Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] października 2019 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] sierpnia 2019 r., nr [...].
Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny sprawy.
S. L. zwrócił się o przyznanie zasiłku celowego na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, tj. zakup żywności, środków higieny osobistej i detergentów.
Wskazaną na wstępie decyzją Prezydent [...] odmówił S. L. przyznania pomocy finansowej w postaci zasiłku celowego na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, tj. zakupu żywności, środków higieny osobistej i detergentów.
Organ ustalił, iż wnioskodawca jest osobą bezdomną, zarejestrowaną w Urzędzie Pracy, bez prawa do zasiłku. Nie posiada własnego dochodu. Śniadania i kolacje zapewnia mu noclegownia. Gorący posiłek jadłodajnia. Ośrodek Pomocy Społecznej zawarł z nim kontrakt socjalny. Aktywność w poszukiwaniu pracy tej osoby ograniczyła się do wizyt w Urzędzie Pracy i Zespole Aktywności Zawodowej. Z informacji ww. Urzędu wynika, że wnioskodawca otrzymał 32 oferty pracy. Osoba ta wykazuje postawę roszczeniową.
Odwołanie od powyższej decyzji wniósł S. L., zarzucając organowi I instancji naruszenie art. 38 i art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, poprzez pozaustawowe i bezpodstawne rozszerzenie kryteriów ustawowych, dotyczących uprawnienia do zasiłku okresowego i celowego. Wskazał na obrazę art. 7 ust. 3 tej ustawy, przez odmowę udzielenia pomocy, dyskryminację ze względu na pochodzenie, niezapewnienie godnej egzystencji oraz art. 1 i 34 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej - przez naruszenie godności i niezapewnienie godnej egzystencji. Zarzucił też bezczynność polegającą na niepodjęciu działań adekwatnych do sytuacji życiowej wnioskodawcy.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] października 2019 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] sierpnia 2019 r.
Kolegium wskazało, że materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji były przepisy ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019 r., poz. 1507). Podniosło, iż instytucja pomocy społecznej, wynikająca z brzmienia art. 2 ust. 1 tej ustawy, ma charakter przejściowy i incydentalny. Pomoc Państwa uzasadniona jest, gdy dana osoba nie jest w stanie przezwyciężyć trudnej sytuacji życiowej, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości.
Zgodnie z art. 39 ust. 1 ustawy zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, co oznacza, że wsparcie to jest formą pomocy pieniężnej, przyznawanej na podstawie uznania administracyjnego.
Odwołujący jest obywatelem [...] i od 13 lat przebywa na terytorium Polski. Jest osobą bezdomną, nie podejmuje zajęć zarobkowych i jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku. Nie posiada żadnego dochodu.
Z wnioskodawcą został [...] maja 2019 r. zawarty kontrakt socjalny, celem jego usamodzielnienia i uniezależnienia od systemu pomocy społecznej. Zobowiązał się on do aktywnego poszukiwania pracy. Odwołujący natomiast nie przejawia stosownego zaangażowania, w celu uzyskania zatrudnienia, a jego aktywność ogranicza się jedynie do wizyt w Urzędzie. Nie jest zainteresowany braniem udziału w proponowanych mu projektach.
Kolegium podkreśliło, że zakres pomocy społecznej uzależniony jest od możliwości organu administracyjnego i osobistej aktywności zainteresowanego. Za wystarczającą podstawę do odmowy przyznania świadczenia można przyjąć bierną lub roszczeniową postawę osoby ubiegającej się o przyznanie pomocy społecznej - permanentne korzystanie ze świadczeń, przy jednoczesnym braku zaangażowania ze strony osoby zainteresowanej w likwidowanie własnych problemów materialnych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 września 2007 r., sygn. akt I OSK 1851/06).
W ocenie Kolegium skarżący nie wywiązał się z zawartego kontraktu socjalnego, nie wykazał aktywności w poszukiwaniu pracy, co uprawniało do odmowy przyznania mu wnioskowanej pomocy.
Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium wskazało, iż ustawa nakłada na osoby korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy brak współdziałania osoby może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia.
Organ odwoławczy uznał, że nie można zarzucić działaniu Prezydenta [...] dyskryminacji, z uwagi na obywatelstwo skarżącego. Za przejaw takiego zachowania nie może być uznane zachęcanie, w trakcie poszukiwania pracy, do posługiwania się językiem polskim, tj. językiem państwa w którym skarżący od kilkunastu już lat żyje, gdyż są to działania wspomagające w skutecznym poszukiwaniu zatrudnienia.
Skargę na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł S. L., zaskarżając je w całości.
Zarzucił naruszenie przepisów ustawy o pomocy społecznej i kpa., polegające na dowolnej, a nie swobodnej ocenie zgromadzonych w sprawie dowodów oraz niewyczerpującym rozpatrzeniu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.
Wniósł o uwzględnienie skargi, uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie o przyznaniu zasiłków we wnioskowanej wysokości.
Skarżący uzasadnił, że Kolegium bezpodstawnie uznało, iż wysokość przyznanych zasiłków powiązana jest z realizacją kontraktu socjalnego. Związek ten w żaden sposób nie wynika z przepisów ustawy. Żadna ze wskazanych tam przesłanek nie uzależnia zapewnienia środków pozwalających na przeżycie od wykonywania poleceń Ośrodka Pomocy Społecznej.
Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami, m.in. art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą, ale rozstrzyga w granicach danej sprawy, jak stanowi art. 134 § 1 ustawy P.p.s.a.
Skarga nie jest zasadna, a zaskarżone orzeczenienie narusza przepisów prawa.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] października 2019 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] sierpnia 2019 r. To ostatnie orzeczenie wydane zostało w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, tj. zakup żywności, środków higieny osobistej i detergentów. Odmowa przyznania pomocy nastąpiła, z uwagi na brak współdziałania wnioskodawcy z pracownikiem pomocy społecznej w przezwyciężaniu trudnej sytuacji życiowej. Skarżący nie wywiązuje się z zawartego z nim kontraktu socjalnego, nie znajduje zatrudnienia mimo, że jest osobą zdrową i przedłożono mu kilkadziesiąt propozycji zatrudnienia. Okoliczności te - w kontekście celów pomocy społecznej - uzasadniały odmowę przyznania świadczenia.
Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 39 ust. 1 - 3 w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przy czym osobom bezdomnym i innym osobom niemającym dochodu oraz możliwości uzyskania świadczeń na podstawie przepisów o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych może być przyznany zasiłek celowy na pokrycie części lub całości wydatków na świadczenia zdrowotne.
Decyzja o przyznaniu pomocy w postaci zasiłku celowego ma charakter uznaniowy, co nakłada na organ obowiązek rozważenia wszelkich okoliczności faktycznych uzasadniających przyznanie pomocy. Oczywistym jest, że rozstrzygnięcie nie może mieć charakteru dowolnego. O tym, czy taka właśnie forma pomocy zostanie przyznana decyduje więc organ, kierując się ogólnymi zasadami przyznawania pomocy społecznej, wyrażonymi w art. 3 ust. 3 i 4 ustawy. Na mocy tych regulacji pomoc społeczna powinna zostać dostosowywania, tj. udzielona w odpowiednim rodzaju, formie i rozmiarze do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnić potrzeby osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej, a organ dysponuje możliwościami finansowymi do jej udzielenia. Podkreślić należy, iż w żadnym razie obowiązek pomocy nie oznacza, że organ ma obowiązek całkowitego utrzymywania osób ubiegających się o pomoc.
Pomoc społeczna nie ma zmierzać do zaspokojenia wszelkich zgłaszanych żądań. Sprzeciwiałoby się to wskazanym celom opieki społecznej, a w konsekwencji interesowi społecznemu. Celem tej instytucji jest zagwarantowanie możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb na podstawowym poziomie, gwarantującym godne życie, a z drugiej strony stworzenie mechanizmów, pozwalających na zaktywizowanie osób z niej korzystających do działania, tak aby doszło do ich usamodzielnienia. Tego rodzaju cele wymagają od osoby, która znajduje się w trudnej sytuacji, współdziałania z organem pomocowym.
Z powyższych przyczyn ustawodawca w art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej usankcjonował obowiązek współdziałania korzystającego z pomocy, stwierdzając, że brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczenia, odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (zob. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 26 maja 2020 r,, sygn. akt I OSK 1694/19, publ. LEX nr 3012133).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że Sąd podzielił wywody organu o zakresie w jakim wskazuje na brak współdziałania skarżącego z organem opieki społecznej.
Jak wynika z akt sprawy, skarżący jest narodowości [...], bez wskazywanego zawodu, jest osobą zdrową, która przez kilkanaście lat pobytu w Polsce nie podejmowała żadnej pracy. Skarżący zawarł kontrakt socjalny, w którym m.in. zobowiązał się do aktywnego pozyskiwania pracy, lecz jego aktywność polega wyłącznie na wizytach w Klubie Aktywności Zawodowej i w Urzędzie Pracy, gdyż nie przyjmuje oferowanej mu pracy. Jednocześnie zdaniem pracownika socjalnego skarżący nie wykazuje chęci zmiany swojej sytuacji życiowej.
Analiza art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej wskazuje, że właśnie w kontekście wyżej opisanych celów pomocy społecznej ubiegający się o pomoc powinien wykazać, że czynił starania, aby rozwiązać swoją trudną sytuację życiową. Skarżący natomiast, kwestionując ustalenia pracowników opieki społecznej, które jego zdaniem nie były prawidłowe, nie wskazuje jakie starania poczynił aby poprawić swój byt.
W tych okolicznościach organy słusznie uznały, że skarżący nie współdziała w rozwiązaniu jego sytuacji życiowej, w istocie nie poszukuje pracy, gdyż każdą z ofert pracy odrzuca. Przy czym nie należy zapominać, że na doraźną pomoc oczekują także inni beneficjenci tej pomocy, którzy aktywnie współdziałają w przezwyciężeniu ich sytuacji życiowej, a organ ma obowiązek wspierać te osoby.
Odnosząc się z kolei do zarzutów sformułowanych w skardze stwierdzić należy, iż nie ma racji skarżący, że przyznanie zasiłku celowego jest uzależnione od wykonywania poleceń ośrodka pomocy społecznej. W niniejszej sprawie nikt nie wymagał od niego wykonania jakichkolwiek poleceń. W sprawie wystąpiła przesłanka braku współdziałania beneficjenta pomocy z ośrodkiem, tj. sytuacja stwierdzenia przez organ administracji, że skarżący nie współdziała w przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej z pracownikami pomocy społecznej, w kontekście zawartego z nim kontraktu socjalnego. Należy podkreślić, że w tym ostatnim dokumencie wnioskodawca dobrowolnie zobowiązał się do podejmowania określonych działań, aby przezwyciężyć stan, w którym musi ubiegać się o wsparcie z systemu pomocy społecznej. Skarżący mimo zawarcia tej umowy nie podejmuje takich działań, a to skutkować musi odmową przyznania pomocy.
W takich okolicznościach Sąd ostatecznie stwierdził brak podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji.
Z tych względów, na podstawie art. 151 ppsa, Sąd orzekł jak w wyroku.