Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawiez 5 sierpnia 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 281/22

Uzasadnienie

Zaskarżoną decyzją KOA/4673/Sw/21 działając w na podstawie art. 127 § 2 kpa w zw. z art. 17 pkt 1 kpa, art. 138 § 1 pkt. 1 kpa i art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 roku o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz.U. z 2018 poz. 580, ze zrm), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (dalej jako organ/SKO/kolegium) utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta Ząbki nr 4700/481SW/2021 z 4 października 2021 r. o odmowie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego w okresie świadczeniowym 2018/2019 na dzieci: D. A. ur. 05.07.2007 r., O. A. ur. 03.07.2009 r. i I. A. ur. 30 maja 2010 r.

W uzasadnieniu, powołując się na treść art. 1 ust. 2 pkt. 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. Dz.U.2018.2134, dalej jako ustawa) w wersji wynikającej ze zmian wprowadzonych ustawą z dnia 22 lutego 2019 r. o zmianie ustawy o cudzoziemcach oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.2019.577), oraz to, że O. A. (dalej jako skarżąca) legitymuje się kartą pobytu z adnotacją dostęp do rynku pracy dopiero od maja 2021 r.; organ podał, że w dacie składania wniosku, i na dzień w którym świadczenie miałoby być wypłacone, skarżąca nie należała do kręgu osób uprawnionych do świadczenia. SKO przywołało teź dwie negatywne decyzje z 2017r. i z 2019r. o odmowie udzielania skarżącej ochrony międzynarodowej i wskazało, że w związku z tym nie można przyjąć, że przyznany jej status w 2021r. można "rozciągnąć" z datą wsteczną na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa do ww świadczenia wychowawczego.

W skardze na ww decyzję SKO skarżąca zarzuciła: naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj:

1. 1. art. 1 ust. 2 pkt 2 lit. d) ustawy poprzez jego błędną wykładnię systemową i celowościową oraz uznanie, że fakt posiadania przez jej dzieci zezwolenia na pobyt stały nie ma znaczenia w kontekście uprawnienia do uzyskania świadczenia wychowawczego, co skutkowało odmową przyznania wnioskowanego świadczenia;
2. 2. art. 87 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. 2021.1100 t.j.; upz), poprzez wadliwe uznanie, że jej dzieci nie mają dostępu do rynku pracy, podczas gdy dostęp do rynku pracy wynikający z zezwolenia na pobyt stały nie jest uzależniony od wieku cudzoziemca, co skutkowało odmową przyznania wnioskowanego świadczenia;
3. 3. art. 3 oraz art. 26 w zw. z art. 2 ust. 2 Konwencji o prawach dziecka przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r. (Dz.U. 1991.120.526 t.j., "Konwencja o prawach dziecka"), w zw. z art. 9 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (t.j. Dz.U. 1997.78.483 z późn. m; "Konstytucja RP") w zw. z art. 72 Konstytucji RP poprzez ich niezastosowanie i niekierowanie się w wydaniu decyzji obowiązkiem najlepszego zabezpieczenia interesów jej dzieci oraz niezapewnienie ww dzieciom prawa do zabezpieczenia społecznego przewidzianego w Konwencji o prawach dziecka, co skutkowało odmową przyznania wnioskowanego świadczenia;
4. 4. art. 71 w zw. z art. 18 w zw. z art. 72 Konstytucji RP poprzez ich niezastosowanie, podczas gdy rodzina skarżącej znajduje się w trudnej sytuacji, jest niepełna i wielodzietna, co w konsekwencji doprowadziło do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia i nieobjęcia ochroną dzieci pochodzących z rodziny w szczególnie trudnej sytuacji społecznej i materialnej.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 lit. a) ppsa.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Sąd zważył co następuje

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Jak zasadnie podał organ, zgodnie z art. 1 ust. 2 pkt. 2 ustawy prawo do świadczenia wychowawczego w okresie świadczeniowym 2018/2019, dla wniosków złożonych do 30 czerwca 2019 r. przysługiwało cudzoziemcom:

1. a) do których stosuje się przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego,
2. b) jeżeli wynika to z wiążących Rzeczpospolitą Polską dwustronnych umów międzynarodowych o zabezpieczeniu społecznym,
3. c) przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie zezwolenia na pobyt czasowy udzielonego w związku z okolicznościami, o których mowa w art. 127 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2017 r. poz. 2206 i 2282 oraz z 2018 r. poz. 107, 138, 771 i 1669), jeżeli zamieszkują z członkami rodzin na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,
4. d) posiadającym kartę pobytu z adnotacją "dostęp do rynku pracy", jeżeli zamieszkują z członkami rodzin na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, z wyłączeniem obywateli państw trzecich, którzy uzyskali zezwolenie na pracę na terytorium państwa członkowskiego na okres nieprzekraczający sześciu miesięcy (...);
5. e) przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej:
6. • na podstawie zezwolenia na pobyt czasowy, o którym mowa w art. 139a ust. 1 lub art. 139o ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach;
7. • w związku z korzystaniem z mobilności krótkoterminowej pracownika kadry kierowniczej, specjalisty lub pracownika odbywającego staż w ramach przeniesienia wewnątrz przedsiębiorstwa na warunkach określonych w art. 139n ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach;
8. • jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z członkami rodzin, z wyłączeniem cudzoziemców, którym zezwolono na pobyt i pracę na okres nieprzekraczający dziewięciu miesięcy, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej;
9. f) przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej:
10. • na podstawie zezwolenia na pobyt czasowy, o którym mowa w art. 151 lub art. 151 b ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach,
11. • na podstawie wizy krajowej w celu prowadzenia badań naukowych lub prac rozwojowych,
12. • w związku z korzystaniem z mobilności krótkoterminowej naukowca na warunkach określonych w art. 156b ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach,
13. - z wyłączeniem cudzoziemców, którym zezwolono na pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres nieprzekraczający sześciu miesięcy, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

O. A. nie należy do żadnej z kategorii cudzoziemców, uprawnionych do otrzymywania świadczenia wychowawczego. Skarżąca jest obywatelką Ukrainy i uzyskała kartę pobytu z adnotacją "dostęp do rynku pracy" dopiero 28 maja 2021 r. - po udzieleniu jej przez Komendanta Placówki Straży Granicznej w Warszawie decyzją nr NW-WW/778/D/-ZPH/2020 zgody na pobyt ze względów humanitarnych. Z powyższego wynika, że na dzień złożenia wniosku o świadczenie, jak też na dzień jego potencjalnej wypłaty, a więc w okresie świadczeniowym 2018-2019 skarżąca nie była uprawniona do ww. świadczenia, nie miała bowiem prawa pobytu na terytorium RP, a nie tylko adnotacji o dostępie do rynku pracy. Po śmierci męża skarżąca w dniu 28 czerwca 2019 r. złożyła wniosek o przyznanie jej świadczenia wychowawczego na trójkę małoletnich dzieci, pomimo iż w maju 2019 r. otrzymała odmowną decyzję o udzieleniu ochrony międzynarodowej tj. decyzję o odmowie zezwolenia na pobyt czasowy. Sytuację skarżącej organ analizował w wielu aspektach i stanowisko swoje rzeczowo uzasadnił.

W tym kontekście należy podkreślić, że wg organu w przypadku udzielenia zgody na pobyt czasowy po dniu złożenia wniosku o świadczenie, co do zasady przyjmuje się, że cudzoziemiec spełniał warunki do otrzymania świadczenia od dnia złożenia wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy. Jednak zasada ta nie ma zastosowania w stosunku do skarżącej z uwagi na to, że jej poprzednie wnioski zmierzające do legalizacji pobytu zostały rozpoznane odmownie ostatecznymi decyzjami z 21 lipca 2017 r. i z 5 sierpnia 2019 r. - dane w aktach sprawy (...).

Dopiero zatem od dnia złożenia (kolejnego) wniosku o udzielenie cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy do dnia, w którym decyzja w sprawie udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy stanie się ostateczna, cudzoziemiec ten podlega ochronie wynikającej z art. 108 ust. 1 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach w powiązaniu z art. 87 ust. 1 pkt 12 lit. b u.p.z. – na co zasadnie wskazał organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Bez znaczenia dla wyniku sprawy jest też okoliczność, że dzieci skarżącej O. A. posiadają zezwolenia na pobyt stały. Jakkolwiek bowiem to dzieci są beneficjentami spornego świadczenia, to jednak ustawodawca jednoznacznie wskazał w przepisach ustawy, kto może je otrzymywać w związku z posiadaniem dzieci. Niezasadny jest zatem zarzut naruszenia art. 1 ust. 2 pkt 2 lit, d) ustawy - dlatego, że, wbrew zarzutom skargi, nie przyznaje on prawa do świadczenia wychowawczego dzieciom posiadającym zgodę na pobyt stały lecz ich rodzicom posiadającym taką zgodę.

W sprawie nie doszło też do naruszenia ani przywołanych w skardze przepisów Konstytucji (art. 71 i 72) ani Konwencji o ochronie praw dziecka. Świadczenie wychowawcze przyznawane jest w Polsce od 2018 r., a prawo do niego nie wynika ani z Konstytucji ani z Konwencji o ochronie praw dziecka, a obywatele polscy przed wejściem w życie ustawy nie korzystali z prawa do tego świadczenia. Ustawodawca nie określił też, że świadczenie wychowawcze przysługuje każdemu dziecku przebywającemu na terytorium RP lecz wskazał określoną grupę podmiotów (tj. rodziców i opiekunów), którym ww. świadczenie przysługuje w związku z posiadaniem dziecka i pobytem na terenie RP. Skarżąca nie wykazała, że spełniała ww. kryteria na datę złożenia wniosku, a zatem nie ma podstaw by przyjąć, że organ naruszył przepisy ustawy, w przeciwnym razie organ dysponowałby środkami publicznymi bez jakiejkolwiek podstawy prawnej, co naraziłoby go na odpowiedzialność materialnoprawną.

Konstytucja w przywołanych w skardze przepisach chroni rodzinę i dzieci, wskazuje też na szczególne prawa matki po urodzeniu dziecka. Są to jednak ogólne zasady doprecyzowane w poszczególnych aktach prawnych rangi ustawowej. Przepisy ustawy mają tu zatem decydujące znaczenie, wyznaczają bowiem przesłanki i zasady przyznawania określonych świadczeń (tu wychowawczych) w związku z określonymi w Konstytucji zasadami ochrony praw dziecka i uwzględniania dobra rodziny. Same normy konstytucyjne nie stanowią natomiast podstawy do otrzymywania jakichkolwiek świadczeń. Skoro skarżąca nie spełniła ww. przesłanek to nie może zarzucać, że organ literalnie stosuje ustanowione w Polsce prawo.

Skutkowało to oddaleniem skargi na podstawie art. 151 ppsa.