Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze W., decyzją z dnia [...] listopada 2010 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] - w przedmiocie ustalenia wysokości nienależnie pobranego dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka.
Zaskarżoną decyzję wydano w oparciu o następujący stan faktyczny sprawy.
Wnioskiem z dnia 19 sierpnia 2008 r. (data prezentaty) M. B. (obecnie R.) zwróciła się do Prezydenta W. o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego na dziecko – L. B. - oraz dodatków do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego oraz samotnego wychowywania dziecka. Jednocześnie podała, że jest wdową - na dowód czego dołączyła kopię odpisu skróconego aktu zgonu ojca dziecka P. B., który zmarł [...] lipca 2002 r.
Po rozpoznaniu tego wniosku Prezydent W. decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] przyznał M. B. świadczenie na małoletniego syna L. B. w formie:
- 0. zasiłku rodzinnego,
- 1. dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka,
- - dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego.
Następnie decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r., nr [...], Prezydent W. zmienił własną decyzję z dnia [...] sierpnia 2008 r., nr [...] - poprzez zmianę wysokości przyznanego zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka, w związku ze zmianą grupy wiekowej małoletniego. Organ odstąpił przy tym od uzasadnienia przedmiotowej decyzji z uwagi na fakt, iż uwzględniała ona w całości wniosek strony.
W wyniku złożonego przez M. R. wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad ojcem - organ uzyskał informację, że zawarła ona związek małżeński w dniu [...] sierpnia 2008 r. tj. przed złożeniem wniosku o przyznanie prawa do świadczeń rodzinnych. Zatem już w dniu złożenia wniosku nie posiadała statusu osoby samotnie wychowującej dziecko.
W związku z ujawnieniem tego faktu M. R. złożyła oświadczenie, iż podczas składania ww. wniosku nie poinformowała przedstawiciela organu, że pozostaje w związku małżeńskim, ponieważ zawarła intercyzę przedmałżeńską i nie była świadoma, że dochody męża są brane pod uwagę.
Wobec powyższego Prezydent W. wznowił postępowanie w sprawie przyznania M. R. zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego: z tytułu samotnego wychowywania dziecka oraz z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego.
W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, iż w sprawie wyszły na jaw nowe istotne okoliczności nie znane w dniu wydania decyzji, a mianowicie fakt zawarcia związku małżeńskiego przez wnioskodawczynię - przed datą wydania decyzji przyznającej świadczenia.
Następnie decyzją z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] Prezydent W. uchylił punkt 2 własnej decyzji nr [...] z dnia [...] czerwca 2009 r. - dotyczący przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka przyznany na L. B. na okres od dnia 1 września 2008 r. do dnia 31 października 2009 r. - i od tego dnia odmówił stronie świadczenia.
W uzasadnieniu organ wskazał, iż powziął informację o fakcie zawarcia małżeństwa przez zainteresowaną w dniu [...] sierpnia 2008 r. - a więc przed datą złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych.
Dodał, że zgodnie z treścią art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych rodzinę stanowią odpowiednio: "małżonkowie (...) oraz pozostające na utrzymaniu dzieci do ukończenia 25 roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25 rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością rodzinie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne".
Wobec świadomego wprowadzenia przez stronę organu w błąd - przez złożenie fałszywego oświadczenia, co do jej stanu cywilnego, a co za tym idzie nieprawidłowego ustalenia składu rodziny oraz jej dochodu - świadczenia przyznane stronie jako osobie samotnie wychowującej dziecko Prezydent W. uznał za pobrane nienależnie, w związku z czym decyzja w tym zakresie podlega uchyleniu.
Decyzję tę M. R. otrzymała w dniu 1 kwietnia 2010 r.- lecz nie złożyła od niej odwołania. – wobec czego decyzja stała się ostateczna.
W związku z powyższym Prezydent W. decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] ustalił wysokość nienależnie pobranego dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka za okres od dnia 1 września 2008 r. do dnia 31 października 2009 r. w łącznej wysokości [...] zł wraz u ustawowymi odsetkami.
Prezydent podniósł, że z zgodnie z art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych:
- - osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu,
- - za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania,
- - należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja ustalająca te należności stała się ostateczna,
- - nie wydaje się decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat,
- - kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych ustalone ostateczną decyzją podlegają potrąceniu z wypłacanych świadczeń rodzinnych,
- - nienależnie pobrane świadczenia rodzinne podlegają egzekucji w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji,
- - kwoty świadczeń rodzinnych podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami, które są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty,
- - organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.
Dodał, że decyzją z dnia [...] lutego 2010 r. uchylił punkt 2 własnej decyzji z dnia [...] czerwca 2009 r. - dotyczący przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka przyznany na L. B. na okres od dnia 1 września 2008 r. do dnia 31 października 2009 r. Na skutek uchylenia decyzji o przyznaniu dodatku - odmówił stronie tego świadczenia od miesiąca, następującego po miesiącu w którym M. R. zawarła związek małżeński ze Z. R. Prezydent podniósł, że z chwilą zawarcia związku małżeńskiego zaszła nie tylko okoliczność uzasadniająca uchylenie decyzji ostatecznej o przyznaniu dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Na skutek nie powiadomienia o tym fakcie organu - strona pobrała świadczenie nienależne. Była bowiem pouczona o negatywnych przesłankach wyłączających prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego - co zostało potwierdzone własnoręcznym podpisem wnioskodawczyni na wniosku o przyznanie zasiłku rodzinnego.
Od powyższej decyzji M. R. wniosła odwołanie, w którym zarzuciła zaskarżonej decyzji błędy proceduralne i materialne.
Stwierdziła, że jej stan prawny – pomimo zawarcia małżeństwa – jest taki sam jak osoby samotnie wychowującej dziecko, gdyż ma ustanowioną rozdzielność majątkową, w związku z czym osiąga jeden dochód, z którego utrzymuje siebie i dziecko.
W konkluzji wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o umorzenie postępowania w sprawie.
Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] listopada 2010 r., nr [...], utrzymało w mocy powyższą decyzję Prezydenta W. z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] - w przedmiocie ustalenia wysokości nienależnie pobranego dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka.
Kolegium uznało, że odwołanie M. R. nie zasługuje na uwzględnienie i nie można podzielić zarzutów w nim zawartych, a zaskarżonej decyzji zarzucić naruszenia prawa.
Stwierdziło, że kluczowym zagadnieniem przedmiotowej sprawy jest interpretacja definicji ustawowych, zawartych w ustawie o świadczeniach rodzinnych dotyczących rozumienia pojęcia "rodzina" oraz "dochodu rodziny".
Zgodnie z art. 3 pkt 16 tej ustawy do członków rodziny w rozumieniu ustawy zalicza się małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci do ukończenia 25 roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25 rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością rodzinie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne.
Tak więc ustawodawca w żaden sposób nie wyróżnił spośród osób wymienionych w art. 3 pkt 16 małżonków nie pozostających w ustroju majątkowej wspólnoty małżeńskiej, ani też nie wyłączył takich osób z kręgu członków rodziny, w rozumieniu ustawy. Zatem wystarczającą przesłanką zaliczenia do kręgu rodziny jest pozostawanie w związku małżeńskim, zaś inne okoliczności – w tym zawarcie majątkowej umowy małżeńskiej, zgodnie z którą wyłączony został ustawowy ustrój wspólnoty majątkowej - są bez znaczenia.
Nie zgadzając się z powyższą argumentacją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. M. R. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
Podała, że zaskarża w całości decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego W. z dnia [...] listopada 2010 r., nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] lutego 2010 r., nr [...], w sprawie uchylenia decyzji o przyznaniu dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka.
Zaskarżonej decyzji zarzuciła:
- - naruszenie przepisów prawa materialnego - ustawy z dnia 28 listopada o świadczeniach rodzinnych poprzez założenie, iż istnienie rozdzielności majątkowej małżeńskiej nie jest istotne z punktu widzenia zasad przyznawania zasiłku, co spowodowało odmowę wypłaty zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka,
- - naruszenie przepisów prawa proceduralnego – art.7,8,9,12 i 77 kpa.
W związku z powyższym wnosiła o uchylenie w całości decyzji Prezydenta W. z dnia [...] lutego 2010 r., nr [...] w sprawie uchylenia decyzji o przyznaniu dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.
Na rozprawie w dniu 16 marca 2011 r. sprecyzowała swoją skargę w ten sposób, że zaskarża zarówno decyzję organu I instancji z dnia [...] czerwca 2010 r. jak i decyzję organu II instancji – dotyczące zwrotu nienależnie pobranego świadczenia.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga jest niezasadna i podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa.
Przedmiotem oceny Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] listopada 2010 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] czerwca 2010 r. dotyczącą ustalenia wysokości nienależnie pobranego dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka.
Sąd pragnie zauważyć, że w treści skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca niewłaściwie określiła zaskarżoną decyzję, gdyż decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego W. z dnia [...] listopada 2010 r. utrzymywała w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] czerwca 2010 r. w przedmiocie ustalenia wysokości nienależnie pobranego dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka, a nie decyzję z dnia [...] lutego 2010 r. uchylającą punkt 2 decyzji z dnia [...] czerwca 2009 r. (dotyczący przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka przyznany na L. B. na okres od dnia 1 września 2008 r. do dnia 31 października 2009 r.) i od tego dnia odmawiającą stronie tego świadczenia. Jednakże na rozprawie sądowej skarżąca sprecyzowała swoją skargę – właściwie określając zaskarżone decyzje.
Swoją argumentację skarżąca oparła na fakcie, że jej stan cywilny nie ma wpływu na świadczenie – tym bardziej, że zawarła z mężem umowę o rozdzielności majątkowej i jej dochody nie łączą się z dochodami męża.
Takie stanowisko nie zostało zaakceptowane przez organy orzekające w sprawie.
W niniejszej M. B. (obecnie ż...ś) świadczenie na małoletniego syna L. B. w postaci - między innymi - dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka, gdyż, że złożonego przez nią wniosku wynikało, iż spełnia warunki do jego przyznania.
Zgodnie z art. 11a ust 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.) dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka przysługuje samotnie wychowującym dziecko matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców dziecka, ponieważ drugi z rodziców dziecka nie żyje lub ojciec dziecka jest nieznany.
Zaś z art. 3 punkt 17a ww. ustawy wynika, że ilekroć w ustawie jest mowa o osobie samotnie wychowującej dziecko - oznacza to pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem".
We wniosku z dnia z dnia 19 sierpnia 2008 r. (data prezentaty) M. B. (obecnie R.) podała, że jest wdową - na dowód czego dołączyła kopię odpisu skróconego aktu zgonu ojca dziecka P. B., który zmarł [...] lipca 2002 r., natomiast zataiła fakt ponownego wyjścia za mąż w dniu [...] sierpnia 2008 r.
Zatem już w dniu złożenia wniosku nie posiadała statusu osoby samotnie wychowującej dziecko, gdyż dziecko wychowywało się w rodzinie.
Jak wynika z art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych do członków rodziny w rozumieniu ustawy zalicza się małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci do ukończenia 25 roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25 rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością rodzinie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne.
Wobec powyższego organy orzekające w sprawie uznały, że skarżąca świadomie wprowadziła je w błąd - przez złożenie nieprawdziwego oświadczenia, co do swojego stanu cywilnego, co skutkowało nieprawidłowym ustaleniem składu rodziny. Zatem świadczenie przyznane M. R. - jako osobie samotnie wychowującej dziecko - należy uznać za pobrane nienależnie.
W związku z tym decyzją z dnia [...] lutego 2010 r. Prezydent W. uchylił punkt 2 własnej decyzji z dnia [...] czerwca 2009 r. - dotyczący przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka przyznany na L. B. na okres od dnia 1 września 2008 r. do dnia 31 października 2009 r. - i od tego dnia odmówił stronie świadczenia.
Decyzję tę M. R. otrzymała w dniu 1 kwietnia 2010 r.- lecz nie złożyła od niej odwołania – wobec czego decyzja stała się ostateczna.
W niniejszej sprawie Sąd nie oceniał prawidłowości tej decyzji, gdyż nie była ona przedmiotem zaskarżenia. Tymczasem całe uzasadnienie skargi praktycznie dotyczy polemiki skarżącej ze stanowiskiem organu sprecyzowanym w uzasadnieniu decyzji.
Jak już Sąd zauważył wcześniej przedmiotem oceny jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] listopada 2010 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] czerwca 2010 r. dotyczącą ustalenia wysokości nienależnie pobranego dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka.
Została ona wydana w związku z faktem, że poprzednia decyzja Prezydenta W. z dnia [...] lutego 2010 r. odmawiająca stronie przedmiotowego świadczenia jest ostateczna. Zatem konieczne było wydanie kolejnej decyzji ustalającej wysokość tego nienależnego świadczenia.
Dlatego też Prezydent W. decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r. ustalił wysokość nienależnie pobranego przez M. R. dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka za okres od dnia 1 września 2008 r. do dnia 31 października 2009 r. w łącznej wysokości [...] zł wraz u ustawowymi odsetkami.
Decyzja ta jest prawidłowa, gdyż wypełnia dyspozycję art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Organ dokładnie wyjaśnił i prawidłowo ustalił zasadność i wysokość kwoty należnej do zwrotu – zyskując całkowitą aprobatę Sądu.
Podsumowując Sąd uznał, że organy wnikliwie, rzetelnie i wszechstronnie rozpatrzyły stan faktyczny sprawy oraz wyczerpująco i szczegółowo wyjaśniły motywy, jakimi się kierowały przy rozstrzyganiu sprawy - uzasadniając przekonująco swoje decyzje.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.