Uzasadnienie
Postanowieniem z [...] lipca 2014 r. nr: [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy własne postanowienie z [...] maja 2014 r. nr [...] o zwrocie H.G. jego wniosku z [...] grudnia 2013 r. o zwrot nieruchomości o pow. ok. [...] ha, położonej w miejscowości M., pow. [...]., administrowanej obecnie przez X "[...]".
Postanowienie z [...] lipca 2014 r. wydane zostało przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej spraw.
Pismem z 9 grudnia 2013 r. H. G. zwrócił się do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi o wyłączenie spod administracji X i zwrot nieruchomości położonej w miejscowości M., o pow. ok. [...] ha, składającej się z sadzawki oraz części lasu, oznaczonej granitowymi słupkami granicznymi wzdłuż drogi publicznej [...], aż do drogi łączącej [...]. W uzasadnieniu wniosku wskazywał na uczynioną przez byłego właściciela folwarku [...] – Z. H. na rzecz jego matki darowiznę tych gruntów umową z [...] marca 1946 r. (załączoną do podania). Powoływał się jednocześnie na oświadczenie matki z 19 grudnia 2000 r., którym cedowała ona na niego wszelkie roszczenie dotyczące ww. nieruchomości.
Wezwany do sprecyzowania podania wyjaśnił, że wnioskuje o dobrowolny zwrot działek nr [...] i [...], administrowanych obecnie przez X Wskazywał jednocześnie, że do spisania aktu notarialnego i dokonania formalności związanych z pomiarem gruntu po sporządzeniu umowy darowizny nie doszło, ponieważ darczyńca został aresztowany. Niemniej jego matka władała tymi gruntami do czasu pomiarów geodezyjnych miejscowości M. tj. do 1964 r. i wówczas dopiero zarejestrowano tę nieruchomość na rzecz Skarbu Państwa i oddano w administrację X
Wobec tak sprecyzowanej treści wniosku, postanowieniem z [...] maja 2014 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, działając na podstawie art. 66 § 3 k.p.a., zwrócił powyższy wniosek H. G. podnosząc, że żądanie zwrotu ww. nieruchomości nie może być rozpatrzone w trybie administracyjnym, w ramach kompetencji posiadanych przez organ administracji państwowej.
W następstwie rozpoznania złożonego przez H. G. wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (uznawanego przez organ za zażalenie, a przez stronę oznaczonego jako "odwołanie"), Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi postanowieniem z [...] lipca 2014 r. utrzymał w mocy swoje rozstrzygniecie z [...] maja 2014 r.
W uzasadnieniu postanowienia Minister podnosił, że wnioskodawca był informowany, że żądanie zwrotu nieruchomości nie może być spełnione, gdyż ma ono charakter cywilny. Wskazywano mu również, iż w celu rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy należy sprecyzować żądanie poprzez wskazanie konkretnego orzeczenia, daty jego wydania, znaku i przedmiotu decyzji. Skarżący takiego aktu jednak nie wskazał, lecz w odpowiedzi na wezwanie organu podtrzymywał swoje żądanie zwrotu działek nr [...] i [...] z obrębu [...], co oznacza, że wnosił o rozstrzygnięcie sprawy cywilnej.
Na powyższe postanowienie H. G. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której po przedstawieniu historii darowania nieruchomości matce w 1946 r. i okoliczności jakie towarzyszyć miały jej przejęciu przez Lasy Państwowe przy okazji pomiarów geodezyjnych miejscowości [...] realizowanych w 1964 r, podnosił że do czasu uchylenie art. 177 k.c. jego matka nie mogła zasiedzieć tej nieruchomości, ani uregulować jej stanu w trybie ustawy z dnia 26 października 1971 r. Jego zdaniem organy odpowiedzialne w latach sześćdziesiątych ub. wieku za pomiary i ewidencję gruntów skrzywdziły jego matkę pozbawiając ją nieruchomości. Przy czym przez to, że nie uznały i nie uwzględniły wówczas umowy darowizny naruszyły one art. 890 k.c.
W związku z czym domagał się wydania decyzji o dobrowolnym zwrocie nieruchomości otrzymanej przez matkę w drodze darowizny, z tym że obszar jaki miałby na jego rzecz być zwrócony ograniczał obecnie do [...] ha, ponieważ grunt orny (oznaczany jako działka nr [...]) został mu sprzedany w 1975 r.
W piśmie uzupełniającym z 9 września 2014 r. wnosił ponadto by w sytuacji gdyby Sąd stwierdził, że nie jest właściwym do wydania decyzji o zwrocie nieruchomości, akta sprawy przekazać właściwemu organu, który jest władny rozpatrzeć jego wniosek o wyłączenie nieruchomości z administracji X i jej zwrot.
W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w warszawie zważył co następuje
na wstępie podnieść należy, iż zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola sądowoadministracyjna sprowadza się wyłącznie do zbadania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd administracyjny nie rozstrzyga natomiast co do istoty sprawy, w której dany akt był wydany. Uwaga ta jest konieczna, ze względu na oczekiwanie skarżącego, by to Sąd wydał decyzję o zwrocie na jego rzecz nieruchomości, względnie przekazał jego podanie organowi, który jest władny rozpatrzeć wniosek o wyłączenie nieruchomości z administracji X i jej zwrot.
Dokonując w ramach ww. kryteriów oceny zakwestionowanego rozstrzygnięcia Sąd stwierdził, że skarga nie może być uwzględniona, ponieważ zaskarżone postanowienie nie narusza prawa.
Postanowieniem tym Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, utrzymał w mocy własne postanowienie z [...] maja 2014 r. o zwrocie H. G. jego wniosku, w którym domagał się on zwrotu położonej w miejscowości M. nieruchomości o pow. ok. [...] ha, której własność miała nabyć jego matka w następstwie umowy darowizny z [...] marca 1946 r. Postanowienie to wydane zostało w trybie art. 66 § 3 k.p.a., który to przepis stanowi, że w sytuacji gdy podanie wniesiono do organu niewłaściwego, a organu właściwego nie można ustalić na podstawie danych podania, albo gdy z podania wynika, że właściwym w sprawie jest sąd powszechny, organ, do którego podanie wniesiono, zwraca je wnoszącemu. Zwrot podania następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenia.
Podstawą zwrotu podania H. G. było stwierdzenie przez organ centralny, że sprawa nim objęta nie może być rozstrzygnięta w drodze postępowania administracyjnego, gdyż ma charakter cywilny. Do rozpoznania tego rodzaju spraw natomiast, stosownie do art. 2 § 1 k.p.c., powołane są sądy powszechne.
Dla oceny legalności powyższego rozstrzygnięcia zasadnicze znaczenie ma zatem ustalenie, czy sprawa objęta żądaniem H. G. mogła być rozpatrzona w trybie postępowania administracyjnego, czy też – jak przyjął to organ- należy ona do drogi postępowania cywilnego.
Poza sporem pozostaje, że położona w miejscowości M. nieruchomość, którą miała do lat sześćdziesiątych faktycznie władać matka skarżącego, nie została przejęta od niej na rzecz Skarbu Państwa w ramach jakiejkolwiek procedury wywłaszczeniowej, a także to, że nie została dla niej urządzona dotychczas księga wieczysta. Prawo do tej nieruchomości skarżący wywodził natomiast z darowizny zdziałanej na rzecz jego matki w roku 1946 r. (która to darowizna nie została jednak zawarta w przypisanej do tego formie aktu notarialnego), a następnie scedowania na jego rzecz przez matkę roszczeń o wydanie nieruchomości.
Istota sprawy objętej podaniem H. G. z [...] grudnia 2013 r. sprowadza się więc z jednej strony do ustalenia istnienia po stronie jego matki (a w dalszej kolejności skarżącego) tytułu prawnorzeczowego do przedmiotowej nieruchomości - a więc sporu o własność, z drugiej zaś do żądania zaprzestania naruszenia tej własności (pod warunkiem oczywiście jej uprzedniego potwierdzenia), a zatem roszczenia windykacyjnego przewidzianego w art. 222 § 1 k.c. Zawarte w podaniu żądania dotyczą więc rozstrzygnięcia spraw należących do kategorii spraw cywilnych w rozumieniu art. 1 k.p.c., które ze swej istoty podlegają rozpoznaniu przed sądami powszechnymi (art. 2 § 1 k.p.c.), a nie organami administracji publicznej.
Sytuacja zaś w której sprawa objęta podaniem strony podlega kognicji sądu powszechnego powoduje, że organ administracji publicznej nie ma prawnej możliwości jej merytorycznego załatwienia, czy też przekazania do rozpoznania właściwemu sądowi. Zobligowany jest natomiast, z mocy art. 66 § 3 k.p.a., do zwrotu podania dotyczącego tego rodzaju sprawy stronie je wnoszącej. Taka też sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, a to oznacza, że podjęte na tej podstawie postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] maja 2014 r. zwracające H. G. podanie i utrzymujące je w mocy postanowienie tegoż organu z [...] lipca 2014 r. odpowiadają prawu, a skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Błędne było natomiast pouczenie zawarte w postanowieniu z [...] maja 2014 r. o przysługującym stronie środku zaskarżenia w postaci zażalenia wnoszonego do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, zamiast wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a także takie oznaczenie w zaskarżonym postanowieniu środka prawnego wniesionego przez stronę.
Zważyć bowiem należy, że z odpowiedniego stosowania przepisów dotyczących odwołań w sprawach nieuregulowanych w kodeksie postępowania administracyjnego w rozdziale dotyczącym zażaleń (rozdziale 11 działu II) - do których stosowania odsyła art. 144 k.p.a. - wynika, że zaskarżanie w administracyjnym toku instancji postanowień (na które służy zażalenie) wydanych przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze polega na wniesieniu na podstawie art. 127 § 3 k.p.a. wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przez organ, który zaskarżone postanowienie wydał, a nie zażalenia. Z tym że termin, w jakim ten wniosek należy złożyć, stosownie do art. 141 § 2 k.p.a., wynosi 7 dni od dnia doręczenia postanowienia stronie, a gdy postanowienie zostało ogłoszone ustnie – od dnia jego ogłoszenia stronie.
Błędne pouczenie o sposobie kwestionowania postanowienia, nie rzutowało jednak na ocenę skuteczności wniesionego w administracyjnym toku instancji przez H.G. środka prawnego. Niezależnie bowiem od tego, jak środek ten został przez organ, czy stronę nazwany, wniesiony on został przy spełnieniu warunków o których mowa w art. 127 § 3. i art. 141 § 2 k.p.a. Z tego względu powyższe uchybienie nie miało i nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.