Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawiez 7 marca 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 2983/22

Uzasadnienie

Decyzją KOA/4132/Op/22 z 14 listopada 2022r., działając na podstawie art. 127 § 2 w związku z art. 17 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (dalej jako kpa) oraz art. 1 i 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2018 r., poz. 570), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (dalej jako SKO/organ) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] (dalej jako Prezydent miasta) z z 25 sierpnia 2022 r. nr MOPS.1L5120.85.29.18.22.AS w przedmiocie ustalenia odpłatności od E.T. (dalej jako skarżący) za pobyt jego córki D.L. w domu pomocy społecznej. Ww decyzją prezydenta orzeczono o częściowej odpłatności za pobyt córki w kwotach:

1. - 162,02 zł miesięcznie za miesiąc marzec 2019 r.,
2. - 1159,98 zł miesięcznie za miesiąc kwiecień 2019 r.,
3. - 1571, 95 zł miesięcznie za miesiąc luty 2020 r.,
4. - 303,80 zł miesięcznie za miesiąc marzec 2020 r.,
5. - 301,80 zł miesięcznie za miesiące kwiecień-sierpień 2020 r.,
6. - 323,57 zł miesięcznie za miesiąc wrzesień 2020 r.,
7. - 312,18 zł miesięcznie za okres od października 2020 r. do stycznia 2021 r.,
8. - 322,98 zł miesięcznie za miesiąc luty 2021 r.,
9. - 418,27 zł miesięcznie za miesiąc marzec 2021 r.,
10. - 417,27 zł miesięcznie za miesiąc kwiecień 2021 r.,
11. - 418,27 zł miesięcznie za okres od maja 2021 r. do grudnia 2021 r,
12. - 340, 27 zł miesięcznie za miesiące styczeń i luty 2022 r.,
13. - 539,23 zł miesięcznie za miesiąc marzec 2022 r.,
14. - 511,43 miesięcznie za okres od kwietnia 2022 r. do czerwca 2022 r.,
15. - 549,43 zł miesięcznie od lipca 2022 r.

SKO podało, że podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 2268 ze zm., dalej jako ustawa). Wg art. 61 ust. 1-3 ustawy zobowiązani do ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: (1) mieszkaniec domu, (2) małżonek, zstępni przed wstępnymi; (3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej (DPS) - przy czym gmina i osoby określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku ponoszenia opłat jeżeli mieszkaniec-domu ponosi pełną odpłatność. Mieszkaniec domu wnosi opłatę w wysokości nie większej 70% swojego dochodu; małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 ustawy, ze wskazaniem, że w przypadku osoby samotnie gospodarującej, opłatę ponosi się jeżeli jej dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium. (...).

Gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej – ponosi zaś opłatę w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2. Organ podał też, że w przypadku odmowy przez osoby obowiązane (np. ojca) zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 ustawy, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala się w drodze decyzji, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane (...). Wysokość opłaty ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia.

Dochód skarżącego, jak i wyliczenie opłaty stanowiącej różnicę pomiędzy 300% kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej, a dochodem skarżącego - ustalono w oparciu o decyzję ZUS z dnia 1 marca 2022 r. oraz zaświadczenia z dnia 27 lipca 2022 r., obowiązek wnoszenia przez skarżącego opłaty za pobyt córki w domu pomocy społecznej w powyżej wskazanych okresach, jak również wysokości opłat, ustalono stosownie do art. 61 ust. 2 pkt 2a ustawy. W ocenie SKO opłata we wskazanych wysokościach nie przekracza możliwości skarżącego, gdyż w jego dyspozycji pozostaje miesięcznie kwota odpowiednio 2103 zł do 2328 zł. Odnosząc się zaś do podnoszonej w odwołaniu kwestii trudnej sytuacji finansowej SKO podało, że skarżący może wystąpić z wnioskiem do Prezydenta Miasta [...] o zwolnienie go z tej opłaty częściowo łub całkowicie, stosownie do art. 64 ustawy o pomocy społecznej. Poza tym organ wyjaśnił, że córka przebywającej w DPS (a wnuczka skarżącego), na podstawie decyzji Burmistrza Miasta [...] z dnia 25 marca 2021 r. nie została zobowiązana do ponoszenia odpłatności za pobyt swojej matki w DPS, a organ odwoławczy nie jest władny do kwestionowania rozstrzygnięcia zapadłego w innym postępowaniu.

W skardze na ww decyzję SKO, skarżący podniósł, że nie jest w stanie ponosić ww opłat, a decyzja określająca zasady odpłatności wstecz spowoduje u niego ogromne zadłużenie w kwocie 17000 zł. Skarżący zarzucił, że otrzymuje emeryturę w wysokości ok 2800 zł, że jego córka nie powinna być już w DPS, że bardzo często przebywa poza ośrodkiem (ostatnio po 2 tyg miesięcznie) i wówczas on partycypuje w kosztach jej utrzymania, a więc ponosi te koszty podwójnie. Skarżący wniósł o zwolnienie do z odpłatności za koszty (wskazał na art. 244 ppsa).

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Sąd zważył co następuje

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Jak zasadnie wskazał organ, zapadłymi uprzednio decyzjami co do kwestii możliwości ustalenia opłaty za pobyt córki w DPS od jej córki – jest dla niego wiążąca, a przy tym odpłatność określona w stosunku do skarżącego podlega osobnej ocenie i jest proporcjonalna do części na niego przypadającej, zaś jej wysokość uwzględnia jego indywidualne dochody. Ustalenie wysokości opłat (miesięcznych) ma charakter formalnoprawny i opiera się na określeniu terminów pobytu córki w DPS i określeniu kosztów jej utrzymania w tej placówce. Koszty te są z kolei określane również z odesłaniem do ogłaszanych przez starostę (Prezydenta miasta - jak to miało miejsce w kontrolowanej sprawie) zarządzeń dotyczących średnich miesięcznych kosztów utrzymania w danej placówce.

Jeśli chodzi o stan prawny, a więc w szczególności podstawę prawną zaskarżonej decyzji, zasady i przesłanki jej wydawania w miejsce cywilnoprawnej umowy, a także osoby zobowiązane do ponoszenia odpłatności a także maksymalną wysokość odpłatności kształtowaną wysokością dochodu zobowiązanego i kwotą stanowiącą 300% kryterium dochodowego osoby gospodarującej samotnie bądź w rodzinie – organ przedstawił to modelowo przywołując w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji punkt po punkcie całą regulację dotycząca ww kwestii. Bezprzedmiotowe jest zatem ponowne przytaczanie skarżącemu w całości przepisów ustawy przedstawionych już w całości w zaskarżonej decyzji, zwłaszcza że kwestie prawne nie są sporne w niniejszej sprawie.

Wymaga tez podkreślenia, że skarżący nie kwestionował ani terminów ani miejsca pobytu córki w pieczy zastępczej. Podnosił jedynie, że w okolicznościach jego sytuacji życiowej, zarobkowej i finansowej, ponoszenie kosztów określonych przez organ nie jest obiektywnie możliwe, stąd wnosił o zwolnienie z obowiązku ponoszenia ww należności, argumentując to powstałym już zadłużeniem, na pokrycie którego nie ma środków. Jednak, jak zasadnie podniósł prezydent miasta a następnie SKO, umorzenie ww kosztów jest możliwe dopiero po złożeniu przez skarżącego (i rozpatrzeniu) osobnego wniosku do prezydenta miasta - po prawomocnym zakończeniu sprawy dotyczącej ustalenia wysokości zobowiązań z tego tytułu, a więc po zakończeniu niniejszej sprawy.

W orzecznictwie jednoznacznie zostało "przesądzone", że tak odstąpienie od ustalenia tej opłaty, jak i ustalenie opłaty za pobyt danej osoby w DPS, ewentualnie zwolnienie z opłaty - powinno nastąpić w osobnych decyzjach. Podobnie, na tej samej zasadzie, w osobnym postępowaniu może nastąpić zwolnienie z obowiązku uiszczenia ww należności. Decyzja ustalająca wysokość opłaty za pobyt córki skarżącego w DPS stanowi rozstrzygnięcie odrębnej sprawy administracyjnej w stosunku do sprawy dotyczącej zwolnienia z opłaty. Materie te ustawodawca rozgraniczył.

Jak wynika z art. 64 ustawy o pomocy społecznej, osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli:

1. 1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce;
2. 2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych;
3. 3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia;
4. 4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko;
5. 5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu;
6. 6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu;
7. 7) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty.

Aby można było zwolnić zobowiązanego w całości lub w części z ww opłaty - w pierwszej kolejności należy ustalić formalnie jej wysokość. Stąd, skoro skarżący nie kwestionuje terminów pobytu córki w DPS ani kosztów utrzymania w placówce, to skarga podlegała oddaleniu (art. 151 ppsa). SKO rzeczowo i wyczerpująco uzasadniło zaskarżoną decyzję; przywołało jej podstawy prawne i faktyczne a także opisało cały przebieg postępowania w tej sprawie. Wyjaśniło także kwestie związania zapadłymi w sprawie decyzjami administracyjnymi. Jednoznacznie podało także, że kwestia ewentualnego zwolnienia z płatności może być przedmiotem rozważań prezydenta miasta w odrębnym postępowaniu. Bez znaczenia dla wyniku sprawy pozostają też okresy "urlopów" córki w DPS a także twierdzenia skarżącego kontestujące zasadność jej pobytu w tej placówce. Trzeba podkreślić, że córka skarżącego została skierowana do DPS mocą orzeczenia sądu, z akt wynika też, że toczyła się osobna sprawa dotycząca zmiany ww postanowienia, jednak zakończyła się niekorzystnie dla wnioskującej córki.

W tym stanie rzeczy nie można zarzucić organom administracji, że ustaliły opłatę za pobyt córki w DPS, skoro są związane zapadłymi uprzednio rozstrzygnięciami, czy to sądu powszechnego czy organów administracji.

Z tych względów Sąd uznał, że w sprawie nie doszło do naruszenia prawa i orzekł jak w wyroku.