Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu odwołania B. K., decyzją z [...] grudnia 2017 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy L. z [...] listopada 2017 r. nr [...] przyznającą prawo do świadczenia wychowawczego na L. K. w kwocie [...] zł miesięcznie na okres od [...] października 2017 r. do [...] września 2018 r. oraz odmawiającej prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko, tj. P. K. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.
11 września 2017 r. B. K. złożyła do Ośrodka Pomocy Społecznej w L. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko, tj. P. K. oraz na drugie dziecko, tj. L. K. Wójt Gminy L. decyzją z [...] listopada 2017r. przyznał B. K. prawo do świadczenia wychowawczego na L. K. w kwocie [...] zł miesięcznie na okres od [...] października 2017 r. do [...] września 2018 r. oraz odmówił prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko, tj. P. K. Przedmiotową decyzję organ I instancji uzasadnił przekroczeniem kryterium dochodowego, wymaganego do przyznania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko.
Od powyższej decyzji odwołanie wniosła B. K. W odwołaniu wskazała, że ma wątpliwości, czy dobrze został ustalony dochód, gdyż zarobki które otrzymuje jej mąż są znacząco niższe, niż poprzednio, a nadal ma miejsce przekroczenie dochodu. Wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie świadczenia wychowawczego na syna.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] grudnia 2017 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy L. Z [...] listopada 2017 r. nr [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 5 ust. 3 w zw. z 4 ust. 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł.
W rozpatrywanej sprawie, ustalając prawo do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko, Wójt Gminy L. przyjął dochody uzyskane przez członków rodziny B. K. w 2016 r. (art. 2 pkt 2 ustawy), tj. dochody uzyskane w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego. Według art. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, ustalając dochód rodziny przyjmuje się dochód ustalony według przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1952 ze zm.).
Z zebranego materiału dowodowego wynika, że w niniejszej sprawie rodzina wnioskodawczyni w 2016 r. osiągała dochody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.
Według informacji uzyskanej przez OPS z systemu informatycznego Ministerstwa Finansów dochód męża w 2016 r. wynosił [...] zł. Ustalając dochód męża należało uzyskany dochód ([...] zł) pomniejszyć o składkę na ubezpieczenie społeczne - [...] zł, składkę na ubezpieczenie zdrowotne - [...] zł oraz należny podatek dochodowy - [...] zł. Po odliczeniach dochód męża wynosi [...] zł.
Również wnioskodawczyni w 2016 r. osiągała dochody podlegające opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych. Ustalając dochód wnioskodawczyni należało uzyskany dochód ([...] zł) pomniejszyć o składkę na ubezpieczenie społeczne - [...] zł, składkę na ubezpieczenie zdrowotne - [...] zł oraz należny podatek dochodowy – [...] zł. Po odliczeniach dochód wnioskodawczyni wynosi [...] zł.
Natomiast łączne dochody małżonków za 2016 r. wynoszą [...] zł. Dochód miesięczny stanowi kwotę [...] zł, a w przeliczeniu na osobę jest to kwota [...] zł. Kwota ta przekracza kryterium dochodowe do przyznania świadczenia wychowawczego o [...] zł.
Kolegium zauważyło, że w złożonym odwołaniu skarżąca wnosi o przeliczenie dochodu i ustalenie, czy faktycznie ma miejsce przekroczenie dochodu, w sytuacji gdy zarobki jakie uzyskuje mąż są znacząco niższe, niż były wcześniej. Jednak decyzje w zakresie przyznawania świadczeń wychowawczych nie mają charakteru uznaniowego lecz prawo do takiego świadczenia przysługuje po spełnieniu przesłanek wymaganych w ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.
Organ odwoławczy wskazał, że dokonał analizy dochodów uwzględnionych przez organ l instancji i przedstawił szczegółowe wyliczenie. Z powyższego rozliczenia wynika, że OPS prawidłowo ustalił dochód rodziny za 2016 r., który w przeliczeniu na osobę wynosi [...] zł i przekracza kryterium dochodowe ustalone dla potrzeb świadczenia wychowawczego (800 zł). W związku z przekroczeniem kryterium dochodowego brak jest podstaw prawnych do przyznania wnioskowanego świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko – P. K. Od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] grudnia 2017 r. nr [...] B. K. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze wskazała, że przy wyliczaniu kryterium dochodowego zostały wzięte błędne dochody z lat ubiegłych, które były nieznacznie wyższe. Podała, że mąż jest zatrudniony jako pracownik szkoleniowy. Od [...] sierpnia 2017 r. skarżąca przebywa na urlopie macierzyńskim w związku z czym otrzymuje tylko 80 % wypłaty. Obecne dochody rodziny skarżącej pozwalają na spełnienie kryterium dochodowego dla uzyskania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko P. K. w ramach Programu 500+.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało prezentowane w sprawie stanowisko. Dodatkowo organ podał, że skarżąca błędnie utożsamia zmniejszenie dochodu z sytuacją utraty dochodu. Utratą dochodu jest utrata zatrudnienia, czy innej pracy zarobkowej. Skarżąca i jej małżonek mają zmniejszone dochody, ale nie utracili zatrudnienia. Ta zmiana sytuacji dochodowej będzie miała znaczenie w następnym okresie świadczeniowym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga jest uzasadniona.
W niniejszej sprawie istotne znaczenie ma właściwa interpretacja art. 2 pkt 19 lit. c i pkt 20 lit. f w zw. z art. 7 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2017 r. poz. 1851) – zwanej dalej "ustawą", w zakresie ustalenia, co należy rozumieć przez utratę dochodu z zatrudnienia ze stosunku pracy, po roku kalendarzowym poprzedzającym okres na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego oraz co należy rozumieć przez uzyskanie dochodu w tymże roku.
Odnosząc się do tego zagadnienia trzeba wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 5 października 2017 r. sygn. akt I OSK 817/17 zwrócił uwagę, że przy wykładni pojęcia utraty dochodu należy mieć na uwadze cel wprowadzenia do systemu prawnego ustawy. Cel ów został przez ustawodawcę wyeksponowany w art. 4 ust. 1 ustawy i jest nim częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. To z kolei oznacza, że obowiązkiem zarówno organów stosujących tę ustawę, jak i sądu kontrolującego ich działania, jest poszukiwanie takiej wykładni przepisów, która w sposób jak najpełniejszy pozwoli cel ten osiągnąć. NSA zwrócił uwagę, że definiując pojęcie utraty dochodu ustawodawca odwołał się, w aspekcie istotnym dla niniejszej sprawy, do dwóch przypadków: utraty zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (art. 2 pkt 19 lit. c ustawy).
NSA zauważył, że leksykalna definicja słowa "utrata" odnosi ona do pozbawienia czegoś, ubytku, w omawianym przypadku dochodu, a więc pogorszenia sytuacji konkretnego podmiotu, a nie utraty pracy w rozumieniu ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy.
NSA stanął na stanowisku, że w przypadku, gdy strona nie otrzymuje wynagrodzenia za pracę, w zamian otrzymując zasiłek chorobowy w sytuacji, gdy nie ustał stosunek pracy w znaczeniu funkcjonalnym, traci więc dochód ze stosunku pracy (której nie świadczy), a w zamian otrzymuje inne świadczenie, będące częściowym ekwiwalentem dochodu ze stosunku pracy, którego źródłem jest wszakże system ubezpieczeń społecznych, a istotą realizacja zasady solidaryzmu społecznego.
Naczelny Sąd Administracyjny uważa, że częściowa utrata dochodu, która powoduje obniżenie łącznego dochodu w rodzinie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia z Programu 500+, daje podstawę do uwzględnienia takiego wniosku, o ile spełnione zostaną pozostałe ustawowe przesłanki. Zdaniem NSA, wykładni art. 2 pkt 19 lit. c ustawy nie można ograniczać wyłącznie do sytuacji, w której stosunek pracy ustał. Prowadziłoby to do nieuzasadnionego zawężenia kręgu potencjalnych beneficjentów przewidzianego w tej ustawie świadczenia, co niewątpliwie byłoby nie tylko sprzeczne z intencją ustawodawcy wyrażoną w powołanym wcześniej art. 4 ust. 1 ustawy, lecz również z proklamowaną w art. 32 Konstytucji RP zasadą równości. Podobnie wypowiedział się NSA w wyroku z 19 stycznia 2018 r. sygn. akt I OSK 1728/17 i z 13 grudnia 2017 r. sygn. akt I OSK 1376/17 (w tej ostatniej sprawie chodziło o uznanie za utratę dochodu obniżenia wysokości wynagrodzenia, w razie utrzymania ciągłości stosunku pracy). Ten kierunek wykładni powołanych wyżej przepisów podziela Sąd orzekający w niniejszej sprawie.
Sąd zauważa, że w odwołaniu z 7 grudnia 2017 r. B. K. wskazała, że zarobki jej męża są obecnie znacząco niższe aniżeli były wcześniej. W skardze wskazała zaś, że organ przy rozpatrywaniu sprawy wziął pod uwagę dochody rodziny z 2016 r. które były wyższe, niż obecnie. Poza tym oświadczyła, że od [...] sierpnia 2017 r. przebywa na urlopie macierzyńskim i otrzymuje 80 % wynagrodzenia. Do skargi zostało dołączone zaświadczenie o zatrudnieniu i zarobkach z [...] grudnia 2017 r. z którego wynika, że od [...] sierpnia 2017 r. B. K. przebywa na urlopie macierzyńskim oraz że wynagrodzenie za okres jednego miesiąca (grudnia 2017 r.) wynosi [...] zł (netto).
Skoro zatem organy obu instancji nie dokonały właściwej wykładni powołanych wyżej przepisów wiążąc utratę dochodu jedynie z utratą pracy, natomiast nie wyjaśniły i nie rozważyły następujących po 2016 r. zmian w zakresie wysokości dochodu R. K. i zmian w zakresie wysokości dochodu B. K. w kontekście przesłanek utraty i uzyskania dochodu w określonej wysokości, to Sąd uznał, że w niniejszej sprawie zostały naruszone art. 2 pkt 19 lit. c i pkt 20 lit. f w zw. z art. 7 ust. 1 i ust. 3 ustawy w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 Kpa, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Na marginesie Sąd zwraca uwagę, że w niniejszej sprawie organy dokonały błędnych obliczeń dochodu rodziny skarżącej w przeliczeniu na osobę w rodzinie. Przyjęta do obliczeń wysokość należnego podatku dochodowego R. K. to [...] zł, a B. K. to [...] zł. Tymczasem ze znajdujących się w aktach sprawy wydruków z Ministerstwa Finansów wynika, że powinien być przyjęty do obliczeń należny od R. i B. K. podatek dochodowy w kwocie [...] zł. Podstawienie tej kwoty do obliczeń daje wynik wskazujący, że dochód rodziny skarżącej w przeliczeniu na osobę w rodzinie wynosi [...] zł, a więc nie przekracza tzw. kryterium dochodowego (800 zł).
W ponownie prowadzonym postępowaniu Wójt Gminy L. wyjaśni w jakiej wysokości dochody utracili i w jakiej wysokości dochody uzyskali R. K. i B. K. po 2016 r. Następnie – biorąc pod uwagę zaprezentowaną w niniejszym wyroku wykładnię art. 2 pkt 19 lit. c i pkt 20 lit. f w zw. z art. 7 ust. 1 i ust. 3 ustawy – organ oceni, czy w niniejszej sprawie spełnione jest tzw. kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 5 ust. 3 ustawy i czy B. K. należy się świadczenie wychowawcze, także na pierwsze dziecko P. K. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.