Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej jako "Kolegium") decyzją z [...] października 2020 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania E. T. (dalej jako "skarżąca"), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] (dalej jako "Prezydent") z [...] września 2020 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Prezydent decyzją z [...] października 2019 r. nr [...] przyznał skarżącej prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres zasiłkowy 2019/2020, wnioskowane na A. B..
Następnie decyzją z [...] września 2020 r. Prezydent ustalił, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone za okres od [...] stycznia 2020 r. do [...] maja 2020 r. w kwocie [...] zł stanowią świadczenia nienależnie pobrane, podlegające zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. W uzasadnieniu decyzji Prezydent wskazał, że skarżąca uzyskała dochód z tytułu zatrudnienia od [...] listopada 2019 r. w spółce [...] S.A., gdzie dochód netto za miesiąc grudzień 2019 r. wyniósł [...] zł. Dochód bazowy za 2018 rok wynosił [...] zł, a w konsekwencji łączny dochód rodziny za okres od [...] stycznia 2020 r. do [...] maja 2020 r. wyniósł [...] zł, zaś w przeliczeniu na osobę w rodzinie [...] zł – i przekroczył kryterium uprawniające do świadczenia, które zgodnie z art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2019 r. poz. 670), powoływanej dalej jako "ustawa", wynosi [...] zł. Z kolei dochód rodziny od [...] czerwca 2020 r. podlegał podzieleniu na pięć osób i wyniósł [...] zł, a zatem nie przekraczał kryterium dochodowego.
Wobec powyższego świadczenie wypłacone za okres od [...] stycznia 2020 r. do [...] maja 2020 r. w łącznej kwocie [...] zł stanowi świadczenie nienależnie pobrane i podlega zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca wskazała, że organ nie uwzględnił utraty dochodu przez jej męża, podczas gdy z powodu epidemii Covid mąż miał zmniejszony wymiar czasu pracy do [...] etatu od [...] 2020 r. i dochód obniżony do [...] zł. Przekroczenie kryterium miało zatem miejsce wyłącznie w [...] 2020 r. Skarżąca zwróciła się jednocześnie o umorzenie należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia za ten miesiąc.
Kolegium decyzją z [...] października 2020 r. utrzymało w mocy decyzję z [...] września 2020 r. W uzasadnieniu decyzji wskazało, że zgodnie z art. 9 ust. 2 ustawy świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty [...] zł. W przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy jego dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (art. 9 ust. 4a). Prawidłowo zatem Prezydent wziął pod uwagę dochód uzyskany przez skarżącą w grudniu 2019 r. w spółce [...] S.A. Kolegium podkreśliło przy tym, że skarżąca nie informując niezwłocznie o podjęciu zatrudnienia w [...] S.A. i zawiadamiając o uzyskaniu dochodu z tego tytułu dopiero w [...] 2020 r., naruszyła art. 19 ust. 1 ustawy.
Kolegium zwróciło również uwagę, że przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu nie stosuje się do dochodu z tytułu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i dochodu z tytułu wyrejestrowania lub rozpoczęcia pozarolniczej działalności gospodarczej, jeżeli członek rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego utracili dochód z tych tytułów i w okresie 3 miesięcy, licząc od dnia utraty dochodu, uzyskali dochód u tego samego pracodawcy lub zleceniodawcy, lub zamawiającego dzieło lub ponownie rozpoczęli pozarolniczą działalność gospodarczą (art. 9 ust. 4b ustawy). Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, albowiem mąż skarżącej był zatrudniony na podstawie umowy o dzieło od [...] 2018 r. do [...] 2018 r., a następnie z tym samym pracodawcą zawarł umowę o pracę od [...] listopada 2018 r. Stosownie do art. 18 ust. 5 ustawy w przypadku gdy dochód rodziny powiększony o uzyskany dochód powoduje utratę prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, świadczenia nie przysługują od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu.
Prawidłowo zatem Prezydent uznał, że od [...] stycznia 2020 r. strona utraciła prawo do świadczenia i zostało ono pobrane nienależnie. Odnosząc się do przedłożonych przez skarżącą aneksów do umowy o pracę męża, Kolegium podniosło, że aneksy te podpisane zostały w dniu [...] czerwca 2020 r., a zatem nie mogły mieć wpływu na wyliczenie dochodu w okresie od [...] stycznia 2020 r. do [...] maja 2020 r. Zgodnie z art. 23 ust. 1, 1a i 7 ustawy, osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu. Od kwot nienależnie pobranego świadczenia, o którym mowa w art. 2 pkt 7 lit. a, b, d i f ustawy, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty. Zgodnie z art. 23 ust. 4 ustawy decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń nie jest wydawana, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat.
Powyższe przepisy nakładają na organ obowiązek wydania decyzji o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami, o ile od pobrania świadczeń nie upłynęło więcej niż 10 lat. Taka też sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. Odnosząc się do wniosku skarżącej o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń, Kolegium wskazało, że wniosek w tej sprawie można skierować do organu pierwszej instancji po zakończeniu niniejszego postępowania. Wówczas podlegała będzie ocenie aktualna sytuacja rodziny, w tym sytuacja dochodowa i majątkowa.
W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na powyższą decyzję skarżąca wniosła o jej uchylenie i wskazała, że dochód rodziny z roku 2018 został obliczony błędnie, z uwzględnieniem dochodu męża z umowy o dzieło oraz z umowy o pracę, podczas gdy dochód z umowy o dzieło został utracony. Organ powinien także wziąć pod uwagę obniżenie pensji męża skarżącej dokonane przez pracodawcę w 2020 r. z powodu COVlD.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga jest niezasadna.
Zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją Kolegium utrzymało w mocy decyzję Prezydenta ustalającą, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla A. B. wypłacone za okres od [...] stycznia 2020 r. do [...] maja 2020 r. w kwocie [...] zł stanowią świadczenia nienależnie pobrane, podlegające zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.
Powyższe świadczenie wypłacane było na podstawie decyzji Prezydenta z [...] października 2019 r., wydanej na skutek ustalenia, że dochód rodziny skarżącej, składającej się z [...] osób (skarżąca, jej mąż i dwoje dzieci), wyniósł łącznie na miesiąc [...] zł, co w przeliczeniu na jedną osobę w rodzinie wyniosło [...] zł. Zgodnie natomiast z art. 9 ust. 2 ustawy świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty [...] zł.
Jak wynika jednak z akt sprawy w dniu [...] czerwca 2020 r. skarżąca wystąpiła z wnioskiem o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego na okres zasiłkowy 2019/2020, przedkładając dokument potwierdzający datę narodzin kolejnego dziecka – córki urodzonej w dniu [...] czerwca 2020 r. Do wniosku załączyła również oświadczenie, z którego wynika, że w dniu [...] listopada 2019 r. podjęła zatrudnienie w spółce [...] S.A., zaś dochód netto za drugi miesiąc pracy, tj. grudzień 2019 r. wyniósł [...] zł.
W tym miejscu zauważyć należy, że zgodnie z art. 9 ust. 4a ustawy w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy jego dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Mając na uwadze przedłożone przez skarżącą przy wniosku z [...] czerwca 2020 r. dokumenty, organ zobligowany był do ponownego przeliczenia dochodu rodziny i uwzględniania w nim dochodu otrzymanego przez skarżącą z tytułu zatrudnienia w [...] S.A. w miesiącu następującym po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, tj. za miesiąc grudzień 2019 r., który to dochód wyniósł [...] zł.
Po ponownym przeliczeniu dochodu rodziny Prezydent w decyzji z [...] września 2020 r. ustalił, że dochód ten wynosił w przeliczeniu na osobę w rodzinie od [...] października 2019 r. do [...] grudnia 2019 r. – [...] zł (kwota mieszcząca się w kryterium dochodowym), od [...] stycznia 2020 r. do [...] maja 2020 r. - [...] zł (kwota przekraczająca kryterium dochodowe), od [...] czerwca 2020 r. do [...] września 2020 r. - [...] zł (kwota mieszcząca się w kryterium dochodowym). W konsekwencji słusznie uznały organy orzekające w niniejszej sprawie, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla A. B. wypłacone za okres od [...] stycznia 2020 r. do [...] maja 2020 r. w kwocie [...] zł stanowią świadczenia nienależnie pobrane, podlegające zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Zgodnie przy tym z art. 18 ust. 5 ustawy, w przypadku gdy dochód rodziny powiększony o uzyskany dochód powoduje utratę prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, świadczenia nie przysługują od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu. Prawidłowo zatem uznano, że utrata prawa do świadczenia nastąpiła od [...] stycznia 2020 r.
Odnosząc się do zarzutu skargi dotyczącego niewłaściwego uwzględnienia dochodu męża z tytułu umowy o dzieło z 2018 r., który zdaniem skarżącej był dochodem utraconym, wskazać należy, że zgodnie z art. 9 ust. 4b ustawy przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu nie stosuje się do dochodu z tytułu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i dochodu z tytułu wyrejestrowania lub rozpoczęcia pozarolniczej działalności gospodarczej, jeżeli członek rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego utracili dochód z tych tytułów i w okresie 3 miesięcy, licząc od dnia utraty dochodu, uzyskali dochód u tego samego pracodawcy lub zleceniodawcy, lub zamawiającego dzieło lub ponownie rozpoczęli pozarolniczą działalność gospodarczą. Jak wynika natomiast z akt sprawy, mąż skarżącej zatrudniony był na podstawie umowy o dzieło od [...] 2018 r. do listopada 2018 r., a następnie od [...] 2018 r. zawarł z tym samym pracodawcą umowę o pracę. W tej sytuacji nie można uznać, że utracił on dochód z tytułu umowy o dzieło.
W sprawie nie mogły zostać również uwzględnione przedłożone przez skarżącą aneksy do umów o pracę, bowiem podpisane zostały przez męża skarżącej w dniu [...] czerwca 2020 r., a zatem nie mogły mieć wpływu na wyliczenie dochodu rodziny w okresie od [...] stycznia 2020 r. do [...] maja 2020 r.
Mając powyższe na uwadze, w ocenie Sądu, organy orzekające w sprawie prawidłowo zastosowało przepisy prawa materialnego, jak również nie naruszyły przepisów postępowania. Organy wnikliwie i wszechstronnie rozpatrzyły bowiem stan faktyczny sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a.), szczegółowo wyjaśniły motywy, jakimi kierowały się przy jej rozstrzyganiu oraz uzasadniły swoje orzeczenie (art. 107 § 1 i 3 K.p.a.).
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), orzekł jak w sentencji.
Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym miało miejsce w związku z obowiązywaniem stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19. Zgodnie bowiem z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.), przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Taka zaś sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, bowiem rozpoznanie sprawy stało się konieczne z uwagi na datę wpływu skargi do sądu i dotychczasowy okres oczekiwania stron na zakończenie postępowania sądowego.
Z uwagi jednak na objęcie Polski tzw. czerwoną strefą, przeprowadzenie rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących, a nie można było przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.