Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] - po rozpatrzeniu odwołania Z.S.- utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy P. z dnia [...] września 2016 r. nr [...] odmawiającą przyznania mu świadczenia wychowawczego na drugie i kolejne dziecko.
Decyzja powyższa wydana została w następującym stanie faktyczny i prawnym sprawy:
W dniu [...] kwietnia 2016 r. Z.S. wystąpił do Burmistrza Gminy P. z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na córki M. i A. S..
Po rozpatrzeniu powyższego wniosku Burmistrza Miasta i Gminy P. decyzją z dnia [...] września 2016 r. nr [...] odmówił Z.S. prawa do świadczenia wychowawczego na drugie i kolejne dziecko M. i A.S. w okresie zasiłkowym do [...] kwietnia 2016 r. do [...] września 2017 r.
W uzasadnieniu wyjaśnił, że po analizie zgromadzonych w aktach dokumentów ustalił, iż rodzina wnioskodawcy składa się z czterech osób tj. Z.S., córki M., córki M. i córki A.. Zgodnie z wyrokiem Sądu Okręgowego w W. [...] Wydział Cywilny Rodzinny Odwoławczy z dnia [...] lipca 2011 r. sygn. akt [...] ustalono kontakty Z.S. z córkami oraz obciążono go kosztami utrzymania małoletnich córek. Z wyroku tego nie wynika, aby dzieci były pod opieką naprzemienną obojga rozwiedzionych rodziców. Z tych przyczyn nie mogą one być uznane za członków rodziny wnioskodawcy - w myśl art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r. nr 195).
Od powyższej decyzji Z.S.(dalej również jako "skarżący) złożył odwołanie podnosząc, że w sytuacji, gdy rodzice są rozwiedzeni, są w separacji lub rozłączeniu, świadczenie wychowawcze przysługuje temu z rodziców, który utrzymuje dziecko i z którym dziecko zamieszkuje w danym okresie. Zdaniem skarżącego, organ nie ustalił, kto sprawuje opiekę nad dziećmi w okresie zamieszkiwania u niego tj. przede wszystkim podczas miesiąca wakacji i tygodnia ferii zimowych, kiedy dzieci pozostają pod jego wyłączną opieką i na jego wyłącznym utrzymaniu. Podkreślił, iż jego dzieci są dyskryminowane i odbiera im się tę formę pomocy w okresie, kiedy mieszkają z nim - bowiem matka nie ma możliwości przeznaczenia przyznanego jej świadczenia wychowawczego na córki w okresie ich zamieszkiwania z ojcem.
Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Burmistrza Gminy i Miasta P..
Uzasadniając swoje rozstrzygniecie organ powołał przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci i wskazał, że dziecko może zostać zaliczone do członków obu rodzin rozwiedzionych rodziców, jeżeli sprawują oni opiekę naprzemienną.
W niniejszej sprawie skarżący jest osobą rozwiedzioną i posiada trzy córki M., M. oraz A.S.. Zgodnie z wyrokiem rozwodowym, córki zamieszkują z matką. Skarżący nie kwestionuje stanowiska przyjętego przez organ pierwszej instancji, że nie sprawuje on opieki naprzemiennej nad córkami. Natomiast organ nie ustalił, kto sprawuje opiekę nad dziećmi w okresie zamieszkiwania u niego, poprzez przeprowadzenie wywiadu środowiskowego - ponieważ ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci wskazuje w definicji rodziny na fakt utrzymania dziecka oraz zamieszkiwania w danym okresie.
Następnie organ zauważył, iż ww. ustawa nie mówi o zamieszkiwaniu dziecka z rodzicem w danym okresie, wskazuje bowiem, że rodzinę stanowią rodzice i dzieci zamieszkujące wspólnie z nimi, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia. Miejscem zamieszkania córek Z.S. jest dom matki, a podnoszony przez skarżącego fakt zamieszkania córek z nim stanowi de facto wynik ustalenia kontaktów z córkami w drodze wyroku Sądu. Z wyroku tego wynika, że skarżący ma ustalone kontakty z dziećmi w pierwszy weekend miesiąca, w trzecią niedziele miesiąca, po jednym dniu świąt podczas Bożego Narodzenia oraz Wielkanocy, jeden miesiąc wakacji letnich oraz jeden tydzień ferii zimowych.
W ocenie Kolegium nie sposób przyjąć, iż córki zamieszkują wraz z ojcem - bowiem M. i A.S. przebywają u ojca wyłącznie czasowo, wskutek sądowego uregulowania kontaktów z małoletnimi dziećmi. Organ podkreślił, że ustalenie kontaktów zawsze dotyczy tego z rodziców, które nie mieszka z dziećmi na stałe. Przebywanie w miejscu zamieszkania drugiego z rodziców stanowi jedynie realizację ustalonych kontaktów, a nie przesądza o miejscu zamieszkania dzieci. Z odwołania skarżącego wynika, iż świadczenie wychowawcze zostało przyznanie matce dzieci, jako opiekunowi faktycznemu. Wobec powyższego przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w niniejszej sytuacji nie doprowadzi do uznania, że skarżący na stałe zamieszkuje z córkami, skoro - jak sam przyznał - mieszkają u niego w nieco większym wymiarze w zasadzie tylko w okresie wakacji i ferii zimowych.
Ponadto organ nie podzielił stanowiska skarżącego, co do dyskryminowana jego córek w okresie, kiedy przebywają z nim. Skoro świadczenie wychowawcze przyznane zostało matce dzieci - to pobiera je ona także wówczas, gdy córki przebywają z ojcem. Argument, iż matka w tym czasie nie ma możliwości wydatkowania środków na córki jest niezgodny z prawdą. Matka dziewczynek może przeznaczyć świadczenie chociażby na opłacenie stałych kosztów utrzymania np. czynszu za mieszkanie, czy też innych wydatków niekoniecznie związanych z bieżącymi potrzebami. Dodatkowo żaden przepis ustawy nie obliguje osoby pobierającej świadczenie wychowawcze do wydatkowania całej kwoty, ani też jakiejkolwiek jej części w miesiącu, za który zostało wypłacone.
Nie zgadzając się z takim rozstrzygnięciem organu Z.S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
W skardze zarzucił organowi naruszenie art. 77 §1 w związku z art. 80 kodeksu postępowania administracyjnego, które obligują organ do zebrania i oceny całokształtu materiału dowodowego, co ma wpływ na wynik sprawy.
W związku z powyższym wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania lub orzeczenie co do istoty sprawy - poprzez przyznanie mu prawa do świadczenia wychowawczego na drugie i kolejne dziecko za okresy, kiedy dzieci są wyłącznie pod jego opieką, mieszkają u niego i są wyłącznie na jego utrzymaniu, zatem w tym okresie są formalnie (zgodnie z ustawą) jedynie członkami jego rodziny.
Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie oraz podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – tekst jednolity (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – dalej "p.p.s.a.").
Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów stwierdzić należy, że skarga jest niezasadna, zaś decyzje organów obu instancji zostały wydane w sposób prawidłowy i z zastosowaniem obowiązujących przepisów prawa.
Przedmiotem oceny Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2016 r. utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Gminy i Miasto P. z dnia [...] września 2016 r. odmawiającą przyznania Z.S. świadczenia wychowawczego na drugie i kolejne dziecko M. i A. S..
Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r. poz. 195).
Zgodnie z jej art. 4, celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (ust. 1). Świadczenie to przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu albo opiekunowi prawnemu dziecka, do dnia ukończenia przez dziecko 18 roku życia (ust. 2 i 3).
Z punktu widzenia ww. ustawy, dla przyznania świadczenia wychowawczego konieczne jest ustalenie z którym z rodziców po rozwodzie mieszka dziecko. Jeżeli bowiem po rozwodzie dziecko nie mieszka z rodzicem, to ten rodzic nie może wnioskować o świadczenie wychowawcze na to dziecko, ani nie może uwzględnić tego dziecka w składzie rodziny - składając wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego na inne dziecko, które mieszka z nim w ramach nowej rodziny. Przy czym zaznaczenia wymaga, że chodzi tu o definicję rodziny w rozumieniu ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci i na potrzeby oceny uprawienia do świadczenia wychowawczego.
Stosownie do art. 2 pkt 16 ww. ustawy za rodzinę uważa się odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25. rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2016 r. poz. 162).
Przepisy ww. ustawy przewidują co prawda sytuację, w której świadczenie wychowawcze może przysługiwać obojgu rodzicom - jednakże jedynie w przypadku, gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu (art. 2 pkt 16).
Tymczasem - ze znajdującego się w aktach sprawy wyroku rozwodowego Sądu Okręgowego w W. [...] Wydział Cywilny Rodzinny Odwoławczy z dnia [...] lipca 2011 r. sygn. akt [...] - ewidentnie wynika, iż stała opieka nad małoletnimi dziećmi skarżącego sprawowana jest przez ich matkę I.Z.. Sąd ustalił bowiem kontakty skarżącego z dziećmi na pierwszy weekend miesiąca, trzecią niedzielę miesiąca w godzinach od 10:00 do 17:30, po jednym dniu w Święta Bożego Narodzenia i Wielkiej Nocy oraz w okresie wakacji letnich w lipcu i w pierwszy tydzień ferii zimowych. Ponadto zobowiązał skarżącego do osobistego odbierania dzieci z domu ich matki i odprowadzania do ich miejsca zamieszkania.
Powyższe ustalenia jednoznacznie wskazują, że skarżący nie sprawuje opieki naprzemiennej nad córkami - czego zresztą nigdy nie kwestionował.
Natomiast jedyną okolicznością jaką podnosił, było przebywanie u niego dzieci przez miesiąc wakacji oraz tydzień ferii zimowych. Wskazywał, iż w tym okresie dzieci pozostają pod jego wyłączną opieką oraz na jego utrzymaniu, zatem w tym okresie są formalnie (zgodnie z ustawą) członkami jedynie jego rodziny - dlatego też to on ma prawo do świadczenia wychowawczego na córki za ten okres czasu.
W ocenie Sądu ze zgromadzonego w aktach materiału dowodowego jednoznacznie wynika, iż stała opieka na córkami sprawowana jest przez matkę M. i A. S.. Natomiast przebywanie córek u skarżącego (nawet jeśli jest to okres miesiąca) - stanowi jedynie realizację ustalonych wyrokiem Sądu kontaktów ojca z dziećmi, nie świadczy zaś o sprawowaniu przez niego stałej opieki na córkami.
Ponadto wskazać należy, że świadczenie w wysokości 500 (pięciuset) złotych, przewidziane w ustawie o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, choć wypłacane co miesiąc nie oznacza - jak zdaje się sugerować skarżący - iż należy je przeznaczyć na potrzeby dzieci w miesiącu, w którym zostało ono wypłacone. Brak jest takiej regulacji, poza tym przepisy ustawy nie wskazują konkretnego celu, na jaki powinno być ono wykorzystane. Zatem to od rodzica dzieci zależy, kiedy i na jaki cel spożytkuje otrzymywane świadczenie. Mogą być to zarówno bieżące wydatki, jak również takie, które rodzice przewidują w przyszłości np. wszelkiego rodzaju kursy, wyjazdy rekreacyjne, pomoce naukowe czy też odzież zimowa.
Niezrozumiałym jest zatem zarzut podnoszony przez skarżącego, że w okresie, w którym dzieci przebywają pod jego opieką (jeden miesiąc w lecie i jeden tydzień w zimie), są one dyskryminowane, gdyż matka dzieci nie ma wtedy możliwości wydatkowania przyznanego jej świadczenia na potrzeby dzieci - ponieważ to on zapewnia im całkowite utrzymanie.
Celem analogii przywołać tu można świadczenie alimentacyjne, które również wypłacane jest w okresach miesięcznych, a sposób ich wydatkowania uzależniony jest od osoby uprawnionej do ich pobierania.
Jak wynika z powołanego wyżej wyroku rozwodowego, skarżący zobowiązany jest do ponoszenia kosztów utrzymania małoletnich córek na łączną kwotę 1250 złotych miesięcznie płatną do rąk ich matki - niezależnie od tego, w jakich okresach i pod czyją opieką pozostają. W wyroku tym Sąd nie stwierdził, że w okresie ustalonych kontaktów ojciec nie ponosi kosztów utrzymania dzieci.
Również świadczenie wychowawcze wypłacane jest zgodnie z przepisami ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci rodzicowi, który sprawuje stałą opiekę nad dzieckiem - nawet jeśli na krótkie okresy opiekę tę powierza drugiemu rodzicowi.
Słusznie zatem organy orzekające w niniejszej sprawie uznały, iż brak jest podstaw do przyznania skarżącemu wnioskowanego przez niego świadczenia wychowawczego.
Ponadto należy uznać za nieuzasadniony zarzut naruszenia art. 77 i art. 80 kodeksu postępowania administracyjnego.
Zarówno bowiem Burmistrz Miasta i Gminy P. jak i Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], przeprowadziły postępowanie w sposób prawidłowy i rzetelny, wnikliwie i wszechstronnie rozpatrzyły stan faktyczny sprawy, szczegółowo wyjaśniły motywy, jakimi się kierowały przy rozstrzyganiu sprawy, a wydane rozstrzygnięcia oparły na prawidłowych przepisach obowiązującego prawa. Poza tym uzasadniły przekonująco swoje decyzje - zyskując całkowitą aprobatę Sądu.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.