Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z 21 września 2022 r. nr KOA/3525/Sr/22 utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Z. z 14 lipca 2022 r. nr [...] odmawiającą przyznania P. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką S. K. Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
Prezydent Miasta Z. decyzją z 3 marca 2022 r. odmówił P. K. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego w związku z opieką nad matką.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z 26 maja 2022 r. uchyliło ww. decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, podnosząc w uzasadnieniu, że nie jest dopuszczalne wydanie decyzji na podstawie przepisu, który w związku z wejściem w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., został uznany za niezgodny z Konstytucją.
Kolegium zaleciło, aby organ I instancji w toku ponownego rozpatrzenia sprawy wyjaśnił, czy wnioskodawca zrezygnował lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieka nad niepełnosprawną matką. Powyższe wymaga wyjaśnienia szczególnie wobec tego, że orzeczenie lekarza orzecznika ZUS o trwałej niezdolności S. K. do samodzielnej egzystencji zostało wydane 27 stycznia 2020 r., natomiast wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego został złożony prawie dwa lata później, tj. 13 grudnia 2021 r.
Prezydent Miasta Z. decyzją z 14 lipca 2022 r. ponownie rozpoznając sprawę odmówił P. K. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że wnioskodawca jest osobą sprawującą osobistą opiekę nad matką, uznaną przez lekarza orzecznika ZUS jako trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji, co potwierdza wypis z treści orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z 27 stycznia 2020 r. nr [...]. Organ przytoczył treść art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i zaznaczył, że z przeprowadzonego 7 lipca 2022 r. rodzinnego wywiadu środowiskowego oraz z przedłożonych w sprawie dokumentów wynika, że S. K. jest osobą niepełnosprawną od 1 października 2019 r. P. K. opiekuje się matką, co obejmuje: pomoc przy załatwianiu spraw urzędowych, podawanie leków, robienie zakupów, sprzątanie mieszkania, przygotowywanie posiłków, pomoc w czynnościach higienicznych.
Ustalono również, że od 2001 r. P. K. pobiera zasiłek stały, zatem w ocenie organu I instancji nie podejmował on zatrudnienia, a więc nie musiał zrezygnować z zatrudnienia w celu sprawowania osobistej opieki nad matką. Tym samym w ocenie organu I instancji wobec niespełnienia przesłanek zawartych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ww. ustawy, brak jest możliwości przyznania P. K. prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.
P. K. wniósł odwołanie od powyższej decyzji.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie rozpoznając sprawę stwierdziło, że decyzja organu I instancji jest prawidłowa.
Organ odwoławczy przytoczył art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.), zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Kolegium wskazało, że ze znajdującego się w aktach kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego część VII wynika, że P. K. przebywa u swojej matki S. K., utrzymuje się z zasiłku stałego w wysokości 719 zł, przyznanego na podstawie orzeczenia o niepełnosprawności (w stopniu umiarkowanym) od 2001 r. do chwili obecnej. Wnioskodawca od 2001 r. jest zatem osobą bezrobotną. Tym samym - zdaniem organu odwoławczego - skoro znaczny stopień niepełnosprawności u matki istnieje od 2019 r., to bezspornie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem pracy przez P. K., a koniecznością sprawowania przez niego opieki nad matką. Powyższe przesądza o niespełnieniu określonego w art. 17 ust. 1 ww. ustawy warunku niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
P. K. nie podejmował bowiem zatrudnienia już na wiele lat przed tym, zanim jego matka stała się osobą wymagającą opieki ze względu na znaczny sposób niepełnosprawności, co miało związek z jego własną niepełnosprawnością.
Kolegium zaznaczyło ponadto, że bez znaczenia dla rozstrzygnięcia pozostaje słuszny zarzut odwołującego, że organ I instancji błędnie stwierdził, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy, do świadczenia pielęgnacyjnego nie jest uprawniona osoba sprawująca opiekę, która pobiera zasiłek stały. Jak trafnie wskazał skarżący przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy należy wykładać w ten sposób, że wprawdzie istotnie wyklucza on możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie, jednakże nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją. Opiekun osoby niepełnosprawnej może pobierać tylko jedno z przedmiotowych świadczeń, jednak w tym zakresie przysługuje mu prawo wyboru świadczenia na podstawie art. 27 ust. 5 ww. ustawy.
P. K. wniósł skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, które miały wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie nie występuje związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia skarżącego, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.
W uzasadnieniu skargi skarżący przytoczył argumenty na poparcie podnoszonych zarzutów i wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji i zobowiązanie organu do wydania decyzji o przyznaniu skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, a także o zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Podstawę prawną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stanowią przepisy art. 17 ust.1 i następne ustawy o świadczeniach rodzinnych – dalej u.ś.r.
Zgodnie z art. 17 ust.1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1) matce albo ojcu,
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Organ II instancji stwierdził w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że brak jest związku przyczynowego między rezygnacją przez Skarżącego z zatrudnienia i sprawowaniem opieki nad matką, gdyż brak jest dowodów by Skarżący, który utrzymywał się z zasiłku stałego z uwagi na własną niepełnosprawność, zrezygnował z zatrudnienia w celu sprawowania opieki.
Z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności matki Skarżącego wynika, że wymaga ona stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku z tym, że jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji.
Odnosząc się do kwestii zakresu sprawowanej opieki wskazać należy, że ustawa o świadczeniach rodzinnych w słowniku wyrażeń ustawowych w art. 3 pkt 22 nie zawiera definicji sprawowania opieki, niemniej z treści 17 ust.1 u.ś.r. wywieść można, że opieka musi być stała lub długoterminowa. W niniejszej sprawie bezsporne jest to, że matka Skarżącego ma ustalony znaczny stopień niepełnosprawności. Z orzeczenia o niepełnosprawności wynika, że wymaga stałej lub długotrwałej opieli lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Taki zapis potwierdza, że wymaga nie tylko pomocy, lecz także stałej, i długotrwałej opieki, nie jest w stanie funkcjonować samodzielnie. Powyższe oznacza, że Skarżący nie może zatem podjąć zatrudnienia.
Wskazać należy, że przepis art. 17 ust. 1 ustawy stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeśli wnioskodawca nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przepis ten określa jako przesłankę przyznania świadczenia nie tylko rezygnację z zatrudnienia ale także niepodejmowanie zatrudnienia i obie te przesłanki traktuje jako równorzędne. W orzecznictwie sądów administracyjnych wykładnia cytowanego przepisu nie budzi wątpliwości. Nie tylko rezygnacja z zatrudnienia stanowi o spełnieniu przesłanki niezbędnej do uzyskania świadczenia. Spełnienie tej przesłanki następuje także wówczas, jeżeli wnioskujący nie podejmuje zatrudnienia w zawiązku z koniecznością sprawowania opieki, przy czym cytowany przepis nie wyznacza żadnych ram czasowych dotyczących podejmowania aktywności zawodowej. Okoliczność, że Skarżący nie był aktywny zawodowo wcześniej, nie wyklucza zatem, co do zasady, przyznania świadczenia w związku z niepodejmowaniem zatrudnienia z uwagi na sprawowanie opieki.
S. K. niewątpliwie legitymuje się wymaganym orzeczeniem lekarskim, niepodejmowanie zatem przez Skarżącego zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad nią jest okolicznością wystarczającą do spełnienia przesłanki przyznania świadczenia, wymaganej przez normę art. 17 ust. 1 ustawy.
Skoro zatem Skarżący sprawuje obecnie nad matką opiekę, której zakres wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia to w sprawie została spełniona przesłanka przyznania świadczenia wynikająca z art.17 ust.1 u.ś.r., jaką jest niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą bliską.
Organy obu instancji niewłaściwie oceniły, że w sprawie nie została spełniona przesłanka przyznania świadczenia z art.17 ust.1 u.ś.r., jaką jest istnienie związku przyczynowego między sprawowaniem opieki a niepodejmowaniem zatrudnienia. Organy dopuściły się zatem naruszenia tego przepisu prawa materialnego.
Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 200 p.p.s.a. orzekł jak na wstępie.