Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 12 października 2020 r., znak: GZ.rn.625.78.2017, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016r,. Nr 23 ze zm.) zwanej dalej "K.p.a." po rozpatrzeniu odwołania H. K, B.K., J. K., J. K., K. K., J. J. oraz A. J., od decyzji Wojewody Lubelskiego z dnia 25 stycznia 2017r., znak: GN-.7511.1.26.2014.AJ:
- 1. uchylił zaskarżoną decyzję w całości;
- 2. orzekł, że działki oznaczone aktualnymi numerami [...], [...], [...], [...], o łącznej powierzchni 3,84 ha, jednostka ewidencyjna [...], obręb [...] S.-P., położone w miejscowości S., gmina K., powiat [...], wchodzące w skład dawnego majątku ziemskiego pn. [...], nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945r. Nr 3, poz. 13), dalej "dekret";
- 3. orzekał, że działki oznaczone aktualnymi numerami [...], [...], o łącznej powierzchni 1,69 ha, jednostka ewidencyjna [...], obręb [...] S.-P., położone w miejscowości S., gmina K., powiat [...], wchodzące w skład dawnego majątku ziemskiego pn. [...], podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Przedmiotem zaskarżenia jest wyłącznie pkt 3 decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi dlatego Sąd przytoczy przede wszystkim ustalenia dotyczącego tego fragmentu decyzji.
Wnioskiem z dnia 30 października 2014r. H. K., B. K., J. K., J. K. oraz K. K., wystąpiły do Wojewody Lubelskiego o wydanie decyzji stwierdzającej, że zespół dworsko-parkowy położony w m. S., gmina K., powiat [...], oznaczony jako aktualne działki ewidencyjne nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], o łącznej pow. 5,53 ha, wchodzący w skład majątku ziemskiego pn [...], nie podlegał działaniu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Decyzją z dnia 25 stycznia 2017r., znak: GN-Ch.7511.1.26.2014.AJ Wojewoda Lubelski stwierdził, że objęty wnioskiem zespół dworsko-parkowy, wchodzący w skład d. majątku ziemskiego pn. [...], położony w m. S., gmina K., powiat [...], oznaczony według ewidencji gruntów i budynków jako działki nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], podlegał działaniu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że na terenie objętym wnioskiem znajdowały się zabudowania gospodarcze (stajnia i spichlerz), ponadto w pobliżu dworu znajdował się sad, a zarząd majątkiem odbywał się z budynku dworu.. ".
Odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji złożył w imieniu H. K., B. K., J. K., J. K., K. K., J. J. oraz A.J., wskazując na naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 1 lit. e) Dekretu oraz przepisy prawa procesowego, tj. art. 6, 7, 77 i art. 80 K.p.a.
W toku postępowania odwoławczego zmarła B. K. (następcami prawnymi po tej osobie są J.J. oraz A.J.), K. K. (następcami prawnymi po tej osobie są: H. K., J. K, J. K., J. J. i A. J.) oraz H. K. (następcami prawnymi po tej osobie są: J. K, J. K., J. i A.J.).
Zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele reformy rolnej przechodziły bezzwłocznie bez żadnego wynagrodzenia w całości tylko te nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym (mogące być wykorzystane na cele określone w art. 1 tego dekretu część druga), które stanowiły własność lub współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich łączny obszar przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź [...] ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich łączny obszar przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Przy czym, zgodnie z art. 2 ust. 2 dekretu nieważne są wszystkie prawne i fizyczne działy nieruchomości dokonane po dniu 1 września 1939r.
Natomiast podstawę do orzekania w drodze administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, stanowi § 5 rozporządzenia.
Zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu na cele reformy rolnej przeznaczone miały być nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź [...]ha powierzchni ogólnej, bądź [...] ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekraczał [...] ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych w ramach tej powierzchni. Na cele reformy rolnej mogły być przeznaczone tylko te nieruchomości ziemskie, które odpowiadały celom, o których mowa w art. 1 ust. 2 dekretu a więc nie wszystkie. Pod pojęciem nieruchomości ziemskiej o jakim mowa w dekrecie rozumie się taką, która ma charakter rolniczy która stanowiła własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych; spełniająca normy obszarowe, o których mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu; nadająca się do realizacji celów reformy rolnej wymienionych w art. 1 ust. 2 dekretu.
Na podstawie odpisu księgi hipotecznej założonej dla majątku "[...]" (karty akt 137-172), ustalono, że wymieniona nieruchomość stanowiła własność W. K.. Majątek w chwili przejęcia na rzecz Skarbu Państwa miał [...] ha. Następcami prawnymi b. właściciela majątku są: J. K., J. K., J. J. i A.J.. Na podstawie zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w L. z dnia 13 kwietnia 1946r., znak: [...] o przejęciu nieruchomości na cele reformy rolnej, stosownie do art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, w księdze hipotecznej "[...]" wpisano Skarb Państwa jako właściciela przedmiotowej nieruchomości.
Z powyższego wynika, że na rzecz Skarbu Państwa, przejęto majątek położony w miejscowości S. i o powierzchni przekraczającej [...]ha powierzchni ogólnej. Organ wskazał, że zgodnie z obowiązującą linią orzeczniczą, organ orzekający o tym, czy dana nieruchomość podpada pod działanie dekretu nie bada wyłącznie norm obszarowych, o których mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, ale ocenia, czy dana nieruchomość jest nieruchomością ziemską o charakterze rolniczym (w całości lub w części). Wykładnia celowościowa wskazuje, że na cele reformy rolnej mogą zostać przeznaczone wyłącznie te nieruchomości, które odpowiadają celom wskazanym w art. 1 część druga dekretu. Dlatego do czasu dokonania tej oceny nie można wszystkich gruntów wchodzących w skład dawnego majątku traktować jako nieruchomości o charakterze rolniczym, stanowiącym funkcjonalną i gospodarczą całość, bez wyjaśnienia faktycznego ich charakteru.
Przy czym, w trakcie dokonywania, na podstawie § 5 rozporządzenia, oceny podpadania pod przepisy dekretu nieruchomości ziemskiej, oznacza to czasem konieczność zbadania, czy objęta wnioskiem część danej nieruchomości ziemskiej pozostawała w związku funkcjonalnym z pozostałą częścią nieruchomości. Zgodnie z aktualną linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego, związek funkcjonalny zachodzi, gdy nie jest możliwe prawidłowe funkcjonowanie gospodarstwa rolnego bez części rezydencjalnej i odwrotnie. Powiązania podmiotowe, finansowe i terytorialne zespołów dworsko-parkowych z pozostałą częścią nieruchomości ziemskiej nie mogą przesądzać o istnieniu związku funkcjonalnego. Nie ma też decydującego znaczenia, czy został on fizycznie oddzielony od zabudowań gospodarczych, ani czy park graniczył z częścią gospodarczą majątku. Istotną rolę odgrywa natomiast, czy możliwe jest faktyczne określenie granic części nieruchomości ziemskiej, która nie służyła produkcji rolnej.
Oceniając znajdujące się w aktach dokumenty w tym protokół z 3 października 1944 r. przejęcia majątku na cele reformy rolnej organ ustalił, że powierzchnia majątku Dóbr Ziemskich S. wraz z folwarkiem O. wynosiła [...]ha, w tym: [...] ha gruntów ornych, [...] ha łąk, [...]ha pastwisk, [...] ha ogrodu i sadu, [...] ha pod wodą, [...] ha parku, [...] ha podwórza, zabudowania, nieużytki itp., [...] ha lasu. Na przejętej nieruchomości znajdowały się następujące zabudowania: dom murowany - dwór, inne domy murowane i drewniane, obory, chlewy, stajnie, magazyn zbożowy, spichlerz, młyn drewniany, wozownia i gorzelnia. Służba folwarczna zatrudniona w majątku S. obejmowała 25 rodzin. W sadzie znajdującym się na terenie folwarku rosło l27 jabłoni, 27 młodych grusz, 62 śliwy, 21 wiśni, 12 czereśni, 8 orzechów, 10 brzoskwiń, 3 morele, 270 krzaków porzeczek i maliny na obszarze 8 arów. W dniu 14 września 2015 r. przeprowadzono oględziny nieruchomości będącej przedmiotem wniosku (karty akt 377-379).
Na podstawie analizy protokołu oględzin oraz informacji o działkach przekazanych przez Starostwo Powiatowe w L. (karty akt 89-94), Wojewoda Lubelski ustalił, że: na działce nr [...] znajduje się budynek dworu, który obecnie nie jest użytkowany, zgodnie z wypisem z rejestru gruntów jest to teren rekreacyjno-wypoczynkowy; działka nr [...] stanowi rów; działki nr [...] i nr [...] to drogi wewnętrzne; działka nr [...] obejmuje park, w którym znajduje się pojedynczy starodrzew, pomniki przyrody oraz liczne samosiejki i zakrzaczenia, według wypisu z rejestru gruntów - teren rekreacyjno-wypoczynkowy; działka nr [...] obejmuje nieużytkowany obecnie budynek oranżerii, budynek gospodarczy wybudowany po II wojnie światowej oraz budynek mieszkalny wybudowany około 2000 r., przeznaczenie działki stosownie do ewidencji gruntów - grunty rolne zabudowane oraz grunty orne. Cały teren ogrodzony jest siatką na podmurówce.
Organ I instancji na podstawie znajdującego się w aktach sprawy opracowania "L. i ziemia l." oraz na podstawie dokumentów przekazanych przez Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w L., ustalił, że [...] w 1824 r. zostały wydzielone z dóbr klucza k. i sprzedane przez A.C. Nabywcą dóbr był J. W. Powierzchnia majątku wynosiła wówczas około 4 tysiące mórg, graniczył on z wsiami R. i G., należącymi do dóbr l. oraz z dobrami K. i S., leżał przy trakcie z L. do M. Przez dobra przepływała rzeka M., na ich terenie znajdowały się dwa większe stawy oraz trzeci nieduży, przy granicy z wsią R. Od stawów przekopano dwa rowy przechodzące przez środek majątku i połączono je z rzeką. Uzyskane w ten sposób spadki wodne wykorzystano stawiając dwa młyny. Dobra S. składały się z jednego folwarku i dwóch wsi: S. i S. W majątku znajdował się park pełen rzadkich drzew i krzewów, zaprojektowany przez księżnę I. C. Na skraju parku stał murowany dwór wzniesiony około 1800 r. przez pułkownika C., wychowawcę synów A. C.o, który otrzymał majątek w dożywocie.
Kolejnym właścicielem majątku był syn J. W., W., który zmarł bezpotomnie. Następnie dobra stały się własnością córki J.W., H.W. Na mocy testamentu sporządzonego przez H. W., która również nie miała dzieci, majątek nabył J.W. W 1883 r. z jego inicjatywy dwór powiększono dobudowując boczne skrzydła, wkrótce rozbudowano także część gospodarczą majątku. Do oranżerii dobudowano dwie obory, gorzelnię, oficynę, rządcówkę, lamus, magazyn i stajnię. W 1907 r. Dobra Ziemskie S. i S. nabył ordynat M. Z., który dwa lata później sprzedał je W. K. Nowy właściciel nabyte dobra doprowadził do wzorowego stanu, rozwinął hodowlę koni dla wojska, założył kompleks stawów rybnych, rozbudował i unowocześnił gorzelnię. Po przejęciu majątku na rzecz Skarbu Państwa dwór, oranżerię i większą część parku zajął Państwowy Dom Opieki Społecznej w S., natomiast pozostała część zespołu dworsko-parkowego przypadła PGR-owi S. Na początku lat 60-tych rozebrane zostały obory, a stajnię włączono do gorzelni i przerobiono na pomieszczenia biurowe.
W 1986 r. spaliła się rządcówka i lamus. W latach 80-tych na terenie parku powstały liczne nowe obiekty gospodarcze skupione wokół oranżerii przerobionej początkowo na stajnię, a następnie na oborę oraz nowy blok mieszkalny usytuowany w pobliżu oficyny.
Przy dokonywaniu oceny przydatności na cele reformy rolnej części majątku S. sięgnięto do opracowania konserwatorskiego. Zgodnie z decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w L. z 11 kwietnia 1969 r., znak: [...] wpisano do rejestru zabytków województwa lubelskiego pod nr [...], zespół pałacowy w S. obejmujący pałac, oranżerię i park jako przykład pałacu wzniesionego w XVIII wieku, który dzięki dziewiętnastowiecznym przekształceniom zyskał znamiona budowli klasycystycznej. Wewnątrz pałacu zachowana została historyczna dekoracja stiukowa, natomiast całość otaczała pozostałość parku angielskiego. Z dokumentów przekazanych przez Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w L. (karty akt 397-442), wynika, że zespół dworsko-parkowy znajduje się na południowo-wschodnim skraju miejscowości, przy drodze z L. do K. W skład zespołu wchodzą: dwór, oranżeria, gorzelnia, oficyna i magazyn. Wnioskiem objęto obszar, na którym znajdują się tylko dwa z wymienionych budynków, a mianowicie dwór i oranżeria.
Zespół od strony zachodniej oddziela od drogi rzeka P., wzdłuż której znajdują się skupiska wysokich drzew. Znajdujący się na terenie zespołu park przedzielony jest szeroką aleją dojazdową obsadzoną lipami. Duże skupisko wysokich drzew zachowało się w północno-wschodniej części parku. Od północy zespół ogrodzony jest metalowym płotem, od południa graniczy z polami ornymi. Park od wschodu ogranicza droga, za którą znajdują się stawy. Obecnie park jest znacznie zdewastowany, doszło do wycięcia licznego starodrzewu i zatarcia alejek. Teren parku zniekształcono współcześnie wybudowanymi obiektami. W środkowej części zespołu dworsko-parkowego znajduje się murowany dwór wybudowany około 1800 r., prowadzi do niego szeroka aleja dojazdowa. W dokumentacji konserwatorskiej podkreślono, że,,Dwór osadzony został wewnątrz jednego z najciekawszych parków owych czasów, założonego według pomysłu I. C.".
Budynek został wybudowany na planie wydłużonego prostokąta z dwoma prostopadłymi skrzydłami. Najstarsza część budynku jest parterowa, część środkowa jest piętrowa, jego fasada poprzedzona jest na osi czterokolumnowym portykiem. Oranżeria wybudowana została prawdopodobnie tak jak dwór na początku XIX w. W. K. będąc właścicielem dóbr zlecił przebudowanie oranżerii na stajnię. Kiedy budynek stal się siedzibą Państwowego Domu Opieki Społecznej w S. ponownie zmieniono jego funkcję, przeznaczając go na oborę. Oranżeria usytuowana jest w północno-zachodniej części parku, przy głównej alei. Budynek jest murowany, został założony na planie wydłużonego prostokąta, do jego bocznych ścian przylegają budynki gospodarcze.
W dniu 23 sierpnia 2016 r. przesłuchano B.K. (karty akt 519-522), która była wnuczką W. K. W 1939 r. osoba ta miała [...] lat. Z zeznań wynika, że w pobliżu dworu znajdował się budynek gospodarczy, w którym mieszkał kucharz, budynki mieszkalne pracowników dworu oraz oranżeria przerobiona na stajnię cugową. W otoczeniu dworu znajdował się park, sad i ogród. Płody rolne pochodzące z sadu i ogrodu wykorzystywane były na potrzeby mieszkańców dworu i nie były przeznaczone na sprzedaż. Majątkiem zarządzał W. K. przy pomocy rządcy, który mieszkał w budynku administracyjnym, znajdującym się obok podwórza gospodarczego. Wszystkie dokumenty związane z majątkiem były przechowywane w gabinecie, znajdującym się we dworze (w trakcie przesłuchania B. K. dwór określała mianem budynku mieszkalnego). Zeznania te są wprawdzie niepełne, ponieważ opisując otoczenie dworu B. K. nie wymieniła jednego z budynków gospodarczych - spichlerza, który zgodnie z protokołami sporządzonymi po przejęciu majątku (protokół z wizji lokalnej ośrodka majątku państwowego S. z 29 marca 1946 r. oraz protokół przekazania części majątku państwowego S. na cele opieki społecznej z 13 kwietnia 1946 r.) znajdował się obok oranżerii, co jednak mogło się zdarzyć ze względu na znaczny upływ czasu oraz podeszły wiek osoby zeznającej.
Wbrew twierdzeniu pełnomocnika wnioskodawców zawartym w piśmie z 22 czerwca 2016 r. (karta akt 495-499), B.K. zeznała, że majątek nie był dzierżawiony. Również w dokumentach stanowiących materiał dowodowy nie odnaleziono żadnych informacji na temat dzierżawy majątku. Z protokołu opisu majątku z 11 i 12 września 1944 r. (karta akt 221-224) oraz zeznań B. K. (karty akt 519-522), wynika, że na terenie zespołu dworsko-parkowego znajdował się ogród i sad. Stosownie do treści protokołu ich powierzchnia wynosiła 1,5 ha. Zgodnie z planem Ośrodka Kultury Rolnej S., załączonym do protokołu lustracji Ośrodka S. z dnia 5 września 1945 r. (karta akt 262), ogród umiejscowiony był na obszarze stanowiącym obecnie działkę nr [...]. Takie użytki i areał upraw przekraczały potrzeby rodziny. Rozpatrując przydatność ogrodu owocowego czy warzywnika na cele związane z reformą rolną w kontekście § 4 rozporządzenia organ uznał, że działalność taka jest działalnością o charakterze rolniczym i jako taka mieści się w pojęciu nieruchomości ziemskiej o charakterze rolniczym.
Samo wykorzystywanie działek o charakterze rolnym na cele inne niż produkcja rolna (np. jako element założenia krajobrazowego) nie przesądza o ich niepodleganiu nacjonalizacji, w myśl dekretu, a przeznaczenie ogrodu czy warzywnika na cele reformy rolnej znajduje uzasadnienie gospodarcze. Na obecnej działce nr [...] znajduje się budynek który pierwotnie pełnił funkcję oranżerii, następnie został przebudowany przez W. K. na stajnię. Z protokołów: sporządzonego 29 marca 1946 r. po przeprowadzeniu wizji lokalnej ośrodka majątku państwowego S. na polecenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w L. oraz przekazania części majątku państwowego S. na cele opieki społecznej z 13 kwietnia 1946 r. (karta akt 255) wynika, że na terenie parku znajdowały się następujące budynki: dom mieszkalny - pałac, spichlerz drewniany, stajnia cugowa, lodownia (obok pałacu) i dom drewniany (obok stajni cugowej).
Ponadto z innego dokumentu przekazanego przez Archiwum Państwowe w L. - inwentury, sporządzonego 1 lipca 1945 r. (karty akt 335-338) wynika, że obok stajni cugowej, a więc również na terenie obecnej działki nr [...], znajdował się spichlerz, który został wybudowany w 1938 r. Wymienione dowody wskazują więc, że na obszarze działki nr [...], znajdowały się dwa budynki gospodarcze, tj. stajnia oraz spichlerz. Stajnia wraz z końmi mogła być wprawdzie wykorzystywana przez właściciela majątku do celów nie związanych z prowadzeniem gospodarstwa, ale nie wyklucza to możliwości wykorzystana koni do celów gospodarczych. Majątek w chwili przejęcia miał powierzchnię 734 ha i obejmował głównie użytki rolne, stanowił więc duże gospodarstwo. Zgodnie z opisem majątku ziemskiego S. z 11 i 12 września 1944 r. (karty akt 221-224) inwentarz martwy majątku obejmował liczne narzędzia rolnicze, np. kierat, do wykorzystania których niezbędne było posiadanie koni.
Niewątpliwie więc konie musiały być wykorzystywane do prac rolnych. Z dokumentów przekazanych przez Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w L. (karty akt 397-442), wynika, że,,W 1883r. z jego inicjatywy dobudowano boczne skrzydło dworu. Prawdopodobnie wkrótce też rozbudowano część gospodarczą majątku. Do współczesnej dworowi oranżerii dobudowano dwie obory, gorzelnię, oficynę, rządcówkę". Na działce oznaczonej obecnie nr [...] miały miejsce zdarzenia ściśle związane z prowadzeniem gospodarstwa, podlegała więc przejęciu na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Natomiast działka oznaczona obecnym numerem [...] stanowiła w chwili przejęcia majątku drogę i nadal pełni tą funkcję. Droga pozostawała w związku funkcjonalnym z częścią majątku o charakterze rolniczym, ponieważ zapewniała komunikację pomiędzy poszczególnymi częściami majątku. Działki nr [...], [...] wraz z działkami sąsiadującymi (obecnie oznaczonymi numerami: [...], [...], [...], które nie są objęte niniejszym wnioskiem) tworzyły podwórze gospodarcze majątku.
Pozostała część złożonego w sprawie wniosku obejmuje działki oznaczone aktualnymi numerami: [...], [...], [...], [...]. Na działce nr [...] znajduje się budynek dworu i park, działka nr [...] stanowi rów, działka nr [...] to droga wewnętrzna, działka nr [...] obejmuje park. We dworze mieszkał właściciel wraz z rodziną. Z materiału dowodowego wynika, że dwór jest jedynym budynkiem położonym na działce nr [...]. Zabudowania gospodarcze znajdowały się na zachód i południe. B. K. zeznała (karty akt 519-522), że majątkiem zarządzał właściciel, a w gabinecie we dworze przechowywano niezbędne dokumenty. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 28 września 2018r., sygn. akt 1 SA/Wa 404/18, wskazał, że analiza aktualnego orzecznictwa, prowadzi do wniosku, że rezydencje ziemiańskie z reguły nie pozostawały w związku funkcjonalnym z częścią gospodarczą, co było specyfiką rozplanowania zabudowy na ziemiach polskich, bowiem dwory, pałace i zamki stanowiły integralną część parku, nie były związane z produkcją rolną; dwór, pałac były dla produkcji rolnej zbędne, nieużyteczne; rezydencje właściciela nie miały charakteru nieruchomości rolnych, a wyłącznie takie przechodziły, w myśl dekretu na rzecz Państwa.
O związku funkcjonalnym rezydencji z gospodarstwem rolnym nie mogą decydować powiązania podmiotowe, finansowe i terytorialne; brak wyodrębnienia prawnego części rezydencjalnej; nieoddzielenie ogrodzeniem ze wszystkich stron; źródła dochodów właściciela; zamieszkiwanie właściciela na terenie nieruchomości ziemskiej; korzystanie przez właścicieli z dóbr w postaci żywności czy środków finansowych wytwarzanych przez majątek ziemski. Jednocześnie i co równie istotne żadnego znaczenia dla wykazania istnienia bądź nie związku funkcjonalnego nie ma przy tym okoliczność - czy część rezydencjalna była utrzymywana z dochodów pochodzących z majątku rolnego. Znaczenie dla istnienia związku funkcjonalnego może mieć miejsce zamieszkiwania rządcy - na terenie części rezydencjalnej lub poza nią. Funkcjonalne, architektoniczne dostosowanie części rezydencjalnej do zarządzania pracami rolnymi, przy nieistnieniu na terenie majątku ziemskiego innego tego rodzaju miejsca prowadziłoby do wniosku, że część rezydencjalna jest funkcjonalnie związana z majątkiem ziemskim w takim znaczeniu, że nie może on bez niej prawidłowo funkcjonować.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie zgodził się ze stanowiskiem organu I instancji, iż "(...) w realiach niniejszej sprawy nie było możliwe prawidłowe funkcjonowanie gospodarstwa rolnego bez części rezydencjonalnej i części rezydencjonalnej bez gospodarstwa rolnego. Niemożliwe byłoby bowiem prowadzenie działalności rolniczej bez dobrej organizacji pracy a funkcjonowanie zaplecza administracyjno-księgowego, które było skoncentrowane we dworze również nie miałoby racji bytu bez tej części nieruchomości, która służyła wytwarzaniu produktów rolnych".
Majątek W.K. liczył ponad 700 ha (w tym połowa to grunty orne). Przy tak dużym gospodarstwie właściciel majątku zatrudniał osoby do pomocy w jego zarządzaniu. Stosownie do zeznań B. K., rządca mieszkał w budynku, który znajdował się obok podwórza gospodarczego, co znajduje potwierdzenie w pozostałym materiale dowodowym. W protokole lustracji ośrodka S., sporządzonym 29 czerwca 1945 r., wśród budynków znajdujących się na terenie majątku wymieniono dom mieszkalny - rządcówkę. Zgodnie z dokumentem pn. "Inwentaryzacja budowlana budynku mieszkalnego przy gorzelni w S.", na zlecenie Przedsiębiorstwa Przemysłu Rolnego PGR w L. (karty akt 443-453), na południowym skraju parku, między dworem a gorzelnią znajdował się murowany budynek. Pod względem funkcjonalnym budynek podzielony był na dwie części, część zachodnia, dwukondygnacyjna, przeznaczona była na kuchnię pałacową i wędzarnię, natomiast część wschodnia, parterowa, była mieszkaniem dla zarządcy i gorzelanego.
W karcie ewidencyjnej zabytków architektury i budownictwa, nr [...] (karty akt 395-398) murowany budynek położony między dworem a gorzelnią został określony jako oficyna. Budynek stosownie do zamieszczonego w karcie opisu przeznaczony był na mieszkania dla oficjalistów dworskich, a zatem mógł w nim zamieszkiwać rządca.
B. K. zeznała wprawdzie, że majątkiem zarządzał właściciel, a w gabinecie we dworze przechowywano niezbędne dokumenty, jednakże nie można automatycznie wnioskować, że w takim przypadku zachodził związek funkcjonalny pomiędzy częścią dworsko-parkową a gospodarczą majątku. Właściciel zarządzał majątkiem, wyznaczał kierunki jego rozwoju oraz miał decydujący głos w sprawach związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Nie oznacza to jednak, że funkcjonowanie gospodarstwa rolnego było uzależnione od funkcjonowania zespołu dworsko-parkowego. Zważywszy na wielkość majątku, nie sposób przyjąć, że tak ogromnym majątkiem właściciel kierował wyłącznie z dworu. Właściciel majątku miał osoby do pomocy, które pomagały mu w zarządzaniu, a w części gospodarczej majątku znajdowała się rządcówka. W sferze gospodarczej nierozerwalność funkcjonowania części reprezentacyjnej i gospodarczej musiałaby przejawiać się w niemożności lub znacznej uciążliwości prowadzenia działalności rolniczej bez zespołu dworsko-parkowego.
Dwór stanowił przede wszystkim siedzibę właściciela majątku i jego rodziny, natomiast istnienie w części gospodarczej rządcówki oraz zatrudnianie osób do pomocy w administrowaniu majątkiem powoduje, że główne centrum kierownicze gospodarstwa rolnego znajdowało się poza terenem dworsko-parkowym.
Natomiast odnośnie objętego wnioskiem parku wskazać należy, że park powstał wraz z budynkiem pałacu ok. 1800 r. Z dokumentacji przekazanej przez WUOZ w L. (karty akt 412-442) wynika, że był to "dziki ogród" w stylu romantycznym założony przez księżnę I. C. według jej własnego projektu. Na planie z 1848r. "dziki ogród" znajduje się za dworem, po przeciwnej stronie do strumienia. Rozbudowa dworu w 1883r. wiązała się ze zmianami ogólnymi w charakterze ogrodu, zwłaszcza w jego części przydworskiej i dziedzińca, gdzie został utworzony gazon z podjazdem, aleją dojazdową oraz dziedziniec szeroko obsadzony drzewami tworząc na przedłużeniu osi widokowej salon ogrodowy zamknięty szpalerem drzew nad rzeką M. Od 1944r. ogród uległ znacznemu zniszczeniu, a "dziki ogród" został zmniejszony przez wycięcie drzew i zabudowę. W dokumentacji konserwatorskiej podano, że znaleziono tylko jeden plan parku z 1848r.
Na stronie internetowej Wojskowego Instytutu Geograficznego znajduje się mapa z 1934r. na której widać regularne założenie parkowe. Zdaniem Ministra, ze zgromadzonego w toku postępowania materiału dowodowego wynika, że pomiędzy zespołem dworsko-parkowym, obejmującym obecne działki nr [...], [...], [...], [...], a pozostałą częścią majątku ziemskiego S. nie zachodziła zależność funkcjonalna, wskazująca na niemożność funkcjonowania obu tych części majątku niezależnie od siebie. Na działce nr [...] znajdował się budynek dworu i park, działka nr [...] stanowiła park, natomiast działki nr [...], [...] znajdowały się wewnątrz zespołu dworsko-parkowego. Charakter zabudowań, jak i ich przeznaczenie pozwalają na wyodrębnienie w tej nieruchomości w sposób zdecydowany części dworsko-parkowej i części gospodarczej. Ich funkcjonowanie nie było wzajemnie zdeterminowane ruchem gospodarstwa rolnego. Dominujący charakter założenia dworsko-parkowego pozwala na wydzielenie w omawianej sprawie części reprezentacyjnej.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiedli J. K., J.K., J.J., A. J. zaskarżając pkt 3 decyzji Ministra
Zaskarżonej decyzji zarzucili:
- 1) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tj.:
art. 138 § 1 pkt 1) ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. K.p.a. poprzez niewydanie przez organ II instancji decyzji stwierdzającej, że nieruchomość oznaczona działkami geodezyjnymi o numerach [...]i [...]nie podlegała działaniu przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN 6 września 1944 r., podczas gdy w sprawie zachodziły przesłanki uzasadniające wydanie decyzji właśnie takiej treści;
+ art. 7, art. 77 K.p.a. i art. 80 K.p.a. poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę dowodów, tj. wyprowadzenie z zebranego materiału dowodowego błędnego wniosku, a w konsekwencji błędnego ustalenia stanu faktycznego, i uznaniu, że przedmiotowa nieruchomość obejmująca działki o numerach [...]i [...]podlegała reformie rolnej, podczas gdy z akt sprawy wynika, że działki stanowiły integralną część założenia dworsko - pałacowego w S. (co potwierdza wpis do rejestru zabytków), a co za tym idzie nie podlegały reformie rolnej, co w konsekwencji oznacza, że organ administracji publicznej nie wyjaśnił dokładnie stanu faktycznego w sprawie i nie rozpatrzył całego materiału dowodowego w sprawie oraz naruszył interes społeczny i słuszny interes skarżącego;
art. 77 §1 oraz art. 80 K.p.a. poprzez zaniechanie zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, co skutkowało brakiem oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy określona okoliczność została udowodniona, a przede wszystkim błędne założenie, że oranżeria znajdująca się na działce nr [...] oraz droga, znajdująca się na działce nr [...] przejawiały cechy majątku ziemskiego, podczas gdy droga znajdująca się na działce nr [...], czy inne części nieruchomości wchodzące w skład założenia pałacowo - parkowego, znajdujące się w bezpośrednim sąsiedztwie działek nr [...]i [...], takich cech nie mają, a co więcej działki o numerach [...] tworzą jedną całość - zespół dworsko parkowy, która spełniała funkcje reprezentacyjne całego majątku "[...]", nie mogą więc podlegać ocenie w oderwaniu od pozostałej części nieruchomości;
art. 7 K.p.a. na skutek niepodjęcia przez organ wszelkich czynności zmierzających do wyjaśnienia sprawy, a co więcej do dokładnego zbadania jej stanu faktycznego i załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, zwłaszcza biorąc pod uwagę charakter dokonywanej nacjonalizacji oraz okoliczności przejmowania przez Państwo majtków obywateli podczas reformy rolnej 1944 r.;
art. 8 K.p.a. poprzez zaniechanie przez organ starannego i zgodnego z przepisami prawa prowadzenia postępowania, mającego zagwarantować równość wobec prawa oraz podważenie zasady pogłębiania zaufania obywateli od organów państwa;
art. 80 K.p.a. poprzez przyjęcie, że skoro oranżeria została przez W. K. wykorzystywana jako stajnia, to fakt ten determinował jej przeznaczenie i nadawał mu charakter ziemski, podczas gdy oranżeria sama w sobie została wybudowana jako założenie parkowe. Nadto faktem notoryjnym jest, że posiadanie oranżerii miała niejednokrotnie podkreślić status społeczny gospodarza, zaś same budynki pełniły nierzadko funkcje reprezentacyjne, będąc centrum spotkań, zaś zmiana przeznaczenia samego budynku przez W. K., nie może determinować o zmianie charakteru tej części nieruchomości i nadanie jej cech ziemskich, co umożliwiało przejęcie jej przez państwo.
2) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 1 w zw. z art. 2 ust. 1 lit e dekretu poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i przyjęcie, że działki ewidencyjne nr [...]i [...] były wykorzystywane na cele przewidziane w dekrecie, podczas gdy ich charakter, szczegółowo opisany w decyzji, jednoznacznie wskazywał, że były one związane bezpośrednio z pozostałymi działkami o numerach [...] a co za tym idzie, całość objętego wnioskiem majątku funkcjonowała nierozerwalnie, i nie przejawiała cech ziemskiego charakteru nieruchomości.
art. 2 ust. 1 lit e) Dekretu PKWN z 6 września 1944 r. poprzez nieprawidłowe zastosowanie, i uznanie, że działka oznaczona aktualnie numerem [...], na której znajdował się jest budynek oranżerii spełniała kryteria określone przez Dekret PKWN z 6 września 1944 r. pozwalające na uznanie jej za nieruchomość ziemską, podczas gdy sam charakter oranżerii jako pomieszczenia, wskazuje że nieruchomość ta nie spełniała kryteriów podmiotowych i przedmiotowych określonych przez art. 2 ust. 1 lit e dekretu;
§ 5 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. poprzez nieprawidłowe zastosowanie i hipotetyczne założenie, że w ocenie organu możliwość rolnego użycia nieruchomości przez Państwo, umożliwiała jej przejęcie niezależnie od jej faktycznego wykorzystania, podczas gdy to faktycznie wykorzystywanie danego gruntu determinowało, czy miał on cechy nieruchomości ziemskiej, pozwalającej na nacjonalizację.
Wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji organu II instancji w zakresie punktu 3 i o zobowiązanie organu przez Sąd do wydania decyzji o określonej treści, w terminie zakreślonym przez Sąd, tj. wydanie przez organ decyzji stwierdzającej, że nieruchomość oznaczona aktualnymi numerami działek [...] i [...] o łącznej powierzchni 1,69 ha, jednostka ewidencyjna [...], obręb[...]S.- PGR, położone w miejscowości S., gmina K., powiat l., w chodzące w skład dawnego majątku ziemskiego pn. [...], nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit e) Dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. oraz zwrot kosztów postępowania sądowego.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga jest zasadna, gdyż organ dopuścił się naruszenia art. 138 § 1 pkt 1, 7, 77, 80 K.p.a. a w konsekwencji naruszenia art. 1 w zw. z art. 2 ust. 2 lit e dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej poprzez wadliwe ustalenia, że część nieruchomości odpowiadająca obecne działkom [...]i [...]podpadały pod działanie dekretu.
Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia stanowił art. 2 ust. 1 pkt e dekretu. Zgodnie z nim na potrzeby reformy rolnej przejęte zostały nieruchomości ziemskie stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich łączny rozmiar przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województwa poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Nieruchomości te przechodziły bezzwłocznie, bez wynagrodzenia, w całości na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele wskazane w art. 1 część druga dekretu. W aspekcie możliwości przejęcia konieczne jest odniesienie się do pojęcia nieruchomości ziemskiej.
Ustawodawca nie zdefiniował tego pojęcia. Na gruncie wykładni przepisów i orzecznictwa sądowoadministracyjnego oraz Trybunału Konstytucyjnego (TK 3/89 w OTK 1990/1/26, uchwała z 19 września 1990 r. sygn. akt W 3/90, uchwała Siedmiu Sędziów NSA z 5 czerwca 2006 r. I OPS 2/06) pod pojęciem nieruchomości ziemskiej należy rozumieć mienie nieruchome, które ma charakter rolniczy, czyli które jest lub może być wykorzystywane pod działalność rolniczą, tj. wytwórczą w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej. Takie pojęcie nieruchomości ziemskiej na gruncie dekretu jest obecnie ugruntowane.
Z kolei konieczność badania związku funkcjonalnego została wypracowana w orzecznictwie w aspekcie podpadania pewnych obiektów pod działanie Dekretu, tj. takich które nie miały charakteru rolnego (pałace, zamki, dwory czy gorzelnie) ale taki charakter mogły mieć. Linia orzecznicza w tym zakresie jest ugruntowana.
Zdaniem Sądu wbrew wywodom organu II instancji obie działki stanowiły część założenia dworsko-pałacowego. Potwierdza to przede wszystkim mapa znajdująca się na k 432, szkic na k 411 a także wypis z rejestru zabytków, który objął ochroną założenie parkowe składające się m. inn. z nieruchomości na której położona była oranżeria następnie wykorzystywana na stajnię dla koni cugowych a nie gospodarskich. Jak natomiast wynikało z protokołu z przejęcia nieruchomości na cele reformy rolnej stajnie znajdowały się na innym obszarze majątku. Poza tym z mapy tej w sposób nie budzący wątpliwości wynika, że cały kompleks pałacowy był otoczony drzewami, które stanowiły element oddzielający go od pozostałej części majątku. Z protokołu oględzin (k 378 akt adm.) wynika, że na działce nr [...] zachował się starodrzew – co pozwala na ustalenie zasięgu zespołu dworsko-parkowego. Także na szkicu stanowiącym załącznik do protokołu widać szpaler drzew.
Za takim nierolniczym charakterem przemawiają także zeznania świadka B. K., która co prawda była dzieckiem jednakże zapamiętała, że oranżeria była przerobiona na stajnię cugową. Mają rację skarżący, że co do zasady oranżeria nie miała w tego rodzaju majątkach charakteru rolniczego. Służyła wyłącznie jego właścicielom. Nie zaprzeczone zostało zresztą przez organ, że w momencie jej wybudowania na początki XIX wieku wchodziła w skład założenia architektonicznego funkcjonalnie powiązanego z dworem i parkiem w stylu angielskim a nie prowadzoną przez właściciela dworu działalnością o charakterze rolniczym. Tego powiązania nie zmieniał fakt, że w późniejszym okresie oranżeria była wykorzystywana jako stajnia. Brak jest w aktach sprawy dowodów, że budynek ten był funkcjonalnie powiązany z prowadzoną działalnością rolniczą.
W ocenie Sądu trafne są wywody skargi, że teren na którym posadowiona była oranżeria nie był wykorzystywany dla celów rolnych, co wykluczało nacjonalizację tej części majątku. Ogląd wyżej wskazanych map wskazuje, że pałac/dwór był otoczony drzewami w środku tej części nieruchomości znajdowała się oranżeria i drogą i elementy te stanowiły jedną spójną całość rezydencjalną. Nawet sam organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji czyni jedynie przypuszczenia o możliwości wykorzystania tych terenów na cele reformy rolnej. Poza tym wskazuje na str. 7 decyzji, że oranżeria była posadowiona w północno-zachodniej części parku, przy głównej alei. Twierdzenia zatem, że budynek ten mógł być wykorzystywany na cele produkcji rolnej w sytuacji w której położony był w parku są nielogiczne. Niesporne bowiem jest, że park jako powiązany funkcjonalnie z dworem, nie podlegał działaniu przepisów o reformie rolnej, co zresztą potwierdził organ wydając rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2 zaskarżonej decyzji.
Sam fakt posiadania koni nie świadczy o tym, że stajnia w której przebywały stanowiła składnik majątkowy podlegający przepisom o reformie rolnej. Organ wielokrotnie podkreślał, że była to stajnia dla koni cugowych a więc koni do powozów czy bryczek. Takie zaprzęgi służyły wyłącznie właścicielom rezydencji a tego rodzaju konie nie były wykorzystywane do celów rolniczych czy innych związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Nie były to konie pociągowe a przynajmniej nic takiego organowi nie udało się ustalić.
Zdaniem Sądu sam fakt, że w budynku tym przebywały konie nie może zatem świadczyć o rolniczym charakterze nieruchomości na której posadowiony był budynek. Z powołanych wyżej dowodów z map, protokołów czy zeznań świadka wynika, zdaniem Sądu, że stajnia ta służyła zaspokajaniu potrzeb osobistych właściciela majątku i nie była związana z prowadzoną przez niego działalnością rolniczą. Powszechnie znanym faktem jest, że w dużych majątkach, a takim był przedmiotowy majątek, trzymano konie zwykle rasowe, służące czy to do jazdy konnej czy powożenia. Organ nie wykazał w tym postępowaniu aby konie cugowe służyły innym niż prywatnym potrzebom właściciela nieruchomości. Sama hipotetyczna możliwość wykorzystania koni dla celów gospodarczych to za mało aby wywodzić, że nieruchomość ta służyła celom związanym z rolnictwem. Twierdzenia organu to wyłącznie hipotezy nie oparte na wiarygodnych i przekonujących dowodach.
Trafnie argumentuje skarga, że znajdowanie się na działce nr [...] spichlerza nie przesądza o rolniczym charakterze tej nieruchomości. Zeznania ww świadka wskazywały, że w spichlerzu przechowywane były wyłącznie produkty służące właścicielom dworu, co także wyklucza przyjęcie, że ta część nieruchomości podpadała pod działanie dekretu.
Także położenie drogi (działka nr [...]) wskazuje, że znajdowała się ona w kompleksie rezydencjalnym. Z oczywistych więc względów nie mogła przecież służyć wyłącznie celom gospodarczym komunikacyjnym z obiektami o charakterze gospodarczym. Analiza położenia tej drogi wskazuje, że stanowi ona część założenia parkowego a wyłącznie tej drogi, tak jak to uczynił organ II instancji, pozbawia w części spójności całego założenia parkowo-rezydencjalnego.
Sąd podziela wywody skargi że wpisanie całego kompleksu (w tym obu działek) do rejestru zabytków i opis z jakich powodów kompleks w takim a nie innym rozmiarze podlega ochronie konserwatorskiej potwierdza rozmiar, położenie całego założenia pałacowego. Z decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w L. z 11 kwietnia 1969r. wynika, że ochroną konserwatorską objęty jest zespół pałacowy w S. obejmujący pałac, oranżerię i park jako tworzący architektoniczną całość. Pominięto przy tym wskazywane przez organ takie budynki jak gorzelnia, oficyna czy magazyn. Oznacza to, że Konserwator Zabytków uznał, że są to elementy nie powiązane funkcjonalnie z rezydencją jako całością. Wpis ten potwierdza zatem rezydencjalno-pałacowy charakter tych nieruchomości jako nierozerwalnie połączonych z parkiem i pałacem. Przeznaczenie obu działek na potrzeby właścicieli wykluczał ich odebranie na cele reformy rolnej gdyż nie stanowiły one wyłącznie nieruchomości ziemskich (rolniczych).
Jak trafnie wskazują skarżący pod tym pojęciem rozumie się nieruchomości o charakterze rolniczym. Tworzyły one z pozostałymi działkami w tym tej zabudowanej pałacem zwarty usystematyzowany pod względem założeń architektonicznych kompleks rezydencjalny wykorzystywany wyłącznie na potrzeby właścicieli majątku czy ich gości. Kompleks: pałac, park, oranżeria – jak to wynika z map stanowił zwarte założenie architektoniczne nie służące potrzebom innym niż potrzeby gospodarzy majątku.
Z tych względów Sąd uznał, że organ II instancji wadliwie ocenił zebrany w spawie materiał dowodowy i doszedł do błędnych wniosków co do podpadania tych nieruchomości pod działanie dekretu.
Z tych względów i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a i c P.p.s.a. Sąd orzekł jak w wyroku. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 § 1 i 2 P.p.s.a w zw. t § 14 ust. 1 pkt 1c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w spawie opłat za czynności radców prwnych (D:U: 2016, poz. 1804). Rozstrzygnięcie zapadło na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374) i zarządzenia Przewodniczącej Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 grudnia 2020 r., w związku z ogłoszeniem stanu epidemii i związanymi z tym ograniczeniami i wymogami w zakresie podejmowania działań zmierzających do eliminowania nadmiernego stanu zagrożenia dla stanu zdrowia osób uczestniczących w czynnościach sądowych, niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, o czym zawiadomiono strony umożliwiając im przedstawienie dodatkowych argumentów. Poza brakiem udziału stron w samym posiedzeniu, na którym zapada wyrok, sądowa kontrola nie różni się od kontroli sprawowanej przy rozpoznawaniu spraw na rozprawie.