Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 06 września 2021 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi działając na podstawie art. 156 § 1 w zw. z art. 158 § 1 kpa odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta [...] z 30 czerwca 1978 roku znak: RLS.7016/347/78 o przejęciu na własność państwa części gospodarstwa rolnego, oznaczonej jako działka nr [...], obręb 111 w [...]. W uzasadnieniu organ podał, że wnioskiem z 22 stycznia 2020 roku R. L. (dalej jako skarżąca), następca G. i T. P. wystąpiła o stwierdzenie nieważności ww. decyzji Prezydenta Miasta Jaworzno z dnia 30 czerwca 1978 roku zapadłej w wyniku rozpoznania wniosku T. P.. We wniosku skarżąca podniosła, że wniosek został złożony tylko przez jej ojca, nie został zaś podpisany przez matkę.
W odniesieniu do zarzutów skarżącej organ wyjaśnił, że stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej jest instytucją procesową stanowiącą wyjątek od ogólnej zasady trwałości decyzji ostatecznych (art. 16 kpa), zaś określone w art. 156 § 1 pkt. 2 kpa rażące naruszenie prawa zachodzi wówczas, gdy istnieje oczywista sprzeczność pomiędzy treścią przepisu a rozstrzygnięciem objętym decyzją. Dalej organ przywołał treść będącego podstawą weryfikowanej decyzji art. 53 ustawy z dnia 27 października 1977 roku o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140, dalej jako ustawa). Wyjaśnił, że wg ww. przepisu Państwo mogło przejąć (w całości lub w części) nieruchomości wchodzące w skład gospodarstwa rolnego od rolnika, który był właścicielem nieruchomości, złożył stosowny wniosek i nie spełniał warunków do uzyskania emerytury lub renty inwalidzkiej na podstawie ustawy (...).
Podał też, że zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 ustawy emerytura przysługiwała rolnikowi, który osiągnął wiek: 65 lat mężczyzna i 60 lat kobieta, a jeżeli jest kombatantem - 60 lat mężczyzna i 55 lat kobieta. Jednocześnie, jak podał organ, wg art. 44 ustawy przekazanie następcy lub Państwu gospodarstwa rolnego objętego wspólnością ustawową nie wymagało zgody małżonka, który ma prawo do emerytury lub renty (...) albo dla którego praca w gospodarstwie rolnym nie stanowiła głównego źródła utrzymania, bądź też jeżeli gospodarstwo rolne wykazywało niski poziom produkcji rolnej w rozumieniu przepisów szczególnych.
Wskazując na powyższe organ wskazał, że wg aktu własności ziemi z 30 listopada 1973 roku nr: [...], G.i T. P. byli właścicielami nieruchomości oznaczonej jako działki nr [...] i nr [...] o łącznej powierzchni 0,8414 ha, położonej w Jaworznie – [....][....]. Organ ustalił też, że w dniu wydania spornej decyzji T.P. miał 43 lata, a G. P. miała 36 lat, nie spełniali zatem warunków do uzyskania emerytury. T. P. złożył wniosek o przejęcie części gospodarstwa 27 marca 1978 r. za spłaty pieniężne, nie ma danych co do tego czy G. P. składała podobny wniosek, jednak praca w gospodarstwie rolnym nie była jedynym źródłem utrzymania ani G. P. ani T.P. (którzy pracowali jako pracownik biurowy i górnik).
Ponadto z decyzji Urzędu Miasta w Jaworznie z dnia 21 marca 1977 roku znak: [...] wynika, że w dniach 15-20 października 1976 roku komisyjna kontrola rolniczego wykorzystania gruntów wykazała, że grunty będące własnością T. P.wykazują cechy odłogu, są silnie zachwaszczone i zadarnione, co wskazuje na całkowite ich nieużytkowanie od kilku lat, na skutek czego zarządzono wykonanie zastępcze zabiegów agrotechnicznych zmierzających do rolniczego zagospodarowania gruntów na działce nr [...], obręb 111 o pow. 0,5675 ha. W tym stanie rzeczy organ podał, że zgoda G. P.na przekazanie gospodarstwa nie była konieczna, ponieważ istniały podstawy, by uznać, że praca w gospodarstwie rolnym nie stanowiła jej głównego źródła utrzymania, a ponadto gospodarstwo wykazywało niski poziom produkcji rolnej (art. 44 ustawy).
W konsekwencji, wg organu, nie ma podstaw, by uznać, że decyzja z 30 czerwca 1978 r została wydana z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa; nie zaistniały przy tym inne warunki nieważności określone w art. 156 kpa.
W skardze na ww. decyzję R. L. zarzuciła ministrowi naruszenie
- 1) art. 7 kpa poprzez niepodjęcie przez organ administracji publicznej wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz nierozpatrzenie całości materiału dowodowego, a także brak uwzględnienia interesu społecznego i słusznego interesu obywateli;
- 2) naruszenie art. 77 kpa poprzez niewyczerpujące i nieprawidłowe rozpatrzenie zebranego w sprawie materiału dowodowego;
- 3) wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa, poprzez wydanie skarżonej decyzji w oparciu o błędną podstawę prawną, tj. ustawę z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140 z pózn. zm.).
Skarżąca zarzuciła, że jakkolwiek podstawę decyzji z 1978 r. stanowiła ustawa z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140 z pózn. zm.), to faktycznie przesłanką złożenia wniosku przez T. P. w dniu 27 marca 1978 r. była decyzja 21 marca 1977 r. o przeznaczeniu gruntów z obrębu 111 na Międzyzakładową [...] przy kopalni [...] w Jaworznie i obawa przed nieotrzymaniem kartek żywnościowych. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa radcy prawnego.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Sąd zważył co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Postępowanie w niniejszej sprawie toczyło się w oparciu o przepisy art.156-158 kpa, a zatem jego przedmiotem było ustalenie, czy sporne orzeczenie z 1978 r. zostało wydane z wadami, o których stanowi art. 156 § 1 kpa. Swoistość tego trybu postępowania administracyjnego polega na tym, że organ nadzorczy nie przeprowadza w nim postępowania wyjaśniającego co do meritum sprawy od początku, lecz bada czy na podstawie istniejącego materiału dowodowego można przyjąć, że doszło do nieważności postępowania.
Rażące naruszenie prawa określone w art. 156 § 1 pkt 2 kpa to oczywiste, wyraźne i bezsporne naruszenie przepisu prawa, które występuje wówczas, gdy proste zestawienie treści przepisu z treścią rozstrzygnięcia wskazuje na ich jednoznaczną niezgodność. Nie mamy do czynienia z tego rodzaju wadliwością decyzji administracyjnej gdy istnieją wątpliwości co do zakwalifikowania stanu prawnego pod określony w sprawie stan faktyczny, a więc gdy zachodzi konieczność prowadzenia postępowania wyjaśniającego na okoliczność ewentualnej wadliwości weryfikowanej w ramach nadzoru decyzji.
W kontrolowanej sprawie podstawę prawną nadzorowanej decyzji z 1978 r. stanowił art. 53 ustawy. Organ przywołał treść ww. przepisu, a także art.44 ustawy, i odniósł ją do stanu faktycznego sprawy wskazując na konkretne dokumenty i zjawiska, jakie leżały u jej podstaw. Podnoszone w skardze zarzuty co do kwestii innej, faktycznej i prawnej, "rzeczywistej" podstawy przejęcia części gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa nie zostały wykazane, a pozostają jedynie domniemane. Kontrolowana w trybie nadzoru decyzja zawiera wskazanie podstawy prawnej, w oparciu o którą została wydana, towarzyszy temu pisemny wniosek ojca skarżącej o przejęcie części gospodarstwa i dokumentacja z kontroli stanu gospodarstwa. Określone w przepisach ustawy przesłanki przejęcia gospodarstwa zostały w sprawie wykazane i udokumentowane, skarżąca zresztą nie neguje, że gospodarstwo nie było uprawiane, że ojciec nie pracował na roli, że nie hodował bydła czy trzody, i że gospodarstwo nie było źródłem utrzymania ani ojca ani matki.
Stąd dodatkowe argumenty wskazujące na potrzebę otrzymania kartek żywnościowych, zgłoszone zresztą nie przez samego wnioskodawcę, lecz przez skarżącą - ponad 40 lat po dacie zapadnięcia spornej decyzji – nie mogą przynieść oczekiwanych rezultatów. Postępowanie nieważnościowe kieruje się określonymi zasadami, a przeważającą z nich jest zasada stabilności ostatecznych decyzji administracyjnych. Zarzuty skargi sprowadzają się w istocie do kwestii innej oceny materiału dowodowego i do pozanormatywnej przesłanki decyzji z 1978 r. Powyższe leży jednak jedynie w strefie domniemań.
W ocenie Sądu nie doszło też do naruszenia art. 7 kpa czy art. 77 kpa. Trudno też zarzucić organowi, że nie stoi na straży praworządności, i nie uwzględnia interesu społecznego i słusznego interesu obywateli – w celu zaspokojenia żądań strony skarżącej, skoro stosuje jednoznacznie brzmiące przepisy. Trzeba ponownie podkreślić, że do stwierdzenia nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa niezbędne jest stwierdzenie rażącego charakteru naruszenia normy prawa a przy tym musi to być norma prawa materialnego. Owo naruszenie powinno być oczywiste. Wszelkie wątpliwości co do tego czy decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa, należy rozstrzygać na korzyść legalności tej decyzji. Brak jednoznacznych dowodów podważających legalność decyzji stanowi negatywną przesłankę do jej wzruszenia. A przy tym, jak podkreślono na wstępie, w postępowaniu nadzorczym organ nie poszukuje wadliwości decyzji, nie prowadzi od początku postępowania dowodowego, a jedynie sprawdza, czy w świetle tego, co w aktach zostało potwierdzone – doszło do rażącego naruszenia prawa. W tej sprawie to nie zostało wykazane, a z akt nie sposób wywieść, jak twierdzi skarżąca, że w 1978 r. doszło do rażącego naruszenia prawa.
Skutkowało to oddaleniem skargi (art. 151 ppsa).