Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] października 2021 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] września 2021 r. nr [...] ustalającą, że świadczenie wychowawcze w łącznej kwocie [...] zł wypłacone M.L. na dzieci M. i M. L. w okresie od [...] marca 2021 r. do [...] kwietnia 2021 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym oraz zobowiązującą do zwrotu wypłaconego świadczenia wraz z odsetkami.
Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
M.L. [...] lipca 2019 r. złożył wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego na córki M. i M. L. w okresie świadczeniowym 2019-2021.
Prezydent [...] pismem z [...] września 2019 r. nr [...] poinformował wnioskodawcę o przyznaniu świadczenia.
Następnie Prezydent [...] decyzją z [...] maja 2021 r. nr [...] wydaną w oparciu o art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r. poz. 2407 ze zm.), utrzymaną w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] sierpnia 2021 r. nr [...] uchylił M.L. prawo do świadczenia wychowawczego na córki w okresie od [...] marca 2021 r. do [...] maja 2021 r. wskazując, że Sąd Okręgowy w [...] wyrokiem rozwodowym z [...] lutego 2021 r. sygn. akt [...] orzekł, że każdorazowym miejscem zamieszkania córek jest każdorazowe miejsce zamieszkania ich matki.
W tej sytuacji Prezydent [...] decyzją z [...] września 2021 r. stwierdził, że świadczenie wychowawcze w łącznej kwocie [...] zł pobrane na dzieci w okresie od [...] marca 2021 r. do [...] kwietnia 2021 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym oraz o zobowiązał do jego zwrotu wraz z odsetkami.
M.L. wniósł odwołanie od powyższej decyzji. Do odwołania dołączono potwierdzenia przelewu kwot pobranego w kwietniu i maju 2021 r. świadczenia wychowawczego na rachunek bankowy matki dzieci, a także oświadczenie matki, że świadczenie było jej w całości przekazywane, a ona sama nie pobierała tego świadczenia.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] rozpatrując sprawę stwierdziło, że decyzja organu I instancji jest prawidłowa.
Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Stosownie do art. 25 ust. 2 pkt 6 tej ustawy za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia.
Kolegium podkreśliło, że w niniejszej sprawie brak prawa do świadczenia wychowawczego w okresie kwiecień - maj 2021 r. został stwierdzony decyzją Prezydenta [...] z [...] maja 2021 r., utrzymaną w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] sierpnia 2021 r. Organ związany jest zatem ww. decyzją Kolegium z [...] sierpnia 2021 r. i zmuszony jest uznać, że świadczenie wychowawcze pobrane przez M.L. w kwocie [...] zł za ww. okres jest świadczeniem nienależnie pobranym.
Organ odwoławczy przytoczył treść art. 110 § 1 kpa i zaznaczył, że związany jest decyzją z [...] sierpnia 2021 r. i mimo, że nie zgadza się z tym rozstrzygnięciem, musi je uwzględnić.
Kolegium wskazało ponadto, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że decyzja o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego w oparciu o art. 27 ust. 1 ustawy pomocy państwa w wychowaniu dzieci, nie może dotyczyć świadczeń już wypłaconych, jednak wobec niezłożenia przez stronę skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję z [...] sierpnia 2021 r., decyzja ta wywołała określone skutki prawne.
W podobnej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w wyroku z dnia 7 października 2020 r. sygn. akt II SA/Rz 636/20 (publ. CBOSA) uchylił decyzję administracyjną o ustaleniu świadczenia nienależnie pobranego, mimo pozostawania w obrocie prawnym wcześniejszej decyzji uchylającej prawo do świadczenia wychowawczego już wypłaconego. Sąd uznał, że decyzja uchylająca prawo do świadczeń wypłaconych nie wywołuje skutków prawnych, wobec czego organy administracji od dnia uprawomocnienia się wyroku, nie były nią związane. Zdaniem organu uprawnienia kontrolne sądu administracyjnego są szersze niż uprawnienia organów administracji, zmuszonych do działania w granicach określonych przepisami prawa, tym samym skład orzekający w niniejszej sprawie zmuszony był orzec jak w sentencji.
M.L. wniósł skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie podnosząc, że świadczenie, które wpłynęło na jego rachunek bankowy zostało niezwłocznie przekazane na rachunek bankowy matki córek - M.B.. Obowiązek zwrotu świadczenia jest więc niezasadny.
Skarżący zaznaczył, że w toku postępowania prowadzonego przez organy administracji przedstawił dowody potwierdzające przekazanie ww. świadczenia na konto bankowe matki w postaci bankowych dowodów wykonania przelewu. W toku postępowania zostało złożone również pisemne oświadczenie matki potwierdzające otrzymanie środków ze świadczenia [...] w marcu i kwietniu 2021. Wydana decyzja jest więc wadliwa.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie wyznaczonym wskazanymi przepisami prawa Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawą wydania zaskarżonej decyzji był przepis art. 25 ust. 1 oraz ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r. poz. 2407 ze zm.), zgodnie z którym osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu, przy czym "nienależnie pobrane świadczenie" to m.in. świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia.
W sprawie niniejszej istotnym jest, że skarżący w okresie od [...] kwietnia 2021 r. do [...] kwietnia 2021 r. pobrał świadczenie wychowawcze w kwocie po [...] zł miesięcznie na córki oraz,że wyrokiem Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] lutego 2021r., sygn. akt [...] małżeństwo skarżącego i matki dzieci zostało rozwiązane przez rozwód, zaś miejscem pobytu małoletnich ustalono każdorazowe miejsce zamieszkania matki. Poza sporem jest, że skarżący został zarówno w formularzu wniosku, jak i w treści informacji przyznającej świadczenie pouczony o konsekwencjach niepoinformowania organu o zmianach mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego.
W toku postępowania administracyjnego skarżący konsekwentnie twierdził, że wszystkie pieniądze pobrane przez niego tytułem świadczenia wychowawczego przekazał na konto matki swoich dzieci. Do akt sprawy załączył wydruki przelewów bankowych na tą okoliczność oraz pisemne oświadczenie M.B..
Podkreślić należy, że zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. W ocenie Sądu organ odwoławczy, dysponując wskazanym wyżej materiałem dowodowym, nie wziął pod uwagę podstawowego celu ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - wyrażonego już w samym jej tytule, a także właśnie w art. 4 ust. 1 tej ustawy - jakim jest zapewnienie przez państwo realnej pomocy w wychowywaniu dziecka, w postaci faktycznego dostarczenia środków dla częściowego pokrycia wydatków związanych z jego wychowywaniem, w tym z opieką nad dzieckiem i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych.
Sąd stoi na stanowisku, że nie można przepisów o nienależnie pobranym świadczeniu interpretować ani stosować w sposób, który prowadziłby do rezultatów nie dających się pogodzić z wyżej przedstawionym ratio legis ustawy. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że chociaż świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi (faktycznemu albo prawnemu), to w istocie świadczenie to służy dziecku. W konsekwencji okoliczność, na co zostało przeznaczone wypłacone świadczenie, ma istotny wpływ na ocenę, czy świadczenie to było nienależne (por.m.in. wyrok WSA w Olsztynie z 23 września 2021 r., sygn. II SA/Ol 648/21, wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 18 listopada 2021 r., sygn. II SA/Go 770/21 i przywołane w nich orzeczenia sądów administracyjnych). W niniejszej sprawie organ odwoławczy nie kwestionował tego, że kwoty świadczenia za poszczególne miesiące były przekazywane przez skarżącego matce dzieci. Powyższe zaś oznacza, że skarżący spornego świadczenia nie pobierał, gdyż faktycznie zostało ono przeznaczone na potrzeby córek. Tym samym brak było podstaw do żądania jego zwrotu.
Mając to na uwadze Sąd uznał, że organy nie dokonały prawidłowej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, czym naruszyły w sposób istotny przepisy postępowania - art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., jak również dokonały naruszenia prawa materialnego, tj. art. 4 ust. 1, art. 25 ust. 1 i art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy, co spowodowało uchylenie decyzji organów obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 p.p.s.a. Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organ I instancji uwzględni ocenę prawną dokonaną przez Sąd, zastosuje się do wskazań wynikających z niniejszego wyroku i podejmie rozstrzygnięcie odpowiadające przepisom prawa znajdującym w niej zastosowanie, a swoje stanowisko uzasadni zgodnie z regulacją art. 107 § 3 k.p.a.
Stosownie do treści art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, rozpoznanie niniejszej sprawy nastąpiło na posiedzeniu niejawnym.