Uzasadnienie
Decyzją KOC/4886/Op/22 z 5 października 2022r., działając na podstawie art. 127 § 2 w związku z art. 17 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (dalej jako kpa) oraz art. 1 i 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2018 r., poz. 570), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (dalej jako SKO/organ) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy (dalej jako Prezydent miasta) nr OPS.FI.ZRŚ.5120.100.2022 z dnia 27 czerwca 2022 r. o obowiązku ponoszenia przez nieznanego z miejsca pobytu M. K., zastępowanego przez kuratora dla osoby nieobecnej - adw. S. W. (dalej jako skarżący) kosztów utrzymania za pobyt jego babki w domu pomocy społecznej.
W skardze na ww decyzję kurator skarżącego zarzucił SKO:
- a) naruszenie art. 61 ust. 2d w zw. z art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 2268 ze zm., dalej jako ustawa) poprzez pominięcie i niewyjaśnienie możliwości finansowych skarżącego, jego faktycznych obciążeń i stałych opłat oraz kosztów koniecznych do egzystencji, ochrony zdrowia, jak i istniejących zobowiązań;
- b) naruszenie przepisów art. 61 ust. 2d ustawy o pomocy społecznej poprzez jego niezastosowanie i nie ustalenie dochodu M. K. jako osoby samotnie gospodarującej, co stanowi kluczową okoliczność przy ustalaniu odpłatności za pobyt przy uwzględnieniu kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej,
- c) naruszenie art. 8 ust. 1 pkt 1, ust. 3 i ust. 4 ustawy w zw. z art. 7, art. 8, art. 10, art. 77 § 1 kpa poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, niewyczerpujące zebranie i błędne rozpatrzenie materiału dowodowego, podważenie zasady pogłębionego zaufania do organów państwa,
- d) naruszenie przepisów postępowania poprzez brak ustalenia kolejnych osób zobowiązanych do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej zgodnie z art. 61 ustawy, gdy z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie jednoznacznie wynika, iż pan M. K. nie ma możliwości finansowych do ponoszenia odpłatności za pobyt babki w domu pomocy społecznej.
Skarżący wniósł o na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c ppsa o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i decyzji organu I instancji (art. 135 ppsa). W uzasadnieniu skargi kurator skarżącego podniósł, że wbrew obowiązującym przepisom organ nie wyjaśnił możliwości finansowych skarżącego, jego faktycznych obciążeń i stałych opłat oraz kosztów koniecznych do egzystencji, ochrony zdrowia, jak i istniejących zobowiązań. Podkreślił, że wg uzyskanych informacji M. K. nie ma żadnego stałego źródła utrzymania, nie posiada żadnych oszczędności, nie posiada też żadnego majątku ruchomego poza telefonem komórkowym o niskiej wartości; nie jest też właścicielem ani współwłaścicielem żadnej nieruchomości lokalowej ani gruntowej, utrzymuje się on z prac dorywczych, z których miesięcznie otrzymuje kwotę około 500 zł i aktualnie zamieszkuje grzecznościowo u znajomych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Sąd zważył co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.w.) Wg art. 61 ust. 1-3 ustawy zobowiązani do ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: (1) mieszkaniec domu, (2) małżonek, zstępni przed wstępnymi; (3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej (DPS) - przy czym gmina i osoby określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku ponoszenia opłat jeżeli mieszkaniec-domu ponosi pełną odpłatność. Mieszkaniec domu wnosi opłatę w wysokości nie większej 70% swojego dochodu; małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 ustawy, ze wskazaniem, że w przypadku osoby samotnie gospodarującej, opłatę ponosi się jeżeli jej dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium. (...).
Gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej – ponosi zaś opłatę w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2. W przypadku odmowy przez osoby obowiązane (np. wnuka, jak w kontrolowanej sprawie) zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 ustawy, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala się w drodze decyzji, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane (...). Wysokość opłaty ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia.
Z akt sprawy wynika, że organy przyjęły, że brak kontaktu ze skarżącym należy kwalifikować jako brak zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. W tym zakresie Sąd podziela co do zasady ww stanowisko ale jedynie w zakresie dotyczącym zobowiązań i kosztów utrzymania skarżącego, jego sytuacji rodzinnej czy zdrowotnej. Natomiast pierwsza przesłanka określona w przywołanych wyżej przepisach sprowadza się do określenia wysokości dochodu osoby zobowiązanej do ponoszenia opłat za pobyt członka rodziny w DPS. Jak wskazano, w przypadku osoby samotnie gospodarującej, opłatę ponosi się jeżeli jej dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium. (...). Zasadnie podniesiono zatem w skardze, że w postępowaniu dotyczącym ustalenia opłaty za pobyt mieszkańca organ ma obowiązek ustalenia zarówno aktualnego kosztu utrzymania osoby przebywającej w domu opieki społecznej, wysokości opłat ponoszonych przez osobę umieszczoną w domu pomocy społecznej, jej aktualnej sytuacji dochodowej oraz sytuacji dochodowej osób wymienionych w art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy, na których ciąży obowiązek partycypowania w kosztach pobytu pensjonariusza w placówce.
Jakkolwiek zatem skarżący nie podał miejsca zamieszkania i unika kontaktów z organem administracji, to jednak (na zasadzie oficjalności) osiągane przez niego dochody są możliwe do określenia przez organ w oparciu o oficjalne instytucje państwowe, w szczególności, że organ dysponuje numerem PESEL skarżącego. Z akt nie wynika jednak by organ ustalił wysokość dochodów skarżącego, a kwestia ta jest możliwa do ustalenia nie tylko w drodze wywiadu środowiskowego (a więc na podstawie wyjaśnień samego skarżącego) – lecz także w oparciu o dane możliwe do pozyskania np. w urzędzie skarbowym. Organ I instancji ustalił we własnym zakresie, że skarżący nie jest nigdzie zatrudniony, co nie oznacza, że nie osiąga on żadnych dochodów. Ewentualne ustalenie, że skarżący nie pozostaje w jakimkolwiek stosunku pracy i nie osiąga żadnych dochodów – powinno skutkować wydaniem w stosunku do niego decyzji negatywnej, a nie jak w sprawie niniejszej – decyzji zobowiązującej do ponoszenia odpłatności za pobyt babki w DPS.
Skutkowało to uchyleniem zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej. W ocenie Sądu organy nie wyjaśniły istoty sprawy, nie ustaliły bowiem dochodu skarżącego, a więc nie zweryfikowały przesłanki progu dochodu warunkującego jego obowiązek ponoszenia odpłatności za pobyt J. K. w DPS (art.145 § 1 pkt 1 lit a i c ppsa w zw. z art. 7 i 77 § 1 kpa, i w zw. z art. 61 ust. 2 pkt. 2a ustawy).