Uzasadnienie
Decyzją z [...] września 2019 r. nr [...] Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej jako organ/Minister) utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] lipca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia K. M. (dalej jako skarżący) oraz J. S. – spadkobiercom J. M. i T. M. - prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w m. [...], pow. [...] woj. [...], obecnie [...].
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że zasady realizacji prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej określone są w ustawie z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2017 r., poz. 2097, dalej jako ustawa). Zgodnie z art. 2 ustawy prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych, jeżeli był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszania na terytorium Rzeczyspospolitej Polskiej w rozumieniu przepisów wymienionych w art. 2 ust. 1 pkt a-c oraz opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn o których mowa w art. 1 ustawy lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić, oraz posiada obywatelstwo polskie (ust. 2). Organ zauważył, że zgromadzony materiał dowodowy nie potwierdza okoliczności, że J. M. i T. M. po opuszczeniu byłego terytorium RP w związku z wojną rozpoczętą 1 września 1939 r. powrócili na obecne terytorium państwa polskiego, co w świetle przepisów ustawy powoduje utratę prawa do rekompensaty.
Bez znaczenia w ocenie organu pozostaje okoliczność, że na obecne terytorium RP repatriowali się spadkobiercy wymienionych, jako że na mocy przepisów ustawy warunek przesiedlenia się na obecne terytorium RP dotyczy osób fizycznych które 1 września 1939 r. były właścicielami nieruchomości pozostawionych poza obecnym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniesionej pryey K. M. zarzucono powyższej decyzji naruszenie:
- 1. Prawa materialnego, tj. art. 2 i 5 ust. 1 ustawy, poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, pomimo posłużenia się przez ten organ przesłanką nieprzewidzianą w ustawie;
- 2. Przepisów postępowania, tj. art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 256, dalej jako kpa) poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji pomimo wydania w toku postępowania przez Wojewodę [...] postanowienia z [...] stycznia 2018 r. nr [...] o pozytywnej ocenie dowodów i na podstawie wskazanego postanowienia wezwanie stron do przedłożenia operatu szacunkowego, który strony przedłożyły, ponosząc przy tym koszty jego opracowania, a następnie wydanie postanowienia o uchyleniu ww. postanowienia i wydanie decyzji odmawiającej potwierdzenia prawa do rekompensaty.
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji i zobowiązanie organu do potwierdzenia wnioskodawcom prawa do rekompensaty oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje.
Skarga jest zasadna, choć z innych powodów niż zostało w niej wskazane.
Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm., dalej jako ppsa) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Możliwość występowania jako strona postępowania administracyjnego determinowana jest m.in. przez posiadanie przymiotu zdolności prawnej. Nie ulega wątpliwości, że zdolność prawna osoby fizycznej ustaje wraz z jej śmiercią. W konsekwencji, śmierć osoby fizycznej oznacza, że nie można wobec niej prowadzić postępowania administracyjnego ani wydać decyzji. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalone jest stanowisko, że prowadzenie postępowania z udziałem osoby zmarłej jest uchybieniem procesowym w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności, co musi być uznane za rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa i w efekcie rozstrzygnięcia zapadłe w takim postępowaniu obarczone są wadą nieważności, niezależnie od tego, czy organ wiedział o śmierci strony oraz od tego, czy jego niewiedza była zawiniona (zob. wyrok naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2018 r. sygn. akt I OSK 238/17). Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę stanowisko to podziela.
Uczestnikiem postępowania w niniejszej sprawie była J. S., która – jak wynika z odpisu aktu zgonu – zmarła [...] września 2019 r., a zatem przed wydaniem decyzji przez organ II instancji. Powyższa okoliczność oznacza, że organ w przedmiotowej sprawie prowadził postępowanie w stosunku do osoby zmarłej, wydając w stosunku do niej decyzję z [...] września 2019 r. Prowadzi to do wniosku, że rozstrzygnięcie zapadłe w tym postępowaniu obarczone jest kwalifikowaną wadą przewidzianą w art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Czyni to niemożliwym merytoryczne odniesienie się do zarzutów skargi.
Dlatego na podstawie art. 145 § 2 ppsa Sąd stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji (pkt 1 sentencji) oraz na podstawie art. 200 ppsa orzekł o zwrocie na rzecz skarżącego kosztów postępowania sądowego, tj. wpisu sądowego w kwocie 200 złotych.
Rozpoznając ponownie sprawę organ ustali następców prawnych J.S. i przeprowadzi postępowanie z ich udziałem, a następnie wyda decyzję w sprawie.