Uzasadnienie
Decyzją z 17 października 2022 r., nr KO-910/4103/439/22, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z 5 sierpnia 2022 r., nr DŚR.4014.000866.2022, o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym;
Wnioskiem z 24 czerwca 2022 r. J. S. wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką J. M..
Decyzją z 5 sierpnia 2022 r. Prezydent Miasta P. odmówił J. S. prawa do wnioskowanego świadczenia.
Odwołanie od powyższej decyzji złożyła J. S..
Decyzją z 17 października 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z 5 sierpnia 2022 r.
W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przywołał treść art. 17 ust. 1 oraz ust. 1b ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Kolegium podniosło, że J. M. legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. z [...] maja 2022 r., wydanym na stałe, którym została zaliczona do grona osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z orzeczenia wynika, że niepełnosprawność istnieje od 14 września 2021 r., natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 22 kwietnia 2022 r. W tej sytuacji organ uznał, że na skarżącej, zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki.
Ponadto organ wskazał, że J. M. jest zamężna, a jej mąż G. M. orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. z 9 marca 2020 r. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności do dnia 9 marca 2025 r. Nie wystąpiła zatem wystąpiła negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy.
Organ odwoławczy nie podzielił stanowiska organu pierwszej instancji, że odmowę przyznania świadczenia uzasadnia niespełnienie przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b ustawy. W obecnej sytuacji prawnej nie jest bowiem dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części art. 17 ust. 1b ustawy, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13.
Kolegium przywołało następnie ustalenia poczynione przed organem pierwszej instancji, w tym ustalenia pracownika socjalnego dokonane podczas wywiadu środowiskowego z 21 lipca 2022 r. Z ustaleń tych wynika, że skarżąca sprawuje osobistą, stałą i długotrwałą opiekę nad niepełnosprawną matką, która jest osobą leżącą, pampersowaną i nie jest w stanie samodzielnie dokonać czynności higienicznych oraz związanych z posiłkami. Skarżąca karmi mamę, podaje lekarstwa, posiłki, dźwiga, mama jest rahabilitowana w ramach NFZ. Skarżąca sprawuje również opiekę nad ojcem, który choruje na Parkinsona. Ma więc pod swoją opieką dwie dorosłe niepełnosprawne osoby, co zdecydowanie uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Z ustaleń pracownika socjalnego wynika również, że odwołująca pracowała do sierpnia 2019 r. i od tamtej pory nie pracuje. Obecnie sprawuje opiekę nad matką i wychowuje samotnie 17-letniego syna.
Jest pod stałą opieką hematologa z powodu nowotworu kości. Od czterech lat poddaje się chemioterapii, w ramach której przyjmuje tabletki. Matka skarżącej choruje od września 2021 r., a od października 2021 r. wymagała opieki. Wcześniej była osobą zdrową i nie wymagała od nikogo pomocy. J. M. ma jeszcze dwoje dzieci: syna J. M., który ma żonę i dwoje małych dzieci, nie jest w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawną matką oraz córkę A. S., która ma męża i dwoje dzieci, pracuje zawodowo. A. S. przychodzi do matki dwa razy w tygodniu na dwie godziny.
Kolegium wskazało również na ustalenia poczynione w toku przesłuchania skarżącej przez organ odwoławczy w charakterze strony oraz zleconych rodzinnych wywiadów środowiskowych z synem i córką J. M. celem ustalenia, w jaki sposób wywiązują się oni z obowiązku alimentacyjnego wobec niepełnosprawnej matki.
W ocenie organu odwoławczego, w świetle poczynionych w sprawie ustaeń, nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pacy zarobkowej albo ich niepodejmowaniem przez skarżącą, a koniecznością sprawowania opieki nad matką. Ostatnie zatrudnienie skarżącej ustało z upływem czasu na jaki zawarła umowa o pracę (z dniem 31 sierpnia 2019 r.), a zatem na ponad 2 lata przed ustaleniem u matki znacznego stopnia niepełnosprawności (22 kwietnia 2022 r.). Rezygnacja z zatrudnienia nie miała zatem związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką.
Ponadto, skarżąca od niespełna 3 lat jest osobą bezrobotną. Jest zarejestrowana w urzędzie pracy i wyrażała gotowość podjęcia pracy. Jednakże z powodu pandemii koronawirusa i trudnych warunków w gospodarce w tym czasie, nie dostała pozytywnej odpowiedzi na wysyłane cv. Zatem brak aktywności zawodowej skarżącej jest długotrwały i nie jest skutkiem wyłącznie sprawowanej nad matką opieki, ale także trudnościami w znalezieniu pracy. Natomiast rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodejmowanie przez opiekuna muszą być spowodowane tylko i wyłącznie koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami leżącymi po stronie osoby, która tę opiekę ma sprawować, co potwierdza orzecznictwo sądów administracyjnych.
Zdaniem Kolegium, wprawdzie matka skarżącej posiada znaczny stopień niepełnosprawności i jest niesamodzielna w licznej ilości sfer życia, a odwołująca wspiera swoją matkę w codziennym funkcjonowaniu i otacza opieką, to jednak wykonywane względem matki czynności nie wymagają takiego zaangażowania czasowego ze strony skarżącej, że niemożliwe jest podjęcie zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Z przedstawionego zakresu czynności wynika, że czynności opiekuńcze koncentrują się głównie w godzinach porannych i wieczornych. Natomiast sprzątanie, pranie, robienie zakupów nie mogą być uznane za czynności wymagające pełnej dyspozycyjności skarżącej. Powszechnie bowiem wiadomo, że prania czy zakupów nie robi się codziennie i czynności te nie mają ściśle określonych ram czasowych. Osoby pracujące na pełnym etacie wykonują takie czynności (łącznie z przygotowaniem posiłków) po powrocie z pracy.
Powyższe czynności skarżąca prawdopodobnie wykonywałaby również jako osoba czynna zawodowo, nie mająca obowiązku opieki nad niepełnosprawną matką. Natomiast ustalanie wizyt lekarskich to czynności sporadyczne.
Poczynione ustalenia nie potwierdzają, że skarżąca cały swój czas koncentruje na opiece nad matką. Z ustaleń wywiadu i zeznań skarżącej (protokół z 28 września 2022 r.) wynika, że samotnie wychowuje ona 17-letniego syna. Ponadto odwołująca od około 6 lat choruje na nowotwór złośliwy kości, jest pod stałą opieką hematologa, od 4 lat poddaje się chemioterapii, w ramach której przyjmuje tabletki. Zatem znaczną część swojego czasu niewątpliwie przeznacza także na prowadzenie własnych spraw, czy to związanych ze zdrowiem, czy z prowadzeniem własnego gospodarstwa domowego wraz z synem.
Ponadto, skarżąca nie jest jedyną osobą zobowiązaną do alimentacji wobec matki, ma bowiem jeszcze dwoje rodzeństwa. Nie ma zatem obiektywnych przeszkód ze strony rodzeństwa skarżącej w wywiązywaniu się przez nich z obowiązków alimentacyjnych względem matki. Z pewnością współuczestniczenia w opiece nad chorą matką nie uniemożliwia wykonywanie pracy zawodowej zarówno przez J. M., jak i A. S. w systemie pracy zmianowej. Obiektywnej przeszkody nie stanowi również własne życie rodzinne rodzeństwa skarżącej opiekującego się członkami własnych rodzin. Ma je bowiem ogromna ilość osób, wypełniających mimo to swoje zobowiązania wobec niepełnosprawnych rodziców.
W ocenie organu, gdyby wszystkie osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, pomimo własnych sytuacji rodzinnych, zdrowotnych i finansowych, w sposób zgodny i odpowiedzialny zorganizowały opiekę dla J. M., to skarżąca mogłaby podjąć zatrudnienie, co najmniej w ograniczonym wymiarze czasu pracy, np. w wymiarze 1/4 etatu, czy pracy dorywczej
Skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła J. S. zarzucając tej decyzji naruszenie przepisów prawa, to jest:
- 1) art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 k.p.a. polegające na:
- a) błędnym przyjęciu przez Kolegium, że pozostałe dzieci J. M. mogą sprawować opiekę na rzecz matki, podczas gdy nie wykonują one opieki nad matką oraz nie są w stanie jej wykonywać w zakresie wykonywanym przez skarżącą, a w konsekwencji, że rzeczywistą opiekę sprawuje skarżąca i to na nią spadł cały obowiązek opieki nad matką,
- b) nieprzeprowadzeniu z J. M. wywiadu środowiskowego, a w konsekwencji błędne przyjęcie przez organ, że czynności związane z opieką na rzecz matką koncentrują się wyłącznie w godzinach porannych i wieczornych, podczas gdy wymaga ona całodziennej opieki, co jednoznacznie potwierdził materiał dowodowy, a z którego organ wyprowadził wnioski sprzeczne z treścią tych dowodów,
- c) niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy to jest błędnym przyjęciu, że nie ma bezpośredniego związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad matką oraz ustalenia, że zakres sprawowanej opieki nie wyklucza podjęcia przez skarżącą zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, a także błędnym przyjęciu, że możliwość sprawowania opieki nad matką ma również siostra i brat skarżącej (co zostało jednoznacznie wykazane w wywiadach środowiskowych przeprowadzonych u rodzeństwa skarżącej), a w konsekwencji brak podjęcia przez organy działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony,
- d) błędnym ustaleniu, że skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką, podczas gdy ostatecznie w kwietniu 2022 r. (po opuszczeniu Szpitala przez J. M.) skarżąca świadomie podjęła decyzję o niepodejmowaniu zatrudnienia i innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką,
- e) błędnym ustaleniu, że "brak aktywności odwołującej jest długotrwały i nie jest spowodowany wyłącznie opieką nad matką, ale także trudnościami w znalezieniu pracy", które nie koresponduje z innymi dowodami, w szczególności zeznaniami skarżącej składanymi pod odpowiedzialnością karną, w szczególności, że skarżąca w 2019 r. zakończyła stosunek pracy, który był wykonywany na podstawie umowy o pracę na czas określony wraz z upływem tego okresu, gdzie w tym czasie podejmowała bezskuteczne próby znalezienia pracy, gdyż J. M. do października 2021 r. nie była osobą niepełnosprawną i nie wymagała opieki osoby drugiej, jednak w kwietniu 2022 r. (po opuszczeniu Szpitala przez matkę) sytuacja skarżącej się zmieniła i świadomie podjęła decyzję o niepodejmowaniu zatrudnienia i innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką. Inne osoby najbliższe dla J. M. nie były w stanie podjąć się takiej opieki, tj. mąż G. M. posiada również orzeczenie o stopniu niepełnosprawności w stopniu znacznym, z kolei pozostałe dzieci nie są w stanie wykonywać opieki na rzecz matki (co zostało jednoznacznie wykazane w wywiadach środowiskowych przeprowadzonych u rodzeństwa skarżącej), w szczególności w zakresie wykonywanym przez skarżącą. Tym samym, w kwietniu 2022 r. skarżąca podjęła decyzję o niepodejmowaniu zatrudnienia i innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką z uwagi na stan jej zdrowia i to było jedyną przyczyną decyzji skarżącej,
- 2) art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych:
- a) poprzez błędną wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że niepodejmowanie przez skarżącą pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji,
- b) poprzez bezzasadne uznanie, że skarżąca świadczy jedynie pomoc swojej matce, a nadto wykonuje jedynie czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, które w szczególności mogłyby być wykonywane w godzinach porannych przed pójściem do pracy i wieczornych, a nie sprawuje opieki, co skutkowało błędnym przyjęciem, że nie zostały spełnione wszystkie przesłanki uprawniające do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, pomimo że art. 17 ust. 1 ustawy nie określa zakresu czasowego sprawowanej opieki wobec osoby, która tej opieki wymaga ani zakresu czynności, które wypełniają przesłankę opieki, co skutkowało bezzasadną odmową prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną wobec matki,
- c) poprzez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, co spowodowało oddalenie odwołania skarżącej, w okolicznościach gdy sprawowanie opieki przez skarżącą następuje od obudzenia się J. M. aż do jej położenia do łóżka, tj. nawet kilkanaście godzin dziennie. W ocenie skarżącej powołany przepis nie wskazuje czasu jaki wymaga sprawowanie opieki aby uznać, że wykonana opieka ma charakter długotrwały lub stały, ani nie określa rodzaju i charakteru czynności wykonywanych przez osobę sprawującą opiekę,
- d) poprzez błędną wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie polegające na błędnym przyjęciu, że nie ma bezpośredniego związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem pracy przez skarżącą a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką oraz ustalenia, że zakres sprawowanej opieki nie wyklucza podjęcia przez skarżącą zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy,
- e) poprzez błędną wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie polegające na błędnym przyjęciu, że możliwość sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną ma również siostra i brat skarżącej.
Powołując się na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i zasądzenie kosztów postępowania. Wniosła również o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentu, tj. karty informacyjnej dotyczącej J. M., na okoliczność przebywania przez J. M. w Centrum Medycznym Grupa Zdrowie na Oddziale Rehabilitacji Neurologicznej od [...] stycznia 2022 r. do [...] kwietnia 2022 r., jej stanu zdrowia, koniecznego wymiaru i zakresu opieki nad J. M. po opuszczeniu przez nią szpitala.
W obszernym uzasadnieniu skargi rozwinięto argumentację na poparcie podniesionych w niej zarzutów.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zaskarżona decyzja została wydana na podstawie art. 17 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615), dalej zwanej "ustawą" lub "ustawą z 28 listopada 2003 r.
Przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określa art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy. Zgodnie z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Przedmiotowe świadczenie ma zatem na celu udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej lub jej nie podejmują, aby opiekować się osobą niepełnosprawną. Przy tym wskazana opieka musi odpowiadać potrzebom osoby niepełnosprawnej określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności. Zasadnicze znaczenie ma zatem faktyczne sprawowanie opieki w zakresie wynikającym z orzeczenia o niepełnosprawności i pozostające z tą opieką w związku przyczynowo - skutkowym, rezygnacja bądź niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W tej sytuacji niezbędne jest przeprowadzenie przez organ wyczerpującego postępowania wyjaśniającego w powyższym zakresie, a następnie analiza tak ustalonych okoliczności, przy jednoczesnym uwzględnieniu indywidualnej sytuacji życiowej wnioskodawcy oraz osoby wymagającej opieki.
W rozpoznawanej sprawie Kolegium przyjęło, że choć podstawą do odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia nie może być data powstania niepełnosprawności jej matki, to taką przeszkodę stanowi brak związku pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, a sprawowaną opieką. Kolegium oceniło bowiem, że wykonywane przez skarżącą czynności opiekuńcze koncentrują się głównie w godzinach porannych i wieczornych, zaś pozostałe czynności (sprzątanie, pranie, robienie zakupów, gotowanie) nie mają ściśle określonych ram czasowych i nie wymagają od skarżącej pełnej dyspozycyjności lub są sporadyczne (wizyty u lekarza). W konsekwencji, zdaniem organu, nie można uznać aby czynności wykonywane przez skarżącą względem osoby wymagającej opieki uniemożliwiały jej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.
Odnosząc się do powyższego wskazać trzeba, że przepisy ustawy z 28 listopada 2003 r. nie zawierają definicji sprawowania opieki. Jednakże z art. 17 ust. 1 ustawy wynika, że musi to być opieka stała lub długoterminowa. Określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (por. wyrok NSA z 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15, Lex nr 2240790). Powyższe nie oznacza jednak, jak zasadnie podnosi skarżąca, że warunek "stałej" i "ciągłej" opieki należy rozumieć jako wykonywanie opieki "bez przerwy" i przez 24 godziny na dobę. Opieka ta ma być stała w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie. Zakres opieki wyznaczony jest stopniem niepełnosprawności tej osoby, a więc koniecznością wykonywania takich czynności, które warunkują jej egzystowanie w warunkach godności człowieka (por. wyroki: WSA w Krakowie z 29 lipca 2021 r., sygn. akt III SA/Kr 640/21, Lex nr 3208386 oraz WSA w Gdańsku z 2 lipca 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 482/20, Lex nr 3033737).
Stała opieka powinna być zatem rozumiana również jako pozostawanie przez opiekuna w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego. Należy przez to rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania faktycznych czynności opiekuńczych, opiekun ten wykazuje realną gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy.
W wyroku z 29 maja 2020 r. (sygn. akt I OSK 1854/19, Lex nr 3300984), Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że treść orzeczenia o niepełnosprawności jest dla organów orzekających w sprawie wiążąca, gdyż determinuje charakter i zakres opieki, jakiej wymaga dana osoba legitymująca się takim orzeczeniem. Tym samym, jeżeli osoba wymagająca opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i wymaga stałej lub długotrwałej opieki, to rozważeniu przez organy może podlegać tylko to, czy wnioskodawca tę opiekę zapewnia w wymiarze uniemożliwiającym mu podjęcie zatrudnienia.
W przedmiotowej sprawie bezsporne pozostaje, że matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w P. z 13 maja 2022 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe. Z treści wskazanego orzeczenia wynika, że J. M. wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Matka skarżącej jest po dwóch udarach mózgu, po mieszkaniu porusza się na wózku inwalidzkim, na który podnosi ją skarżąca, nie korzysta samodzielnie z toalety, jest pampersowana. Jak wskazał organ odwoławczy, matka skarżącej jest niesamodzielna w licznej ilości sfer życia.
Podnieść trzeba, że stała opieka ma miejsce także wówczas, gdy niepełnosprawność osoby, nad którą sprawowana jest opieka, na tyle ogranicza możliwości jej samodzielnego funkcjonowania, że wymaga stałej pomocy w czynnościach dnia codziennego. Nie można przy tym zapominać, że w przypadku osoby niepełnosprawnej nawet najprostsze czynności dnia codziennego mogą nie tylko wymagać pomocy innej osoby, ale zajmować nieporównanie większą ilość czasu, a także wymagać większej ich częstotliwości. W związku z tym nie można utożsamiać sytuacji osoby niepełnosprawnej z sytuacją osoby zdrowej i porównywać zakresu obowiązków skarżącej z obowiązkami domowymi, wykonywanymi w każdym gospodarstwie domowym.
Należy także uwzględnić okoliczność, że ewentualne podjęcie zatrudnienia przez skarżącą mogłoby znacznie utrudnić lub wręcz uniemożliwić jej dyspozycyjność, co przy jednoczesnym uwzględnieniu stanu zdrowia osoby niepełnosprawnej mogłoby skutkować brakiem możliwości otoczenia jej taką opieką, jakiej wymaga.
Jak wyżej wskazano, treść orzeczenia o niepełnosprawności jest wiążąca dla organów orzekających w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Legitymowanie się przez osobę pozostającą pod opieką innej osoby, która występuje o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, z którego wynika konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oznacza, że osoba niepełnosprawna wymaga w codziennym funkcjonowaniu takiego rodzaju wsparcia ze strony innych osób. Niedopuszczalne jest samodzielne uznanie przez organ pomocowy, że osoba legitymująca się wyżej opisanym rodzajem orzeczenia o niepełnosprawności nie wymaga opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji lub nie wymaga tej opieki w określonym zakresie lub czasie.
Tymczasem w rozpoznawanej sprawie organ odwoławczy w istocie zignorował wskazania zawarte w orzeczeniu o niepełnosprawności i podjął samodzielną próbę ustalenia, w jakim zakresie matka skarżącej wymaga stałej opieki, do czego w świetle powyższych rozważań nie był uprawniony. Prowadzi to bowiem do zakwestionowania przez organ orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, co nie może mieć miejsca na etapie rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
W ocenie Sądu, przyjęta przez organ odwoławczy ocena zakresu koniecznej opieki świadczonej przez skarżącą pozostaje w sprzeczności nie tylko z treścią orzeczenia o niepełnosprawności, ale również z ustalonym w toku postępowania stanem zdrowia matki skarżącej. Z jednej strony Kolegium wskazuje, że matka skarżącej z uwagi na stan zdrowia jest niesamodzielna w wielu sferach życia, a następnie uznaje, że opieka skarżącej nad matką nie stanowi przeszkody do podjęcia przez nią zatrudnienia.
Jednocześnie wskazać trzeba, że art. 17 ust. 1 ustawy uzależnia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie tylko od rezygnacji z zatrudnienia, lecz również od jego niepodejmowania, jeżeli ma ono na celu sprawowanie opieki. Powołany przepis nie wyznacza żadnych ram czasowych dotyczących podejmowania aktywności zawodowej. Wskazywana w zaskarżonej decyzji okoliczność, że skarżąca nie była aktywna zawodowo przez prawie trzy lata przed złożeniem wniosku i w tym czasie była zarejestrowana w PUP jako osoba bezrobotna nie wyklucza zatem, co do zasady, przyznania świadczenia w związku z niepodejmowaniem zatrudnienia z uwagi na sprawowanie opieki. Wystąpienie drugiej z przesłanek, to jest niepodejmowanie zatrudnienia w celu sprawowania opieki, jest okolicznością wystarczającą do spełnienia przesłanki przyznania świadczenia wymaganej art. 17 ust. 1 ustawy. Ocena spełnienia przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 ustawy powinna być dokonywana jako aktualna, to jest odnosząca się do czasu, w którym skarżąca wystąpiła o przyznanie świadczenia.
Wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca złożyła w 2022 r., to jest w okresie, w którym jej matka legitymowała się orzeczeniem o zaliczeniu do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Skarżąca sprawuje obecnie nad matką opiekę, której zakres wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia. W sprawie została zatem spełniona przesłanka przyznania świadczenia wynikająca z art. 17 ust. 1 u.ś.r., jaką jest niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą bliską.
Wpływu na uprawnienie skarżącej do otrzymania wnioskowanego świadczenia nie ma również podnoszona przez organ okoliczność, że skarżąca nie jest jedyną osobą uprawnioną do alimentacji. Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie ogranicza bowiem prawa do przyznania świadczenia wyłącznie do sytuacji, w których osoba wymieniona w art. 17 ust. 1 pkt 4 jest jedyną osobą, która może sprawować opiekę. Jak już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądów administracyjnych, na które zasadnie powołała się skarżąca, w sytuacji, gdy opieki podejmuje się jeden z członków rodziny, który należy do kręgu podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, brak jest podstaw do odmowy przyznania świadczenia z uwagi na istnienie innych osób, które mogłyby świadczyć pomoc osobie niepełnosprawnej. Ustawodawca nie przewidział bowiem takiej negatywnej przesłanki przyznania świadczenia (por. wyrok WSA w Warszawie z 8 grudnia 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 2366/22, Lex nr 3486114).
W orzecznictwie podkreśla się, że jeżeli jest kilka osób zobowiązanych w jednakowym stopniu do alimentacji, to można przyznać świadczenie jednej z nich, jeżeli tylko spełnia przewidziane prawem warunki. Jeżeli zatem skarżąca, jako córka osoby wymagającej opieki, znajduje się wraz z rodzeństwem wśród osób wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, którym w razie spełnienia pozostałych warunków ustawowych przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, to do niej należy wybór, czy wypełni swój obowiązek alimentacyjny względem matki poprzez sprawowanie osobistej opieki (nie podejmując bądź rezygnując z zatrudnienia), czy też zapewni jej opiekę w inny sposób, np. podejmując zatrudnienie, dzieląc się obowiązkami opiekuńczymi z rodzeństwem (por. wyrok WSA w Gliwicach z 27 sierpnia 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 737/21, Lex nr 3221221).
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259), orzekł jak w pkt 1 sentencji. O kosztach postępowania (pkt 2 sentencji) orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 powołanej ustawy w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2015 r., poz.1804, ze zm.). Na koszty sądowe składa się wynagrodzenie pełnomocnika skarżącej w kwocie 480 złotych.
Rozpatrując sprawę ponownie, organ weźmie pod uwagę powyższe rozważania Sądu, a badając spełnienie przez skarżącą przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określonych w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, uwzględni konsekwencje wynikające z orzeczenia o niepełnosprawności matki skarżącej.