r. w sprawie zmiany ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2012r. poz 1548) nastąpiła nowelizacja ustawy o świadczeniach rodzinnych z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz.992 z późn..zm.)
Zgodnie z art. 17 ust 1.ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity z 2006 Dz.U. Nr 139, poz 992 z późn. zm) w brzmieniu obowiązującym od 01 stycznia 2013 r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Stosownie natomiast ust 1b. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
Z powyższych unormowań, zdaniem Kolegium wynika, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem przysługuje matce lub ojcu dziecka albo opiekunowi faktycznemu dziecka.jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia.rehabilitacji i edukacji, albo orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Kolegium zwróciło uwagę, że pierwsza część powołanego przepisu określa nazwę przyznawanego na jego podstawie świadczenia precyzując, że chodzi o "świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem". Ma to istotne znaczenie, gdyż świadczenie pielęgnacyjne przysługuje matce lub ojcu dziecka albo opiekunowi faktycznemu dziecka pod warunkiem, że jedna z wymienionych osób nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem, które posiada orzeczenie o niepełnosprawności łącznie z ww. wskazaniami. Organ wskazał, że w myśl art. 3 ust 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych - jeżeli mowa o niepełnosprawnym dziecku - oznacza to dziecko w wieku do ukończenia 16 roku życia legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności określonym w przepisach o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.
Z dołączonego do akt sprawy orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w G. z dnia [...] sierpnia 2010 r. znak [...] wynika, że L. L. w chwili wydania ww. orzeczenia posiadał ukończone 16 lat. Na jego podstawie zaliczono L. L. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności a orzeczenie wydano na stałe. Wskazano, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się 31 sierpnia 2010 r. natomiast niepełnosprawność istnieje od urodzenia.
Kolegium podsumowało, że na gruncie brzmienia przepisu 17 ust 1 ustawy 1 pkt 1 ustawy legitymowanie się przez L. L. orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności nie daje podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia.
Skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S., zarzucając jej naruszenie przepisów przez błędną interpretację art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych wniosła J. L., domagając się:
- 1. uchylenia zaskarżonej decyzji w całości,
- 2. przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu skarżąca opisała przebieg postępowania w sprawie. Wskazała ponadto, że w jej ocenie zaskarżona decyzja narusza art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych z tej przyczyny, że organ II instancji wydając rozstrzygnięcie powołał się na art. 3 pkt 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, natomiast do art. 17 ust. 1 pkt 1 ma zastosowanie art. 3 pkt 4 tej ustawy, który mówi, iż "ilekroć w ustawie jest mowa o dziecku - oznacza to dziecko własne, małżonka, przysposobione oraz dziecko, w sprawie którego toczy się postępowanie o przysposobienie, lub dziecko znajdujące się pod opieka prawną". Treść art. 3 pkt 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie odnosi się w jej mniemaniu do art. 17 ust. 1 pkt 1, lecz do innych przepisów tj. do a1. 16 ust. 2 pkt 1 mówiącego, że "zasiłek pielęgnacyjny przysługuje niepełnosprawnemu dziecku".
J. L. podkreśliła, że uwzględniane w postępowaniu administracyjnym przez organy I i II instancji kryterium wiekowe (ukończone, nieukończone 16 lat) stanowi dla zespołów orzeczniczych (m.in. przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności) element różnicujący o sposobie orzekania tj. dla osób poniżej 16-go roku życia nie określa się stopnia niepełnosprawności, a powyżej tego wieku jest obowiązek jego określenia. Po 16 roku życia wydawane jest więc orzeczenie o niepełnosprawności, w którym ustalony jest stopień niepełnosprawności (znaczny, umiarkowany, lekki).
Istotą zastosowania przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest legitymowanie się przez dziecko orzeczeniem o niepełnosprawności, łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (pkt 7 i 8 w treści wskazań orzeczenia). Alternatywą dla spełnienia powyższych przesłanek jest przedłożenie organowi przyznającemu świadczenie pielęgnacyjne orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, przy istnieniu którego nie są wymagane już żadne dodatkowe wskazania.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skargę uznać wypada za zasadną.
W ocenie Sądu, w sprawie niniejszej, naruszony został przepis prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, co miało wpływ na wynik sprawy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. utrzymując w mocy decyzję organu I instancji wydaną z naruszeniem powołanego przepisu, naruszyło również art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.
Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce, albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub zrezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W sprawie jest bezsporne, że skarżąca J. L. sprawuje faktyczną opiekę nad synem L. L. urodzonym [...] lipca 1994 r., który legitymuje się orzeczeniem z dnia 31 sierpnia 2010 r. o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, która to niepełnosprawność powstała od urodzenia, ze wskazaniem w tym orzeczeniu, że wymaga stałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz, że konieczny jest stały współudział opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Organy obu instancji uzasadniły swoje odmowne stanowisko wskazując, że L. L. ma 19 lat, jest osobą dorosłą o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, a zatem nie są spełnione przesłanki art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Wskazane stanowisko nie zasługuje zdaniem Sądu na akceptację.
Jak wynika z akt sprawy, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., uzasadniając swoje stanowisko odmowne wadliwie powołało się na art. 3 pkt 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który definiuje pojęcie "niepełnosprawnego dziecka" wskazując, że oznacza to dziecko do 16 roku życia, legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności określonym w przepisach o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz o zatrudnieniu osób niepełnosprawnych.
Sąd podziela pogląd skarżącej, że dla prawidłowego rozumienia i zastosowania treści art. 17 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, ma zastosowanie nie art.3 pkt. 9 słowniczka ustawy lecz art. 3 pkt 4 tego słowniczka, który mówi, że "ilekroć w ustawie jest mowa o dziecku - oznacza to dziecko własne, małżonka, przysposobione oraz dziecko, w sprawie którego toczy się postępowanie o przysposobienie, lub dziecko znajdujące się pod opieka prawną". Taka interpretacja wprost wynika z literalnej treści art. 17 ust.1 gdzie mowa jest o "opiekunie dziecka "nie zaś" opiekunie dziecka niepełnosprawnego"
Sąd zauważa także, że zawarta w art. 3 pkt 4 ustawy definicja "dziecka" nie określa jego granic wiekowych. Słusznie skarżąca podniosła, że z treści art. 17 ust. 1 ustawy nie wynika, aby pojęcie dziecka, stosowane do celów ustalenia kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, zostało zawężone w stosunku do przytoczonej definicji zawartej w art. 3 pkt 4 ustawy przez wskazanie granic wiekowych. Sąd w tym zakresie podziela pogląd, że wskazany w art. 17 ust. 1 ustawy krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego ściśle wiąże się z określonym typem regulacji rodzinnych, dla określenia których konieczne jest użycie pojęcia dziecka wymagającego opieki, bez względu na jego wiek.
Odmienne rozumienie tej kwestii oznaczałoby zdaniem Sądu, że zapis art.17 ust 1b., - który mówi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia - byłby pozbawiony możliwości jego zastosowania.
Zdaniem Sądu, treść omawianego przepisu art. 17 ust. 1 należy zatem rozumieć w ten sposób, że przesłankami uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest m.in. niepodjęcie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez rodzica (lub inną osobę w przepisie wymienioną) w celu sprawowania opieki nad dzieckiem, którego definicję zawiera art. 3 ust. 4 słowniczka ustawy, a także legitymowanie się przez to dziecko orzeczeniem o niepełnosprawności, przy czym jak słusznie wskazała skarżąca, w przypadku legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest ono wystarczające do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W pozostałych natomiast przypadkach, kiedy dziecko legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, w orzeczeniu o niepełnosprawności powinny znaleźć się wskazania co do konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia.
Powyższa analiza prowadzi do wniosku, że organy administracji orzekające w sprawie dokonały błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i niewłaściwie go zastosowały.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. utrzymując w mocy wadliwą decyzję organu I instancji naruszyło również przepis art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) orzekł, jak w punkcie 1 wyroku. Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 2 wyroku Sąd oparł na przepisie art. 152 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.