Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej jako SKO w [...]) utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] z 7 lipca 2022 r. o odmowie J. K. (dalej jako: "skarżąca") świadczenia pielęgnacyjnego na męża A.. K. za okres od 1 sierpnia 2021 r. do 2 kwietnia 2022 r. oraz o umorzeniu postępowania od 2 kwietnia 2022 r., ponieważ stało się bezprzedmiotowe.
Zaskarżona decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
W dniu 2 sierpnia 2021 r. skarżąca reprezentowana przez adw. M.Z. złożyła w Ośrodku Pomocy Społecznej w [...] (dalej: OPS w [...]) wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem A. K. Do wniosku załączone zostało orzeczenie Rejonowej [...] Komisji Lekarskiej w [...] z dnia 29 lipca 2013 r. o zaliczeniu męża skarżącej do pierwszej grupy inwalidztwa z ogólnego stanu zdrowia oraz do osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji.
Decyzją nr SR-FA.5211.001116.2021 z dnia 16 września 2021 r. wydaną przez Burmistrza [...] orzeczono o odmowie przyznania J. K. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, wnioskowanego na męża A. K. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że w związku z faktem, że niepełnosprawność męża skarżącej powstała w wieku 60 lat, warunek z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie został spełniony w niniejszej sprawie, a zatem organ zmuszony był odmówić prawa do wnioskowanego świadczenia.
Od decyzji z dnia 16 września 2021 r. odwołanie wniosła skarżąca, zarzucając naruszenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 i wniosła o uchylenie lub zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie jej wnioskowanego świadczenia.
Decyzją nr KOA/4049/Sr/21 z dnia 21 października 2021 r. SKO w [...], działając na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), dalej k.p.a., orzekło o uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że po wejściu w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 organ administracji publicznej nie może odmówić przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na moment powstania niepełnosprawności u osoby dorosłej, nad którą jest sprawowana opieka.
Organ wskazał również, że w sprawie konieczne jest ustalenie spełnienia przez J. K. przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegającej na ustaleniu związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia albo jego niepodejmowaniem, a sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym mężem.
Po ponownym rozpoznaniu sprawy, decyzją z dnia 30 grudnia 2021 r. nr SRFA. 5211.001299.2021 Burmistrz [...] ponownie orzekł o odmowie przyznania J. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem skarżącej. Organ uzasadniając odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia, ponownie powołał się niespełnienie przesłanek z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, oraz na niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 1a tej ustawy, wskazując, że skarżąca znajduje się w katalogu osób zawartym w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy.
Od powyższej skarżąca wniosła odwołanie zarzucając naruszenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 i błędne zastosowanie w sprawie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz wniosła o uchylenie lub zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie jej wnioskowanego świadczenia, oraz.
Decyzją nr KOA/453/Sr/22 z dnia 21 lutego 2022 r. SKO w [...], działając na podstawie art. 138 § 2 kpa uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium ponownie wskazało, że po wejściu w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 organ administracji publicznej nie może odmówić przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na moment powstania niepełnosprawności u osoby dorosłej, nad którą jest sprawowana opieka. SKO w [...] wskazało, że organ I instancji, wbrew wcześniejszym zaleceniom zawartym w decyzji nr KOA/4049/Sr/21 z dnia 21 października 2021 r. nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego i nie poczynił ustaleń co do zaistnienia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem a koniecznością sprawowania opieki przez skarżącą nad niepełnosprawnym mężem.
W dniu 12 kwietnia 2022 r. skarżąca przesłała do OPS w [...] odpis skrócony aktu zgonu męża, z którego wynikało, że A. K. zmarł w dniu [...] kwietnia 2022 r.
Decyzją nr SR-FA.5211.001368.2022 z dnia 7 lipca 2022 r. wydaną przez Burmistrza [...] ponownie orzeczono o odmowie przyznania J. K. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej za okres od 1 sierpnia 2021 r. do 2 kwietnia 2022 r. oraz o umorzeniu postępowania od 3 kwietnia 2022 r. z powodu jego bezprzedmiotowości. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji ponownie powołał się na treść art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w kwestii ustalenia czasu powstania niepełnosprawności u męża skarżącej.
Natomiast w pozostałym zakresie organ umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. z powodu zgonu A. K. Od powyższej decyzji skarżąca wywiodła odwołanie zarzucając naruszenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 i wniosła o uchylenie lub zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie jej wnioskowanego świadczenia.
Organ II instancji decyzją z 24 sierpnia 2022 r. nr KOA/3371/Sr/22 utrzymał w mocy decyzję Burmistrza [...] z 7 lipca 2022 r. o odmowie J. K. świadczenia pielęgnacyjnego na męża A. K. za okres od 1 sierpnia 2021 r. do 2 kwietnia 2022 r. oraz umorzenia postępowania od 2 kwietnia 2022 r., ponieważ stało się bezprzedmiotowe.
Organ odwoławczy przyznał rację skarżącej, że w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, a więc traci moc w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, i to począwszy od dnia ogłoszenia wyroku.
SKO w [...] wskazało także, iż art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych (na który powołuje się organ I instancji) dotyczy tylko innych osób, na których - zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego - w stosunku do osoby niepełnosprawnej ciąży obowiązek alimentacyjny wynikający z pokrewieństwa, a nie małżonka ubiegającego się o świadczenie pielęgnacyjne na współmałżonka będącego osobą niepełnosprawną. Podkreślił, że przyjęcie literalnej wykładni omawianych przepisów prowadziłaby do nieakceptowalnego wniosku, że świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym małżonkiem przysługiwałoby wyłącznie współmałżonkowi, który sam legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, czyli takiemu który nie może sprawować faktycznej opieki z uwagi na swoją własną niepełnosprawność i który sam wymaga opieki (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a ustawy).
Jednocześnie organ wskazał, że nie ma przeszkód do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie sprawującej opiekę także w sytuacji śmierci osoby wymagającej opieki w trakcie postępowania o przyznanie świadczenia, od daty złożenia wniosku, po spełnieniu pozostałych konstytutywnych przesłanek wskazanych w art. 17 ust. 1, do dnia śmierci. Podstawową przesłanką jaką musi spełnić osoba ubiegającą się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Organ rozpoznając wniosek stwierdził, iż w tym przypadku nie istnieje ścisły i bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką.
Organ również podkreślił, że z oświadczenia strony zawartego w piśmie z dnia 12 kwietnia 2021 r. wynika, że skarżąca, która w dacie złożenia wniosku miała 65 lat, nie pracowała zawodowo. Prowadziła gospodarstwo domowe i wychowywała dzieci, a gdy dzieci stały się pełnoletnie była skłonna podjąć zatrudnienie, lecz uniemożliwił jej to stan zdrowia męża.
Skarżąca 27 września 2022 r. wniosła skargę na powyższą decyzję SKO w [...]. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Skarżaca jednocześnie wniosła o:
- - uchylenie decyzji SKO w [...] z dnia 24 sierpnia 2022 r., nr KOA/3371/Sr/22 oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza [...] z dnia 7 lipca 2022 r. oraz ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania;
- - zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych oraz o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.
Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o oddalenie skargi jako bezzasadnej oraz o rozpoznanie sprawy w postepowaniu uproszczonym, a w razie złożenia przez stronę skarżącą żądania przeprowadzenia rozprawy - o rozpoznanie sprawy również pod nieobecność reprezentanta Kolegium. Po zapoznaniu się z zarzutami skargi, organ zaznaczył, iż nie znajduje podstawy do zmiany swojego rozstrzygnięcia, tym samym podtrzymując twierdzenia zawarte w rozstrzygnięciu i uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Na podstawie art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż sąd bada zgodność z prawem (legalność) zaskarżonego aktu pod kątem jego zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.
Stosownie natomiast do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 p.p.s.a.).
Mając na uwadze tak zakreślony zakres kognicji Sąd uznał, że wniesiona skarga jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja organu II instancji oraz poprzedzająca ją decyzja w części w jakiej odmawiają przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego na okres od 1 sierpnia 2021 r. do 2 kwietnia 2022 r. naruszają prawo. Zgodne zaś z przepisami prawa było umorzenie postępowania z dniem 3 kwietnia 2022 r., z uwagi na śmierć osoby wymagającej opieki, w myśl art. 105 § 1 k.p.a.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 615 ze zm.), zwanej dalej u.ś.r., który stanowił materialnoprawną podstawę decyzji organów obu instancji, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom (niż wskazane w pkt 1-3), na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2020 r. poz. 1359 ze zm.), dalej k.r.o., ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Artykuł 17 ust. 1a u.ś.r. określa natomiast, że osobom, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:
- 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Jak zatem z powyższego wynika, do przyznania osobom wymienionym we wskazanych przepisach świadczenia pielęgnacyjnego, konieczne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek. Pierwsza z nich dotyczy sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Druga z kolei dotyczy niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania takiej opieki.
Przedmiotowe świadczenie ma zatem na celu udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej lub jej nie podejmują, aby opiekować się osobą niepełnosprawną. Przy tym wskazana opieka musi odpowiadać potrzebom osoby niepełnosprawnej określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności. Zasadnicze znaczenie ma zatem faktyczne sprawowanie opieki w zakresie wynikającym z orzeczenia o niepełnosprawności i pozostające z tą opieką w związku przyczynowo - skutkowym, rezygnacja bądź niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W tej sytuacji niezbędne jest przeprowadzenie przez organ wyczerpującego postępowania wyjaśniającego w powyższym zakresie, a następnie analiza tak ustalonych okoliczności, przy jednoczesnym uwzględnieniu indywidualnej sytuacji życiowej wnioskodawcy oraz osoby wymagającej opieki.
Organ II instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przyjął, że podstawę do odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia stanowi brak związku pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, a sprawowaną opieką. Organ ocenił bowiem, że pomimo sprawowania przez skarżącą całodobowej opieki i udzielania pomocy ciężko choremu małżonkowi przy wszystkich czynnościach życia codziennego, powinna wykazać się ona dowodami, że w tym czasie gotowa była podjąć pracę.
W przedmiotowej sprawie bezsporne pozostaje, że małżonek skarżącej legitymował się wydanym na stałe orzeczeniem nr 03292/I/13 Rejonowej [...] Komisji Lekarskiej w [....] z dnia 29 lipca 2013 r. o zaliczeniu do pierwszej grupy inwalidztwa ze stwierdzeniem niezdolności do samodzielnej egzystencji, a zatem wymagał stałej i długoterminowej opieki.
W wyroku z 29 maja 2020 r. (sygn. akt I OSK 1854/19, Lex nr 3300984), Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że treść orzeczenia o niepełnosprawności jest dla organów orzekających w sprawie wiążąca, gdyż determinuje charakter i zakres opieki, jakiej wymaga dana osoba legitymująca się takim orzeczeniem. Tym samym, jeżeli osoba wymagająca opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i wymaga stałej lub długotrwałej opieki, to rozważeniu przez organy może podlegać tylko to, czy wnioskodawca tę opiekę zapewnia w wymiarze uniemożliwiającym mu podjęcie zatrudnienia.
Należy więc uwzględnić okoliczność, że ewentualne podjęcie zatrudnienia przez skarżącą mogłoby znacznie utrudnić lub wręcz uniemożliwić jej dyspozycyjność, co przy jednoczesnym uwzględnieniu stanu zdrowia osoby niepełnosprawnej mogłoby skutkować brakiem możliwości otoczenia jej taką opieką, jakiej wymaga. Legitymowanie się przez osobę pozostającą pod opieką orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, z którego wynika konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oznacza, że osoba niepełnosprawna wymaga w codziennym funkcjonowaniu takiego rodzaju wsparcia ze strony innych osób.
Jednocześnie wskazać trzeba, że art. 17 ust. 1 ustawy uzależnia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie tylko od rezygnacji z zatrudnienia, lecz również od jego niepodejmowania, jeżeli ma ono na celu sprawowanie opieki. Powołany przepis nie wyznacza żadnych wymogów (dowodów) w zakresie wykazywania się podejmowaniem aktywności zawodowej.
Wskazywana w zaskarżonej decyzji okoliczność, że skarżąca nie była aktywna zawodowo nie wyklucza zatem, co do zasady, przyznania świadczenia w związku z niepodejmowaniem zatrudnienia z uwagi na sprawowanie opieki. Wystąpienie więc drugiej z przesłanek, to jest niepodejmowanie zatrudnienia w celu sprawowania opieki, jest okolicznością wystarczającą do spełnienia przesłanki przyznania świadczenia wymaganej art. 17 ust. 1 ustawy.
Przy takim stanie faktycznym wskazującym na świadczenie przez skarżącą całodobowej opieki i pomocy małżonkowi przy wszystkich czynnościach dnia codziennego, twierdzenie organu II instancji, że brak jest związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem przez skarżącą, jest nie tylko gołosłowne, a wręcz sprzeczne z materiałem dowodowym zgromadzonym w aktach sprawy, co jest niezgodne z art. 11 i art. 80 k.p.a.
Odnosząc się do decyzji organu I instancji, który odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego twierdząc, że w sprawie nie spełniono warunku wynikającego art. 17 ust. 1b pkt 1 ustawy, bowiem niepełnosprawność męża skarżącej powstała w wieku 60 lat, Sąd w składzie orzekającym podziela stanowisko w tym zakresie wyrażone w jednolitym obecnie orzecznictwie sądów administracyjnych. Brak bowiem zmiany przez ustawodawcę treści art. 17 ust. 1b ustawy zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. powoduje, że w tak ukształtowanym stanie prawnym, przy rozpatrywaniu wniosków opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego - wobec wynikającego z ww. wyroku wymogu ich równego traktowania bez względu na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki - organy mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia z wyłączeniem tej części art. 17 ustawy, która została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 czerwca 2017 r., I OSK 2920/16, Lex nr 2324296, 2 czerwca 2017 r., I OSK 108/12, Lex nr 1260038 oraz 26 maja 2017 r., I OSK 128/16, Lex nr 2305184).
W wyroku z 26 kwietnia 2019 r. (sygn. akt I OSK 8/19, Lex nr 2676639) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych winien znaleźć zastosowanie. Natomiast w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności (zob. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 kwietnia 2022 r. I SA/Wa 1546/21, LEX nr 3354360).
Zatem w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium, co prawidłowo uczynił organ II instancji.
Kolejnym powodem odmowy przez organ I instancji przyznania świadczenia pielęgnacyjnego było wskazanie, że świadczenie alimentacyjne przysługuje małżonkowi, jeżeli nie ma innych osób spokrewnionych w pierszym stopniu. Jak wynika z akt administracyjnych niniejszej sprawy i stanowi okoliczność niesporną, zmarła osoba wymagająca opieki, tj. A. K. miał syna K. K. i córkę J. J., ale nie byli oni w stanie opiekować się ojcem. Ponadto, żyje matka L. K., ale ze względu na wiek prawdopodobnie także nie mogła sprawować tej opieki.
Zgodzić się jednak należy z organem II instancji, że okoliczności te nie mają w niniejszej sprawie znaczenia prawnie relewantnego. Jak słusznie organ wskazał odwołując się do judykatury, że przepis art. 17 ust. 1a u.ś.r. dotyczy tylko innych osób, na których zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w stosunku do osoby niepełnosprawnej ciąży obowiązek alimentacyjny wynikający z pokrewieństwa, a nie małżonka ubiegającego się o świadczenie pielęgnacyjne na współmałżonka będącego osobą niepełnosprawną. Z uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego mogą skorzystać krewni dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, co uniemożliwia mu wypełnianie we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego. Tylko taka wykładnia jest właściwa, gdyż w przeciwnym razie wykluczenie małżonka osoby wymagającej opieki z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, obciążonego obowiązkiem alimentacyjnym oraz zdolnego do pracy, a niezatrudnionego ze względu na konieczność sprawowania opieki nad członkiem rodziny, byłoby naruszeniem art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w punkcie 1 i 2 sentencji wyroku orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 p.p.s.a., zaś w punkcie 3 sentencji wyroku orzekł na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Ponownie rozpoznając sprawę organ I instacji weźmie pod uwagę ocenę prawną dokonaną przez Sąd w niniejszym wyroku i wyda decyzję odpowiadającą prawu. Organ uwzględni, że opieka skarżącej stanowiła w sposób oczywisty przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a tym samym istniał bezpośredni i ścisły związek między niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką, zaś wiek skarżącej i jej brak aktywności zawodowej oraz obowiązek alimentacji zstępnych A. K., nie powinny wpływać na przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
W przedmiocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.). Na powyższe koszty składa się wynagrodzenie pełnomocnika skarżącej w kwocie 480 zł.
Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a., które to przepisy pozwalają na rozpoznanie sprawy we wskazanym trybie, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, bowiem skarżąca w skardze wystąpiła do Sądu z wnioskiem o rozpoznanie sprawy w powyższym trybie, zaś organ nie wyraził sprzeciwu.