Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawiez 16 września 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 297/11

Uzasadnienie

1. I. Stan faktyczny
2. 1. Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r. nr. [...], po rozpatrzeniu odwołania W. B. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] odmawiającej uchylenia ostatecznej decyzji Wojewody [...] z dnia [...] października 1998 r. nr [...] - utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję.
3. 2. W uzasadnieniu decyzji Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa podała, że Wojewoda [...], po wznowieniu postępowania, decyzją z dnia [...] maja 2010 r. odmówił uchylenia ostatecznej decyzji Wojewody [...] z dnia [...] października 1998 r., twierdząc w uzasadnieniu, że składający podanie o wznowienie postępowania nie posiada atrybutu strony w przedmiotowym postępowaniu, ze względu na fakt, iż właścicielem spornej nieruchomości w dniu 27 maja 1990 r. był Skarb Państwa.
4. 3. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, po rozpatrzeniu odwołania W. B., Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa stwierdziła, że Skarb Państwa nabył własność przedmiotowej nieruchomości na podstawie orzeczenia sądowego - w połowie w dniu [...] stycznia 1979 r. oraz w połowie - z dniem [...] października 1981 r., i taki stan własnościowy na spornym gruncie obowiązywał w dniu 27 maja 1990 r.

Zdaniem organu, ta okoliczność jest rozstrzygająca w zakresie uprawnień skarżącego w sprawie niniejszej, a polemika z ustaleniami dotyczącymi charakteru rolnego spornego gruntu nie jest możliwa w aktualnym postępowaniu.

Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa stwierdziła, że w związku z tym, że do tego wyłącznie ogranicza się argumentacja skarżącego należy uznać za w pełni zasadne stanowisko organu pierwszej instancji odnośnie braku legitymacji strony po stronie skarżącego. Skarżący nie wykazał żadnych uprawnień do przedmiotowego gruntu, które nadawałyby mu charakter strony w postępowaniu komunalizacyjnym.

1. II. Zarzuty zawarte w skardze i stanowisko organu
2. 1. Skargę na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył W. B. zarzucając (1) rażące naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 107 § 1 i 3 kpa poprzez brak uzasadnienia prawnego decyzji oraz sporządzenie uzasadnienia w sposób lakoniczny, co nie pozwala na weryfikację podstaw rozstrzygnięcia; (2) nie rozstrzygnięcie o istocie sprawy i odniesienie się wyłącznie w sposób formalny do kwestii legitymacji po stronie skarżącego oraz niezasadne przyjęcie jej braku; oraz (3) błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, polegający na uznaniu, że w skład gospodarstwa rolnego podlegającego dziedziczeniu przez Państwo wchodziły sporne nieruchomości -
3. - wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej w Warszawie i utrzymanej nią w mocy decyzji Wojewody [...] z dnia [...] maja 2010 r.

Skarżący podniósł, że wielokrotnie w toku postępowania wykazywał, z czego wywodzi swój interes prawny - będąc spadkobiercą właścicieli spornych nieruchomości, posiada interes prawny zarówno w ustaleniu charakteru spornych nieruchomości, rozstrzygnięciu czy wchodziły one w skład gospodarstwa rolnego podlegającego dziedziczeniu przez Skarb Państwa, a co za tym idzie - także żądaniu uchylenia sprzecznej z prawem decyzji komunalizacyjnej.

1. 2. W odpowiedzi na skargę Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa wniosła o oddalenie skargi i podtrzymała stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
2. III. Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje

1. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

2. Zaskarżoną decyzją Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa utrzymała w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2010 r. odmawiającą uchylenia ostatecznej decyzji Wojewody [...] z dnia [...] października 1998 r. stwierdzającej nabycie przez Gminę S., na podstawie art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 z późn. zm.), z mocy prawa, nieodpłatnie własności nieruchomości, oznaczonych w ewidencji gruntów: nr [...] położonych w S. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zarówno zaskarżona jak również poprzedzająca decyzja naruszają przepisy prawa.

3. W skazać należy, że zgodnie z art. 7 kpa oraz art. 77 § 1 kpa organy administracji publicznej są zobowiązane do podejmowania wszelkich niezbędnych kroków w celu wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego pozwalającego na ustalenie stanu faktycznego sprawy zgodnego z rzeczywistością. W szczególności, organ administracji publicznej prowadzący postępowanie administracyjne jest zobowiązany dokonać wszechstronnej oceny okoliczności konkretnego przypadku na podstawie analizy całego materiału dowodowego, a swoje stanowisko winien uzasadnić w sposób przewidziany w przepisach kpa.

4. Zgodnie z art. 15 kpa, postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne, co oznacza, że sprawa administracyjna jest dwukrotnie rozpoznana i rozstrzygnięta, po raz pierwszy w pierwszej instancji, a następnie w drugiej instancji. Dwukrotne rozpoznanie sprawy oznacza obowiązek przeprowadzenia dwukrotnie postępowania wyjaśniającego, i konsekwentnie do tego ukształtowane jest postępowanie odwoławcze, którego przedmiotem nie jest weryfikacja decyzji, lecz ponowne rozpoznanie sprawy administracyjnej (B. Adamiak, J. Borkowski – Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wydawnictwo C. H. Beck, Warszawa 2008, s. 100 i nast.).

5. Podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji był art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym oraz ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 z późn. zm.), zgodnie z którym mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do (1) rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, (2) przedsiębiorstw państwowych, dla których organy określone w pkt 1 pełnią funkcję organu założycielskiego, (3) zakładów i innych jednostek organizacyjnych podporządkowanych organom określonym w pkt 1 - staje się w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy z mocy prawa mieniem właściwych gmin.

Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, Wojewoda [...], po wznowieniu postępowania, decyzją z dnia [...] maja 2010 r. odmówił uchylenia decyzji komunalizacyjnej Wojewody [...] z dnia [...] października 1998 r., z uwagi na to, że składający podanie o wznowienie postępowania – W. B. - nie posiada przymiotu strony w postępowaniu komunalizacyjnym ze względu na fakt, iż właścicielem spornej nieruchomości w dniu 27 maja 1990 r. był Skarb Państwa, który nabył własność przedmiotowej nieruchomości na podstawie orzeczenia sądowego - w połowie w dniu [...] stycznia 1979 r. oraz w połowie - z dniem [...] października 1981 r.

6. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 4 kpa, w sprawie zakończonej ostateczną decyzją wznawia się postępowanie, jeżeli strona bez własnej winy nie brała udziału w sprawie, stroną zaś, zgodnie z art. 28 kpa, jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.

Stronami postępowania komunalizacyjnego są Skarb Państwa i właściwa gmina, osoba trzecia może domagać się wznowienia postępowania komunalizacyjnego czy też stwierdzenia jego nieważności, jeżeli wykaże, że to właśnie jemu, a nie Skarbowi Państwa przysługiwało prawo własności przedmiotowego gruntu.

1. 7. Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego [...]spadek po zmarłych [...] nabył syn K. B., z tym, że wchodzące w skład spadku gospodarstwo rolne na podstawie ustawy nabył Skarb Państwa - Urząd Skarbowy w B., który protokołem z dnia [...] lipca 1997 r. przekazał nieruchomości Urzędowi Rejonowemu w B. F. B. zmarł [...] stycznia 1979 r., jego żona S. B. z dniem [...] października 1981 r., zaś syn ich K. B. zmarł [...] stycznia 1997 r., i spadek po nim nabył skarżący W. B.
2. 8. Następstwo prawne w niniejszej sprawie, tak samo jak dziedziczenie gospodarstwa rolnego przez Skarb Państwa na mocy postanowienia spadkowego nie budzi wątpliwości.

Wątpliwości Sądu budzi natomiast, ponieważ organ tego nie wyjaśnił, jakie nieruchomości (działki ewidencyjne), o jakich powierzchniach i gdzie położone stanowiły gospodarstwo rolne będące własnością F. i jego żony S. B. odziedziczone przez Skarb Państwa, czy odziedziczone przez Skarb Państwa gospodarstwo rolne obejmowało wszystkie nieruchomości będące własnością F. i jego żony S. B., a następnie, czy nieruchomości wchodzące w skład gospodarstwa rolnego są tożsame z nieruchomościami, o których mowa w decyzji komunalizacyjnej.

Informacje w tym zakresie zawarte w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji, na stronie przedostatniej uzasadnienia, w akapicie trzecim od góry nie są precyzyjne i nie wyjaśniają w sposób wystarczający powstałych wątpliwości.

Organ drugiej instancji do tych okoliczności nie odniósł się, ograniczając się do stwierdzenia, iż "Polemika z ustaleniami dotyczącymi charakteru rolnego spornego gruntu nie jest możliwa w aktualnym postępowaniu.". Takie stanowisko nie jest zasadne, bowiem aby ustalić, czy W. B. przysługuje w niniejszym postępowaniu przymiot strony - w pierwszej kolejności należy ustalić i wykazać w oparciu o stosowne dokumenty, co po F. i jego żonie S. B. odziedziczył Skarb Państwa, a co odziedziczył W. B. Są to nadzwyczaj istotne w sprawie okoliczności, które nie zostały wystarczająco wnikliwie przez organ wyjaśnione, a zatem nie pozwalają na prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy, a tym samym na zbadanie, czy W. B. przysługuje w niniejszym postępowaniu przymiot strony.

9. Nie wyjaśnienie zasadniczej w sprawie przesłanki oznacza, że organy administracji publicznej orzekając w sprawie nie wyjaśniły należycie sprawy, naruszając tym samym art. 7, 77 i 80 kpa, a naruszenia te mogły mieć wpływ na wynik sprawy.

Z uwagi na powyższe, badanie ewentualnych naruszeń prawa materialnego byłoby przedwczesne.

1. 10. Rozpoznając ponownie sprawę, organ weźmie pod uwagę powyższe.
2. 11. Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), orzekł jak w sentencji.