Uzasadnienie
Decyzją z [...] września 2019 r. nr [...] Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] lipca 2019 r. nr [...] odmawiającą potwierdzenia I. G. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. B. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w [...] nad [...], dawne województwo [...]. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ II instancji przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy.
Dnia [...] października 1945 r. wpłynęło do Państwowego Urzędu Repatriacyjnego podanie z [...] października 1945 r., w treści którego jako wnioskodawca wskazany był W. B. – repatriant z [...] nad [...], natomiast żądanie zawarte w tym podaniu dotyczyło przyznania nieruchomości w [...] przy ul. [...].
W uzasadnieniu wniosku wskazano, że wnioskodawca pozostawił nieruchomość poza granicami Państwa Polskiego i w związku czym prosi o przyznanie mu w zamian nieruchomości w [...] przy ul. [...]. Podanie to nie zostało podpisane. Do wniosku dołączono orzeczenie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego z [...] sierpnia 1945 r. z którego wynika, że W. B.
s. B. i J. z Z., ur. [...] kwietnia 1913 r., jest repatriantem, właścicielem nieruchomości miejskiej, którą w związku z repatriacją pozostawił poza granicami Państwa Polskiego. Na orzeczeniu naniesiono wzmiankę o przyjęciu wniosku o przydział nieruchomości w [...] przy ul. [...].
Pismem z [...] kwietnia 1985 r. Urząd Miejski w [...] wezwał W. B. do uzupełnienia ww. podania wskazując, że "nie przybycie do tut. Wydziału lub niedostarczenie brakujących dokumentów spowoduje (...) pozostawienie złożonego wniosku bez rozpoznania".
Wojewoda [...] pismem z [...] sierpnia 2014 r. wezwał W. B. do uzupełnienia materiału dowodowego sprawy.
Następnie pismem z [...] stycznia 2016 r. Wojewoda [...] wezwał I. G. do wskazania, czy zamierza jako potencjalny spadkobierca W. B. ubiegać się o wydanie decyzji w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty. W przypadku ubiegania się o rekompensatę organ poinformował I. G. o konieczności złożenia wniosku do którego należy dołączyć m. in. postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po W.B.
W piśmie z [...] stycznia 2016 r. I. G. poinformowała, że chciałaby przystąpić do postępowania administracyjnego po zmarłym ojcu W. B. Postanowieniem z [...] sierpnia 2016 r. nr [...] Wojewoda [...] zawiesił z urzędu postępowanie prowadzone na wniosek I. G. w sprawie wydania decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. B. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w [...] nad [...], dawne województwo [...].
Po uzupełnieniu akt sprawy przez I. G. m. in. o postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z [...] maja 2016 r., sygn. akt I Ns [...], z którego wynikało, że spadek po W. B., zmarłym [...] października 1947 r. w [...] i ostatnio stale zamieszkałym w [...], na podstawie ustawy nabyły: żona Z. B. w [...] części oraz córka I. G. w [...] części; oraz o postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z [...] czerwca 2016 r., sygn. akt I Ns [...], z którego wynika, że spadek po Z. B., zmarłej [...] października 1984 r. w [...] i ostatnio stale tam zamieszkałej, na podstawie ustawy nabyła w całości córka I. G., Wojewoda [...] postanowieniem z [...] listopada 2018 r. nr [...] podjął z urzędu zawieszone postępowanie administracyjne w sprawie.
Następnie, zawiadomieniem z [...] grudnia 2018 r., Wojewoda [...] przekazał według właściwości Wojewodzie [...] wniosek I. G. w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. B. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w [...] nad [...], dawne województwo [...].
Pismem z [...] grudnia 2018 r. Wojewoda [...] zawiadomił wszystkich wojewodów o prowadzonym postępowaniu oraz wystosował zapytanie czy w tamtejszych urzędach prowadzone jest lub było postępowanie z tytułu pozostawienia nieruchomości przez W. B. Z uzyskanych od wojewodów odpowiedzi wynikało, że przed tymi organami nie było prowadzone oraz nie toczy się obecnie żądne postępowanie tożsame z postępowaniem prowadzonym przez Wojewodę [...].
Ponadto, pismem z [...] grudnia 2018 r. Wojewoda [...] wezwał I. G. do wyjaśnienia czy kiedykolwiek wcześniej – przed [...] stycznia 2016 r. kiedy to złożyła wniosek do Wojewody [...] – jej matka Z. B. lub ona sama składała wniosek o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty lub ekwiwalentu za nieruchomość pozostawioną poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez ojca W. B.
I. G. wyjaśniła w piśmie z [...] grudnia 2018 r., że ani ona ani jej matka Z. B. nie składały wcześniej wniosków o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty ani ekwiwalentu za nieruchomość pozostawioną poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez W. B. Pismem z [...] stycznia 2019 r. Wojewoda [...] wystąpił jeszcze do Urzędu Miejskiego w [...] m.in. z prośbą o ustalenie, w którym roku i przez kogo została przedłożona w Urzędzie Miejskim w [...] przedmiotowa dokumentacja, w tym wniosek W. B. z 1945 r. do Państwowego Urzędu Repatriacyjnego, tj. czy wniosek został przedłożony przez samego zainteresowanego lub jego spadkobierców żonę Z. B., córkę I. G., oraz czy Urząd Miejski w [...] jest w posiadaniu innych dokumentów, w tym wniosków W. B., Z. B. lub I. G..
Z odpowiedzi uzyskanej z Urzędu Miejskiego w [...] za pismem z [...] stycznia 2019 r. wynika, że całość przedmiotowej dokumentacji została przekazana Wojewodzie [...] w 2004 r. Dodatkowo wyjaśniono, że po dokonanej kwerendzie akt archiwalnych nieruchomości położonej przy ulicy [...] w [...], nie odnaleziono żadnych dokumentów potwierdzających fakt zamieszkania W. B. czy też jego spadkobierców pod wskazanym powyżej adresem.
Po zapoznaniu się z aktami sprawy, I. G. złożyła do akt sprawy wniosek z [...] kwietnia 2019 r. o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. B. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w [...] nad [...], dawne województwo [...], kserokopię dowodu osobistego I. G., wraz z oświadczeniem z [...] kwietnia 2019 r. o dotychczasowym stanie realizacji prawa do rekompensaty.
W uzasadnieniu wniosku, I. G. wyjaśniła, że nikt przed nią nie ubiegał się o rekompensatę za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Polski.
Po przeprowadzeniu postępowania w sprawie, decyzją z [...] lipca 2019 r. nr [...], Wojewoda [...] odmówił potwierdzenia I. G. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. B. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w [...] nad [...], dawne województwo [...].
W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ I instancji wyjaśnił, że wniosek I.G. z [...] stycznia 2016 r. jest złożony po upływie terminu ustawowego, tj. po [...] grudnia 2008 r., co w ocenie organu uniemożliwia jego rozpatrzenie, ponieważ uprawnienie do rekompensaty wygasło. Wobec tego niezbędne stało się, zdaniem organ I instancji, ustalenie czy sprawa może być kontynuowana na podstawie wniosku złożonego w dniu [...] października 1945 r. w Państwowym Urzędzie Repatriacyjnym, w sytuacji gdy brak jest późniejszych wniosków. Organ rozważył zatem czy możliwe jest zastosowanie art. 27 ustawy z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2017 r., poz. 2097) który stanowi, że postępowania w sprawach potwierdzenia prawa do rekompensaty wszczęte i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy prowadzi się na podstawie jej przepisów.
Po dokonaniu analizy stanu prawnego mającego, zdaniem organu, zastosowanie w sprawie organ doszedł do przekonania, że wnioski złożone w okresie obowiązywania aktów prawnych wydanych w latach powojennych, przed 1985 r., najpóźniej z chwilą uchylenia ich mocy obowiązującej, traciły byt prawny. Zmiana przepisów wymagała wówczas złożenia nowych wniosków. Organ uznał, iż w aktach sprawy brak jest dowodów, aby następcy prawni W.B. składali jakiekolwiek wnioski na podstawie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości lub ustaw późniejszych. Zatem w aktach sprawy winien być złożony wniosek przynajmniej na podstawie przepisów ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r., aby można było kontynuować sprawę na podstawie obecnych przepisów.
Odwołanie od ww. decyzji organu I instancji do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji wniosła I. G. Rozpatrując złożone odwołanie, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji stwierdził, w realiach faktycznych sprawy niewątpliwym jest, że wniosek I. G. został złożony po upływie terminu ustawowego, tj. po dniu 31 grudnia 2008 r. Brak było z kolei podstaw do prowadzenia podstępowania na podstawie wniosku poprzednika prawnego – właściciela nieruchomości pozostawionej W. B. Zdaniem Ministra, rację miał organ I instancji w tym, że nie przyjęcie podania W. B. z [...] października 1945 r. jako "pierwotnego" wniosku, związane jest z obowiązującymi bezpośrednio po jego złożeniu regulacjami prawnymi, tj.: dekretem z dnia 6 grudnia 1946 r. o przekazywaniu przez Państwo mienia nierolniczego na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego [...] Miasta [...] (Dz. U. Nr 71, poz. 389), dekretem z dnia 10 grudnia 1952 r. o odstępowaniu przez Państwo nieruchomego mienia nierolniczego na cele mieszkaniowe oraz na cele budownictwa indywidualnych domów jednorodzinnych (Dz. U. Nr 49, poz. 326), ustawą z dnia 28 maja 1957 r. o sprzedaży przez Państwo domów mieszkalnych i działek budowlanych (Dz. U. Nr 31, poz. 132), ustawą z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1969 r. Nr 22, poz. 159, ze zm.) oraz ustawą z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, które nie przewidywały, aby jakiekolwiek wszczęte na ich podstawie postępowania miały, w przypadku braku zakończenia sprawy, swoją "automatyczną" kontynuację po zmianie stanu prawnego.
W ocenie organu odwoławczego, norma prawna umożliwiająca kontynuację postępowania została zawarta w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 13 stycznia 1998 r. w sprawie sposobu zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych za granicą na pokrycie ceny sprzedaży nieruchomości lub opłat za użytkowanie wieczyste oraz sposobu ustalania wartości tych nieruchomości oraz w późniejszych przepisach regulujących kwestie rekompensat za mienie, tj. w ustawie z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczeniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego oraz w aktualnie obowiązującej ustawie z dnia 8 lipca 2005 r.
Ponadto, zdaniem Ministra, istotną okolicznością niniejszej sprawy jest czasookres, w którym zostało złożone podanie z [...] października 1945 r. oraz organ, do którego zostało ono skierowane. Państwowy Urząd Repatriacyjny będący adresatem ww. podania nie był nigdy, zdaniem Ministra, właściwym organem w sprawach rekompensaty za mienie pozostawione na Kresach, lecz zajmował się przede wszystkim rozmieszczaniem repatriantów i organizacją ich osadnictwa na ziemiach polskich, na co wskazywał wprost art. 2 pkt d dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 7 października 1944 r. o utworzeniu Państwowego Urzędu Repatriacyjnego. Biorąc zatem pod uwagę, że podanie z 1945 r. zostało złożone do Państwowego Urzędu Repatriacyjnego Oddział w [...] i miało to miejsce wkrótce po wydaniu przez Państwowy Urząd Repatriacyjny orzeczenia będącego podstawą do osiedlenia się W. B. na obszarze województwa [...] i ziem odzyskanych, traktować je należy jako propozycję, która miałaby mieć wpływ na wybór miejsca przez Państwowy Urząd Repatriacyjny, do którego miał być skierowany W. B. do osiedlenia się. W ocenie Ministra, nie było to równoznaczna z wystąpieniem z wnioskiem o rekompensatę za mienie zabużańskie, tym bardziej, że wniosek ten nawet nie został przez kogokolwiek podpisany.
Organ odwoławczy zauważył przy tym, że termin wskazany w dyspozycji art. 5 ust. 1 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej jest terminem prekluzyjnym prawa materialnego. Oznacza to, iż fakt braku złożenia wniosku do dnia 31 grudnia 2008 r. powoduje wygaśnięcie prawa do rekompensaty. Odnosząc się w tym kontekście do przywołanego w odwołaniu pisma Wojewody [...] z [...] stycznia 2016 r., w którym poinformowano o prowadzeniu postępowania z wniosku W. B.i możliwości złożenia takiego wniosku przez I. G. Minister wskazał, iż fakt nieprawidłowego pouczenia w tym zakresie przez Wojewodę [...] nie może prowadzić do sanowania wniosku złożonego przez I. G. po terminie określonym w art. 5 ust. 1 ustawy zabużańskiej. Ww. pismo nie mogło bowiem wprowadzać I.G. w błąd co do ustawowego terminu złożenia wniosku, skoro termin ten na moment złożenia przez nią wniosku już upłynął.
W związku z powyższym, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji uznał, że decyzja organu I instancji jest prawidłowa i utrzymał ją w mocy.
Skargę na powyższą decyzję Ministra Wewnętrznych i Administracji z [...] września 2019 r. wywiodła I. G., zaskarżając ją w całości oraz wnosząc o jej uchylenie w całości i przekazanie sprawy temu organowi do ponownego rozpatrzenia. Zaskarżonej decyzji zarzuciła natomiast naruszenie następujących przepisów:
- 1) naruszenia art. 5 ust. ust. 1 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej (Dz.U. z 2017r., poz. 2097) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że wniosek I. G. został złożony po terminie w sytuacji gdy wniosek ten był jedynie potwierdzeniem wniosku złożonego przez W. B. w dniu [...] października 1945 r.;
- 2) naruszenie art. 8 kpa i 107 § 3 kpa przez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych stwierdzeń, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji, w szczególności nie wyjaśnianie dlaczego wniosek złożony przez I.G. z [...] stycznia 2016 r. nie stanowi kontynuacji wniosku z [...] października 1945 r. złożonego przez W. B. w sprawie przyznania prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. B. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej w [...] nad [...], dawne województwo [...], pomimo spełnia przesłanek warunkujących potwierdzenie prawa do rekompensaty
W uzasadnieniu skargi I. G. podniosła, że w jej ocenie, działanie organu, który odmawia przyznania prawa do rekompensaty na podstawie pozaustawowej przesłanki, należy uznać za naruszenie zasady legalizmu. Nie można bowiem uznać za działanie w granicach prawa sytuacji, w której organ rozstrzyga sprawę administracyjną na podstawie nieistniejącej normy prawnej. W ocenie skarżącej w tym stanie faktycznym odmowa prawa do rekompensaty jest wyjątkowo krzywdząca. Nie zasługuje na akceptację i wymaga ponownego zbadania wszystkich okoliczności oraz przepisów prawa mających istotny i zgodny z zasadami konstytucyjnymi wpływ na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuję.
Skarga jest niezasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.
z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach kontroli działalności administracji publicznej sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, określającego prawa i obowiązki stron oraz prawa procesowego, regulującego postępowanie przed organami administracji publicznej.
Kontrola legalności decyzji Ministra Sprawa Wewnętrznych i Administracji z [...] września 2019 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] z [...] lipca 2019 r. przeprowadzona przez Sąd orzekający w niniejszej sprawie wykazała, że ww. decyzje prawa nie naruszają.
Materialnoprawną podstawą podjętych przez organy rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2017 r., poz. 2097), dalej jako "ustawa zaburzańska". Zgodnie z art. 2 ustawy zaburzańskiej, prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: 1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przepisów: ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Dz. U. poz. 580) lub art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego (Dz. U. z 1932 r. poz. 934), lub § 3-10 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu co do § 2 ust. 3-5, z Ministrem Spraw Wojskowych co do §§ 20, 21, 22, 24 ust. 3, § 49 ust. 1 i 2, § 55 i § 56 oraz z Ministrem Spraw Zagranicznych co do § 18 ust. 1 i 2, § 51 i § 55, o meldunkach i księgach ludności (Dz. U. poz. 489) – opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić, 2) posiada obywatelstwo polskie.
Przepis art. 3 ust. 2 ustawy zaburzańskiej stanowi z kolei, że w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2. Wskazanie osoby uprawnionej do rekompensaty następuje przez złożenie oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie lub przed organem administracji publicznej albo przez złożenie oświadczenia w polskiej placówce konsularnej.
Z kolei, w art. 5 ust. 1 ustawy zaburzańskiej ustawodawca przewidział, że potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. Stosownie natomiast do art. 7 ust. 2 ustaw zaburzańskiej, w przypadku niespełnienia wymogów, o których mowa w art. 2, art. 3 i art. 5 ust 1 i 2, wojewoda wydaje decyzję o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty. Przytoczyć też wypada brzmienie art. 27 ust. 1 ustawy zaburzańskiej, zgodnie z którym postępowania w sprawach potwierdzenia prawa do rekompensaty wszczęte i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy prowadzi się na podstawie jej przepisów.
Zdaniem Sądu, nie może budzić wątpliwości, iż warunkiem sine qua non potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy zaburzańskiej, jest złożenie przez uprawniony podmiot wniosku w terminie do 31 grudnia 2008 r. Nie budzi wątpliwości również, że po upływie tego okresu roszczenie wygasa, co oznacza, że uprawiony podmiot nie ma już prawnej możliwości jego dochodzenia.
Sąd w pełni podziela przy tym pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 11 kwietnia 2001 r., sygn. akt IV SA 359/99 (LEX nr 77598), w którym stwierdzono, że "terminy prawa materialnego są to terminy ograniczające w czasie możliwość dochodzenia swych roszczeń lub inną realizację praw podmiotowych. Terminy procesowe zaś są to terminy określające granice czasowe dla dokonania czynności procesowych np. termin do wniesienia odwołania, czy też zażalenia (art. 129 § 2 kpa i art. 141 § 2 kpa). Przy rozstrzyganiu wątpliwości co do charakteru konkretnego terminu należy brać pod uwagę skutek upływu terminu. Jeżeli skutek ten polega na wygaśnięciu prawa podmiotowego lub niemożności jego realizacji, to termin ma charakter materialnoprawny.
Natomiast jeżeli czynność procesowa podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna, to termin ma charakter procesowy. (...) Instytucja przywrócenia terminu ma zaś jedynie zastosowanie do terminów procesowych". Tak więc, zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, termin na złożenie wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty, o którym mowa w art. 5 ust. 1 ustawy zaburzańskiej, jest terminem prawa materialnego i nie może podlegać przywróceniu, bowiem instytucja ta, uregulowana w art. 58-60 k.p.a., może mieć jedynie zastosowanie do terminów procesowych.
Warto w tym miejscu przywołać również stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyroku z 1 grudnia 2015 r., sygn. akt I OSK 594/14 (LEX nr 1988134), w którym NSA wyjaśnił, że po upływie terminu na złożenie wniosku w sprawie rekompensaty za mienie zaburzańskie nie jest możliwym jego modyfikowanie czy też doprecyzowanie, bowiem ten wniosek odmiennie kształtuje nawiązany wcześniej stosunek prawny pomiędzy organem a wnioskującym. Zdaniem NSA, jeżeli przepis wskazuje datę, do której osoby uprawnione mogły złożyć wniosek o przyznanie im rekompensaty, a świadczenie to przysługuje za konkretne nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami Polski, to oczywistym jest, że zainteresowani w zakreślonym terminie muszą wyrazić nie tylko wolę skorzystania z przywilejów przyznanych im ustawą, lecz najpóźniej do dnia 31 grudnia 2008 r. zobowiązani są wskazać, za jakie konkretnie nieruchomości żądają przyznania im rekompensaty.
Konkludując, termin wyznaczony ustawą zaburzańską na złożenie wniosku w sprawie rekompensaty jest terminem nieprzekraczalnym w tym sensie, że po jego upływie nie jest możliwe ani złożenie nowego wniosku ani modyfikacja czy też potwierdzenie wniosku złożonego inną osobę przed 31 grudnia 2008 r. Nie ma bowiem prawnej możliwości konwalidowania czynności, której termin materialnoprawny upłynął. Ustawa zaburzańska stanowi bowiem jasno, że w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami kraju, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2, oraz pod warunkiem złożenia stosowanego wniosku w terminie (art. 5 ust. 1 ustawy zaburzańskiej). Z ustaleń organów administracji wynika, co potwierdza również sama skarżąca, że nikt przed I.G. nie ubiegał się o rekompensatę za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez W. B. Bezspornym w niniejszej sprawie jest, że I. G. wystąpiła z żądaniem ustalenia prawa do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez jej ojca W. B., najwcześniej w 2016 r. – wyrażając wolę przystąpienia do postępowania administracyjnego w sprawie rekompensaty za mienie zaburzańskie po zmarłym w 1947 r. ojcu W. B., a najpóźniej w 2019 r. – gdy skarżąca złożyła kolejny wniosek w tej sprawie.
Niewątpliwie, zdaniem Sądu, oba ww. wnioski I. G. uznać należy za spóźnione, a co za tym idzie nie mogące odnieść zamierzonego skutku w postaci ich merytorycznego rozpatrzenia przez organ. Tak jak wskazano powyżej, po upływie terminu, o którym mowa w art. 5 ust. 1 ustawy zaburzańskiej, roszczenie o potwierdzenie prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej wygasa, co oznacza, że uprawiony podmiot, w tym przypadku I. G., nie ma już prawnej możliwości jego dochodzenia. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, dla biegu powyższego terminu jako terminu prawa materialnego nie są istotne także przyczyny jego niedochowania.
Rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie wymaga również kwestia wniosku złożonego [...] października 1945 r. do Państwowego Urzędu Repatriacyjnego. Powyższe ma zasadnicze znaczenie w kontekście ustalenia możliwości kontynuacji przez spadkobierców W. B. postępowania o rekompensatę za mienie pozostawione przez niego poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.
W ocenie Sadu elementem kluczowym dla oceny powyższego zagadnienia jest okoliczność, że na wniosku datowanym na [...] października 1945 r. brak jest własnoręcznego podpisu wnioskodawcy, którym zgodnie z podaną na wniosku informacją – w formie pisma maszynowego – powinien być W. B., repatriant z [...] nad [...]. Oznacza to, zdaniem Sądu, że w sprawie o rekompensatę za mienie pozostawione przez W. B. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej pismo z [...] października 1945 r. nie może stanowić prawnie skutecznego żądania uprawionego podmiotu, ponieważ nie spełnia warunku formalnego, stawianego podaniom, gdyż nie zawiera podpisu wnoszącego. Należy także mieć na uwadze, że sprawy dotyczące mienia zaburzańskiego są kategorią spraw wszczynanych wyłącznie na wniosek strony, nigdy zaś z urzędu.
Zdaniem Sądu, niezasadne jest zatem stanowisko skarżącej dotyczące tego, że wniosek I. G. z 2016 r. był oświadczeniem wyrażającym wolę kontynuacji postępowania wszczętego z wniosku W. B.. W niniejszej sprawie zachodzi bowiem obiektywna przeszkoda w kontynuowaniu takiego postępowania polegając na braku własnoręcznego podpisu wnoszącego podanie, czyli W. B. Zgodzić należy się przy tym z organem, że Państwowy Urząd Repatriacyjny będący adresatem ww. podania nie był nigdy właściwym organem w sprawach rekompensaty za mienie pozostawione na Kresach Wschodnich Rzeczypospolitej, lecz zajmował się przede wszystkim rozmieszczaniem repatriantów i organizacją ich osadnictwa na ziemiach polskich, na co wskazywał wprost art. 2 pkt d) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 7 października 1944 r. o utworzeniu Państwowego Urzędu Repatriacyjnego (Dz. U. Nr 7, poz. 32).
W momencie złożenia podania z [...] października 1945 r. do Państwowego Urzędu Repatriacyjnego, tj. [...] października 1945 r., nie obowiązywały jeszcze żadne przepisy dotyczące rekompensat za mienie zaburzańskie. Dopiero na mocy dekretu z dnia 6 grudnia 1946 r. o przekazywaniu przez Państwo mienia nierolniczego na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego [...] Miasta [...] (Dz. U. Nr 71, poz. 389), w art. 9 prawodawca przewidział podstawę prawną do takiego działania, stanowiąc w ust. 1 powyższego artykułu, że osobom, które w związku z wojną rozpoczętą we wrześniu 1939 r. pozostawiły mienie nieruchome na tych terenach Rzeczypospolitej w jej granicach przedwojennych, które nie weszły do w skład obecnego obszaru Państwa, jeżeli osoby te stale zamieszkiwały na tych terenach przed 1 września 1939 r., jak również osobom, które na mocy umów międzynarodowych zawartych przez Państwo Polskie mają otrzymać ekwiwalent w zamian za mienie pozostawione za granicą – zarachowuje się na pokrycie ceny nabycia lub czynszu dzierżawnego za mienia przekazane im w trybie przepisów niniejszego dekretu wartość pozostawionego mienia nieruchomego.
Z kolei, stosowanie do art. 16 ww. dekretu z 1946 r., władzami właściwymi do orzekania w sprawach dotyczących przekazania mienia w trybie niniejszego dekretu były odpowiednio: Główna Komisja Klasyfikacyjno-Szacunkowa, wojewódzkie komisje klasyfikacyjno-szacunkowe, komisje osadnictwa nierolniczego oraz odwoławcze komisje osadnictwa nierolniczego. Dekret o przekazywaniu przez Państwo mienia nierolniczego na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego [...] Miasta [...] wszedł w życie 28 grudnia 1946 r., a więc ponad rok po wpłynięciu przedmiotowego podania do Państwowego Urzędu Repatriacyjnego.
Zauważyć także należy, że na chwilę złożenia podania z [...] października 1945 r., obowiązujące było rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz. U. Nr 36, poz. 340), zgodnie z którym postanowienia niniejszego rozporządzenia mają co do zasady zastosowanie do postępowania we wszystkich sprawach z zakresu prawa administracyjnego, załatwianych przez władze i urzędy administracji państwowej i samorządu terytorialnego. Co istotne w tej sprawie, w art. 71 ww. rozporządzenia prawodawca uregulował normę prawną zgodnie z którą, w sytuacji braku podstawy prawnej lub faktycznej dla merytorycznego załatwienia sprawy, będącej przedmiotem podania, władza pozostawia takie podanie bez rozpoznania, a sprawę już wszczętą umarza. Brzmienie art. 71 rozporządzenia wskazuje przy tym na obligatoryjny charakter tego przepisu, czyli taki gdzie organowi administracji ustawodawca nie pozostawił żadnego luzu decyzyjnego ani uznaniowości. Na samym wniosku z 1945 r. dokonano zresztą adnotacji "a/a".
W okresie powojennym kwestie rozliczeń za nieruchomości zabużańskie były początkowo uregulowane przez ustawodawcę w kilku aktach prawnych, zawierających "cząstkowe" regulacje dotyczące ekwiwalentu za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Stanowiąca podstawę prawną rozstrzygnięcia organów obu instancji, ustawa zaburzańska, ma za zadanie zakończyć proces rozliczeń z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Przepisy tej ustawy mają więc zastosowanie zarówno do spraw nowych, jak również do sytuacji, w których osoba posiadająca zaświadczenie lub decyzję potwierdzającą prawo do rekompensaty, wydane na podstawie wcześniej obowiązujących w tej materii przepisów, nie zrealizowała przysługującego jej prawa albo zrealizowała je w części.
Zgodnie z art. 27 ustawy zaburzańskiej, postępowania w sprawach potwierdzenia prawa do rekompensaty wszczęte i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy prowadzi się na podstawie jej przepisów. Jak wyjaśnił przy tym Naczelny Sąd Administracyjny, z poglądem którego zgadza się również Sąd orzekający w niniejszej sprawie, wobec braku przepisów przejściowych ratio legis wyżej wymienionej regulacji prawnej opiera się na założeniu, że w przypadku, gdy postępowanie w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty zostało wszczęte na podstawie wcześniej obowiązujących przepisów i nie zakończyło się przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., organ rozpatrujący sprawę winien ustalić w oparciu o nową regulacje prawną, czy wszystkie przesłanki warunkujące potwierdzenie prawa do rekompensaty zostały spełnione (wyrok NSA z 27 stycznia 2016 r., sygn. akt I OSK 1052/14, LEX nr 2032672).
Wbrew zatem stanowisku skarżącej, postępowanie prowadzone na podstawie obecnie obowiązujących przepisów ustawy zaburzańskiej nie jest kontynuacją postępowania prowadzonego w oparciu o poprzednio obowiązujące regulacje prawne, ale odrębnym nowym postępowaniem do którego należy stosować obowiązujące przepisy zawarte w ustawie zabużańskiej z 2005 r.
Podsumowując, w aktach sprawy brak jest podpisanego wniosku uprawionego W. B., dlatego też organy obu instancji prawidłowo przyjęły, że zasadnicze znaczenie ma w tej sytuacji kwestia zachowania ustawowego terminu do złożenia wniosku przez spadkobierców W. B. Termin ten ma bowiem, jak już wyjaśniono powyżej, charakter prekluzyjny. A zatem konieczne jest aby do 31 grudnia 2008 r. potencjalnie uprawniona osoba wystąpiła ze stosownym wnioskiem, co w niniejszej sprawie nie miało jednak miejsca.
Z powyższych względów uznać należy, że organy obu instancji - wbrew zarzutom skargi - ustaliły wszystkie istotne okoliczności sprawy i dokonały prawidłowej oceny całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, czemu dały wyraz w uzasadnieniach wydanych decyzji. Wobec powyższego, nie można zatem skutecznie zarzucić organom administracji naruszenia prawa, które to naruszenie miało lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd również z urzędu nie dopatrzył się naruszenia zasad postępowania administracyjnego, jak również przepisów prawa materialnego.
Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę.