Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia [...] listopada 2012 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpoznaniu zażalenia H. P., utrzymało w mocy postanowienie Burmistrza Gminy [...] z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...] orzekające o zwrocie podania z dnia [...] sierpnia 2012 r. w sprawie przyznania usług opiekuńczych mających na celu zabezpieczenie i ochronę mienia.
Zaskarżone rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
Podaniem z dnia [...] sierpnia 2012 r. H. P. zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o przyznanie usług opiekuńczych niezbędnych do samodzielnej egzystencji. Wniosek uzasadnił obawą przed złodziejami i brakiem środków na wynajęcie firmy ochroniarskiej. Powyższe potrzeby zostały ujęte i potwierdzone w wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym przez pracownika Środowiskowego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] w dniu [...] sierpnia 2012 r.
W oparciu o tak ustalony stan faktyczny, Burmistrz Gminy [...] postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...] orzekł – działając na podstawie art. 66 § 3 Kpa – o zwrocie H. P. podania o przyznanie usług opiekuńczych mających na celu zabezpieczenie i ochronę mienia. W uzasadnieniu organ stwierdził, że nie ma organu właściwego do sprawowania ochrony mienia, ponieważ każda z osób powinna indywidualnie zawrzeć umowę w sprawie ochrony nieruchomości z odpowiednią firmą.
W zażaleniu H. P. zaznaczył, że nie może zawrzeć umowy ochrony, gdyż i tak potrzebuje pomocy w zakresie opłacenia ubezpieczenia "od wszystkich nieszczęść i zagrożeń oraz strat w gospodarstwie rolnym od złodziei".
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] postanowieniem z dnia [...] listopada 2012 r., nr [...] utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że wniosek osoby ubiegającej się o pomoc, który zawiera żądanie wykraczające poza katalog świadczeń przewidzianych w art. 36 ustawy o pomocy społecznej, podlega zwrotowi w trybie art. 66 § 3 Kpa.
W skardze na postanowienie z dnia [...] listopada 2012 r. H. P. zwrócił się ponownie "z prośbą o pomoc przeciw złodziejom". Ponadto do skargi dołączył kserokopię pisma z dnia [...] grudnia 2012 r., w którym (w związku z otrzymaniem postanowienia Kolegium z dnia [...] listopada 2012 r.) wystąpił do OPS w [...] o powiadomienie go "co zawiera katalog usług opiekuńczych w ramach ustawy o pomocy społecznej".
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu, oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
Skarżący nie wniósł sprzeciwu co do wniosku organu dotyczącego trybu rozpoznania skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
W niniejszej sprawie przedmiotem kontroli Sądu była prawidłowość zastosowania przez Burmistrza Gminy [...] trybu wynikającego z art. 66 § 3 Kpa.
Na wstępie wyjaśnić należy, że wniosek z dnia [...] sierpnia 2012 r. został skierowany do organu, który jest właściwy do rozpatrywania spraw regulowanych ustawą z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2013 r., poz. 182). Akt ten szczegółowo wylicza, jakiego rodzaju potrzeby mogą być sfinansowane przez Państwo. Tym samym wnioski osoby ubiegającej się o taką pomoc, które zawierają żądania wykraczające poza katalog świadczeń przewidzianych w ustawie, nie podlegają rozpoznaniu przez organ pomocy społecznej, gdyż nie jest to podmiot właściwy do przyznania tego typu świadczeń.
Z treści pisma wnioskodawcy z dnia [...] sierpnia 2012 r. wynika, że zawarł on w nim żądanie dotyczące przyznania usług opiekuńczych niezbędnych do samodzielnej egzystencji, w obawie przed złodziejami. Zdaniem organów obu instancji żądanie to wykracza poza przedmiot regulowany przepisami ustawy o pomocy społecznej, a zatem również poza zakres kompetencji do merytorycznego rozpoznania sprawy przez Burmistrza Gminy [...].
W ocenie jednak Sądu, organy administracji obu instancji wydały orzeczenia w przedmiocie zwrotu podania bez należytego wyjaśnienia treści żądania zawartego w piśmie złożonym przez skarżącego do Środowiskowego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...].
Z uzasadnienia postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wynika, że jako podstawę do zwrotu podania w trybie art. 66 § 3 Kpa, uznano okoliczność, że: "z treści podania nie można ustalić organu właściwego". Takie rozumienie wymienionego przepisu jest jednak błędne.
Organ administracji, do którego podanie wpłynęło, zobowiązany jest w możliwie precyzyjny sposób ustalić przedmiot żądania. Jeśli charakter wniesionego przez stronę pisma budzi wątpliwości organ administracji powinien wyjaśnić rzeczywistą wolę strony. Organ ma przy tym na podstawie art. 9 Kpa obowiązek czuwania nad tym, aby strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu powinien udzielić jej w razie potrzeby niezbędnych wyjaśnień i wskazówek, zwłaszcza co do warunków dopuszczalności pisma.
Dopiero wyjaśnienie okoliczności faktycznych dotyczących rzeczywistych intencji danej osoby pozwalają określić treść żądania i ustalić, czy podanie w ogóle dotyczy sprawy z zakresu administracji publicznej i jaki ewentualnie organ będzie właściwy do jej załatwienia.
Zaznaczyć należy, że jeżeli treść podania jest niezrozumiała, to jest to swoisty brak formalny, który wymaga dokonania wezwania o sprecyzowanie treści żądania w trybie art. 64 § 2 Kpa. Przyjmuje się bowiem, że określony w art. 63 § 2 Kpa wymóg wskazania w podaniu żądania oznacza, iż chodzi o takie sprecyzowania żądania, aby nie było wątpliwości co do zamiaru i intencji strony (por. Komentarz. Kpa, pod red. M. Wierzbowskiego i A. Wiktorowskiej, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2011, s. 356, 360; R. Kędziora, Komentarz. Kpa, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2008, s. 358-359; B. Adamiak, J. Borkowski, Komentarz. Kpa, Wydawnictwo C.H. Beck, wyd. 10, s. 293).
W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji podjęły rozstrzygnięcia w przedmiocie zwrotu podania nie dochowując wskazanych wyżej wymogów proceduralnych, w szczególności nie dokonując żadnych czynności służących ustaleniu rzeczywistej treści oświadczenia złożonego w podaniu.
Zwrot podania powinien być poprzedzony na tyle wnikliwym zbadaniem stanu faktycznego i prawnego, aby pozwoliło to organowi administracji na ustalenie w sposób jednoznaczny charakteru żądania, a w konsekwencji właściwości organu administracji lub sądu powszechnego.
Tymczasem z akt administracyjnych nie wynika, aby organy podjęły czynności wyjaśniające celem ustalenia okoliczności, z którymi związane jest żądanie strony w przedmiocie przyznania usług opiekuńczych mających na celu zabezpieczenie mienia przed złodziejami oraz zwrot strat poniesionych w gospodarstwie rolnym z tego tytułu. Wprawdzie w aktach znajduje się kwestionariusz rodzinnego wywiadu środowiskowego wskazujący na to, że pracownik Ośrodka Pomocy Społecznej odebrał wyjaśnienia od skarżącego, jednak nie wynika z nich w sposób konkretny, z jakim żądaniem wnioskodawca wystąpił do organu pomocy społecznej. Wydaje się, że pracownik zacytował jedynie słowa wnioskodawcy. Tymczasem już z zażalenia z dnia [...] września 2012 r. wynika, że skarżący nie rozumie bądź nie rozróżnia pojęć, którymi się posługuje. Powyższe potwierdza złożona do Sądu skarga, do której dołączono kserokopię pisma z dnia [...] grudnia 2012 r. W podaniu tym H. P. zwrócił do OPS w [...] o powiadomienie go "co zawiera katalog usług opiekuńczych w ramach ustawy o pomocy społecznej".
W takim stanie sprawy Sąd stwierdził, że organy obu instancji nie przeprowadziły postępowania wyjaśniającego w sposób prawidłowy i zgodny z zasadami wynikającymi z Kodeksu postępowania administracyjnego. Bez wyjaśnienia treści podania z dnia 7 sierpnia 2012 r. nie sposób wywieść, z jakim konkretnie żądaniem (dotyczącym np. zasiłku celowego, świadczeń niepieniężnych, w tym np. usług opiekuńczych, bądź rzeczywiście z żądaniem zawarcia umowy o ochronę mienia) H. P. zwrócił się do OPS w [...].
Z powyższych względów Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 p.p.s.a., w zw. z art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.
Ponownie rozpoznając sprawę Burmistrz Gminy [...] powinien wydać rozstrzygnięcie zgodne z zaleceniami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w tym przede wszystkim, po wyjaśnieniu wnioskodawcy treści art. 36 ustawy o pomocy społecznej (w oparciu o który możliwe jest przyznanie pomocy społecznej), w sposób precyzyjny ustalić zakres żądania udzielenia pomocy.