Uzasadnienie
Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania K. G. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] października 2009 r. nr [...] orzekającej o odmowie potwierdzenia posiadania przez K. G. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej położonej w miejscowości T., województwo [...], obejmującej parcelę o pow. [...] m2 – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Powyższe rozstrzygnięcie zostało oparte na następujących ustaleniach faktycznych i ocenach prawnych.
W dniu 14 września 1990 r. K. G. złożyła do Zarządu Miasta i Gminy w M. wniosek o "sprzedaż lub przyznanie w użytkowanie wieczyste działki w zamian za mienie pozostawione poza granicami Polski po wybuchu II wojny światowej".
Z postanowienia Sądu Rejonowego w S. z dnia [...] listopada 2007 r. sygn. akt [...] wynika, że spadek po S. S. zmarłym dnia [...] marca 1947 r., ostatnio stale zamieszkałym w T., na podstawie testamentu z dnia [...] kwietnia 1939 r. nabyła bratanica K. G. z domu S. w [...]części oraz bratanice S. M. z domu S. i J. W. z domu S. po [...] części. Natomiast na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w S. z dnia [...] lutego 2006 r. sygn. akt [...] wynika, że spadek po S. M. zmarłej w dniu [...] lutego 1995 r. na podstawie ustawy nabyły siostry K. G. i J. W. po połowie.
Z ustaleń organu wynika, że K. G. złożyła w dniu 12 marca 2008 r. do Wojewody Wielkopolskiego wniosek o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Natomiast z wniosku o stwierdzenie zgonu z dnia [...] maja 2004 r. złożonego przez K. G. do Sądu Rejonowego W. wynika, że S. S.ciężko chorował od kwietnia 1939 r. i zmarł [...] kwietnia 1947 r. w T., gmina Z. w powiecie [...], województwie [...].
W uzasadnieniu decyzji Minister Skarbu Państwa wskazał, że z poświadczonego odpisu decyzji Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2007 r. nr [...] wynika, że S. S. posiadał obywatelstwo polskie do dnia zgonu, tj. [...] marca 1947 r., zaś z poświadczenia obywatelstwa polskiego wydanego przez Wojewodę [...] w dniu[...] grudnia 2006 r. nr [...] wynika, że w dniu 1 września 1939 r. posiadała go również K. G. z domu S. Z oświadczenia W. O. z dnia [...] sierpnia 1958 r. złożonego przed Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w S. wynika, że K. G. posiadała w 1945 r. w T., [...] m2 ziemi.
Z zaświadczenia nr [...] na prawo ewakuacji do Polski ważnego do dnia [...] czerwca 1945 r. wydanego przez Pełnomocnika Okręgowego Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego wynika, że K. G., narodowości polskiej, zamieszkała w T. ewakuuje się do K. Z oświadczenia K. G. z dnia [...] kwietnia 2008 r. wynika, że w czerwcu 1945 r. wyjechała ona do Polski pierwszym transportem repatriacyjnym, natomiast z protokołu przesłuchania jej z dnia [...] lipca 2009 r. dokonanego w [...] Urzędzie Wojewódzkim wynika, że w chwili jej wyjazdu właścicielem przedmiotowej nieruchomości był jej stryj S. S., a po jej wyjeździe "upaństwowiono nieruchomość".
Minister Skarbu Państwa podał, że Wojewoda [...], działając na podstawie art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U Nr 169, poz. 1418 ze zm.) oraz art. 104 kpa, decyzją z dnia [...] października 2009 r. nr [...] (mylnie wskazując nr [...]) odmówił potwierdzenia posiadania przez K. G. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia opisanej wyżej nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.
Z odwołaniem od powyższej decyzji wystąpiła K. G., kwestionując decyzję organu wojewódzkiego i podnosząc, iż rozstrzygnięcie Wojewody [...] jest dla niej krzywdzące.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Minister Skarbu Państwa stwierdził, że z protokołu przesłuchania J. W. z dnia [...] lipca 2009 r. dokonanego w [...] Urzędzie Wojewódzkim wynika, że K. G. w chwili repatriacji nie była właścicielką przedmiotowej nieruchomości, a po jej wyjeździe przedmiotowa nieruchomość została znacjonalizowana. Nadto w celu wyjaśnienia sprawy organ pierwszej instancji, na podstawie art. 75 kpa, przeprowadził dowód z przesłuchania K. G. złożony pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, z którego wynika, że właścicielem przedmiotowej nieruchomości w chwili wyjazdu wnioskodawczyni był S. S., który nie opuścił byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Zatem K. G. stała się właścicielem przedmiotowej nieruchomości dopiero w chwili śmierci spadkodawcy S. S. Biorąc powyższe pod uwagę organ odwoławczy stwierdził, że K. G. nie spełniła przesłanki zawartej w art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, bowiem nie była właścicielką przedmiotowej nieruchomości w chwili swojej repatriacji. Wymóg bycia właścicielem w chwili repatriacji wynika z art. 2 powołanej ustawy i jest uzasadniony tym, iż niesprawiedliwym byłoby potwierdzanie prawa do rekompensaty osobom, które przed pozostawieniem nieruchomości swobodnie rozporządziły swoimi prawami, wyzbywając się własności.
Nadto Minister wskazał, iż niezbędnym do potwierdzenia prawa do rekompensaty jest, by spadkodawca – pierwotny właściciel – sam był osobą uprawnioną do rekompensaty, poprzez spełnienie przesłanek wskazanych w art. 2 "ustawy zabużańskiej". Pierwotny właściciel musiał więc pozostawić nieruchomości z przyczyn wskazanych w art. 1 powołanej ustawy. Brak spełnienia tej przesłanki oznacza, iż uprawnienie do potwierdzenia prawa do rekompensaty nie przysługuje mu i tym samym nie przysługuje jego ewentualnym spadkobiercom. Niespełnienie tego wymogu oznacza, iż osobom, które wywodzą swoje prawo do rekompensaty jako spadkobiercy pierwotnego właściciela, przedmiotowe prawo nie może być potwierdzone.
Z ustaleń organu odwoławczego wynika, że S. S. nie pozostawił przedmiotowych nieruchomości, a zmarł w T. w 1947 r. na byłych terenach RP, zatem słusznie organ wojewódzki na podstawie art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty, skoro strona nie spełniła wymogu, o którym mowa w art. 2 tej ustawy.
Skargę na decyzję Ministra Skarbu Państwa do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła K. G., zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej poprzez jego błędna wykładnię polegającą na nieprawidłowym przyjęciu, iż jako właściciela nieruchomości pozostawionej poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej rozumieć należy jedynie osobę, której prawo własności do przedmiotowej nieruchomości przysługiwało w chwili repatriacji.
Podnosząc powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa zarówno materialnego, jak i przepisów postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Oznacza to, że kontrola sądowoadministracyjna sprowadza się do zbadania, czy organy, wydając zaskarżony akt, nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego.
Ponadto zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną,
Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca nie naruszają prawa.
Sąd podziela stanowisko organu wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.) w art. 1 ust. 1 określa zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., dokonanego na podstawie tzw. układów republikańskich z 1944 r. i umowy enumeratywnie w nim wymienionych. W świetle art. 1 ust. 2 przepisy tej ustawy stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Zgodnie z art. 2 tej ustawy prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi:
- 1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1;
- 2) posiada obywatelstwo polskie.
W myśl art. 3 ust. 2 powołanej ustawy w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2.
Należy podkreślić, że wniosek o przyznanie prawa do rekompensaty może zostać uwzględniony jedynie wówczas, gdy spełnione zostaną kumulatywnie wszystkie wskazane wyżej przesłanki. Niespełnienie chociażby jednej z nich skutkuje odmową potwierdzenia prawa do rekompensaty w świetle art. 7 ust. 2 powołanej ustawy.
W rozpoznawanej sprawie z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie jednoznacznie wynika, że w czasie działań drugiej wojny światowej właścicielem nieruchomości położonej w miejscowości T., gmina Z. w powiecie [...], województwie [...], obejmującej parcelę o pow. [...] m2 był S. S., który nie repatriował się z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Repatriowała się natomiast K. G. w roku 1945, która jednakże w chwili swojej repatriacji nie była właścicielką opisanej wyżej nieruchomości – bowiem tytuł własności do niej posiadał S. S. – a po jej wyjeździe nieruchomość ta została znacjonalizowana.
S. S. nie był repatriantem, gdyż do chwili swojej śmierci zamieszkiwał w miejscowości T., zatem on sam nie spełnił jednej z przesłanek, o których mowa w art. 2 powołanej ustawy, a więc nie nabył prawa do rekompensaty, bowiem niespełnienie choćby jednej z wymienionych w tym przepisie przesłanek, powoduje utratę uprawnień do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.
Trafne jest zatem stanowisko organów, że skoro właściciel nieruchomości S. S. nie nabył prawa do rekompensaty, to prawa do rekompensaty za mienie zabużańskie nie mogli nabyć jego spadkobiercy. Prawo do rekompensaty jest prawem dziedzicznym, ale żeby spadkobiercy mogli je odziedziczyć, spadkodawca sam musi spełniać wszystkie wymogi do nabycia prawa do rekompensaty. Zgodnie z art. 3 ust. 2 ustawy dopiero śmierć spadkodawcy uprawnia spadkobierców do uzyskania prawa, które służyłoby jemu samemu.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.