Uzasadnienie
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi postanowieniem z dnia [...] maja 2014 nr [...] utrzymał w mocy postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] marca 2014 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu podania.
Zaskarżone postanowienie wydane zostało w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Wnioskiem z dnia 7 marca 2014 r. K.K., D.P., Z.G. i M.S. – reprezentowane przez adwokata P.C. wystąpiły do Wojewody [...] o stwierdzenie, że nieruchomość położona w S., gmina C., oznaczona w ewidencji gruntów, jako działki nr [...] i [...], stanowiąca w dacie jej przejęcia przez Skarb Państwa zespół [...] będący własnością H.K., nie podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. b) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., Nr 3, poz. 13 ze zm.).
Wojewoda [...] postanowieniem z dnia [...] marca 2014 r., nr [...], orzekł o zwrocie podania wnioskodawcom informując, że wnioski w przedmiotowej sprawie powinny być złożone do sądu powszechnego właściwego dla miejsca położenia nieruchomości.
Na powyższe postanowienie pełnomocnik wnioskodawczyń złożył zażalenie, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ pierwszej instancji.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi postanowieniem z dnia [...] maja 2014 nr [...] utrzymał w mocy postanowienie Wojewody [..] z dnia [...] marca 2014 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Minister wskazał, że w orzecznictwie sądowo-administracyjnym zostało już przesądzone, iż organy administracji nie są właściwe do orzekania w stosunku do nieruchomości ziemskich przejętych przez Skarb Państwa na podstawie art. art. 2 ust. 1 lit. b) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, gdyż do rozstrzygania zakresu tych spraw właściwe są sądy powszechne.
Pismem z dnia 3 lipca 2014 r. K.K. – reprezentowana przez adwokata P.C., wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] wnosząc o jego uchylenie, zarzucając organowi:
- 1. naruszenie prawa materialnego tj. art. 2 ust. 1 lit. b Dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. oraz art. 1 ust. 2 lit. a) do d) Dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 roku w zw. z przepisami rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 roku w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej poprzez jego niewłaściwą wykładnię polegającą na przyjęciu, iż rozpoznanie niniejszej sprawy w zakresie związku funkcjonalnego zespołu [...] z gospodarstwem rolnym oraz wyczerpywania celów reformy rolnej należy do kompetencji sądu powszechnego, nie natomiast organu administracji państwowej;
- 2. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik postępowania tj. przepisów kodeksu postępowania administracyjnego w szczególności art. 6, art. 7, ar. 11, art. 28, art. 66 § 1 i 3, art. 77, art. 124 § 2
- 3. naruszenie art. 32 § 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, objawiające się nierównym traktowaniem obywateli Państwa Polskiego.
W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie.
Pismem z dnia 25 września 2014 r. adwokat P.C. pełnomocnik skarżącej oraz uczestników postępowania, w odpowiedzi na wezwanie Sądu, przesłał notarialnie zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia z dnia [...] października 2013 r. Rep. A. Nr [...], z którego wynikało, że jedna z wnioskodawczyń Z.G. zmarła w [...] w dniu [...] lipca 2013 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej ppsa) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Zgodnie z kolei z art. 119 pkt 1 ppsa, sprawa może być rozpoznana przez sąd w trybie uproszczonym, jeżeli decyzja lub postanowienie są dotknięte wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 kpa lub w innych przepisach albo wydane zostały z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania. Sytuacja taka ma miejsce w niniejszej sprawie.
Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na zasadność skargi, aczkolwiek z innych względów niż w niej podniesiono.
Przede wszystkim w przedmiotowej sprawie na pierwszy plan wysuwają się kwestie proceduralne, które Sąd wziął pod uwagę, a które w zasadzie czynią bezprzedmiotową merytoryczną ocenę zaskarżonego postanowienia.
Na wstępie podkreślić należy, że koniecznym elementem każdego postępowania administracyjnego są jego podmioty, tj. organ, przed którym toczy się postępowanie oraz strona, o której prawach organ administracyjny orzeka w danym postępowaniu Jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego jest zasada czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym, wyrażona w art. 10 kpa, zgodnie z którą organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.
Z powołanej zasady wynika między innymi obowiązek organu ustalenia z urzędu stron danego postępowania, powiadomienia stron o wszczęciu postępowania, a także doręczenia wszystkim podmiotom będącym stronami wydanych w sprawie pisemnych rozstrzygnięć (art. 109 § 1 Kpa). Z doręczeniem orzeczenia administracyjnego wiążą się bowiem przewidziane w Kpa skutki prawne. Nałożony na organ obowiązek prawidłowego ustalenia, na każdym etapie postępowania administracyjnego, kręgu stron postępowania administracyjnego ma, w świetle art. 156 § 1 kpa, szczególne znaczenie także z tego powodu, że jego naruszenie stanowi przesłankę, która uzasadnia stwierdzenie nieważności przez sąd administracyjny zaskarżonego rozstrzygnięcia dotkniętego taką kwalifikowaną wadą postępowania administracyjnego.
Jak wynika z akt sądowych (wypis z zarejestrowanego aktu notarialnego Repertorium A Nr [...] z dnia [...] października 2014 r.) uczestniczka postępowania Z.G. zmarła w dniu [...] lipca 2013 r. w [...]. Spadek po niej nabyły dzieci: J.G., W.G. i K.G.
Tymczasem Wojewoda [..], a następnie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi rozstrzygali sprawę złożonego wniosku, a następnie kierowali zaskarżone postanowienia za pośrednictwem adwokata P.C. do nieżyjącej Z.G., która nie miała już przymiotu strony. Gdy prawidłowo powinny to robić wobec jej następców prawnych, którzy – co należy podkreślić, dopiero w dniu [...] czerwca 2014 r. upoważnili adw. P.C. do ich reprezentowania.
Powyższe stanowiło zatem rażące naruszenie prawa, będące podstawą do stwierdzenia jej nieważności, stosownie do art. 156 § 1 pkt 2 Kpa. Takie naruszenie prawa obligowało Sąd do uwzględnienia skargi, niezależnie od tego, czy uchybienie to miało, czy nie miało wpływu na wynik sprawy (por. wyrok NSA z dnia 27 marca 2009 r. sygn. akt II OSK 151/09). Podkreślić należy, że bez znaczenia jest fakt, czy organ wiedział o śmierci wnioskodawczyni, czy też nie. Organ powinien w sposób prawidłowy, na każdym etapie postępowania mieć aktualną wiedzę na temat kręgu podmiotów mających interes prawny w postępowaniu (art. 61 § 4 w zw. z art. 10 § 1 Kpa).
Rozpoznając ponownie sprawę organy orzekające wezmą pod uwagę wskazane wyżej kwestie i przeprowadzą postępowanie w sposób, w który zapewnią udział w postępowaniu wszystkim stronom postepowania i do których skierują podjęte w sprawie rozstrzygnięcia.
Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 2, art. 135, art. 152 oraz 120 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.