Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] września 2013 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., po rozpatrzeniu odwołania S. B. od decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] lipca 2013 r. odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną córką, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.
Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. przedstawiło następująco stan faktyczny i prawny sprawy:
Decyzją z dnia [...] października 2011 r. nr [...] przyznano S. B. od [...] września 2011 r. bezterminowo świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną córką D. B. Decyzja ta wygasła z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548).
Wnioskiem z dnia [...] lipca 2013 r. S. B. wystąpiła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną córką.
Decyzją z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] Prezydent [...] odmówił S. B. wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji stałej opieki nad niepełnosprawną córką. W uzasadnieniu organ pierwszej instancji wskazał, że z przedstawionej przez stronę dokumentacji wynika, iż od dnia [...] października 2003 r. D. B. nie kontynuowała nauki w szkole wyższej. Wobec czego organ uznał, że skoro niepełnosprawność powstała w okresie, kiedy D. B. nie była studentką, to jej matka S.B. nie spełnia warunków do przyznania żądanego świadczenia.
Od decyzji powyższej odwołanie wniosła S. D., podnosząc w nim, że jej córka została przyjęta na studia licencjackie w Szkole [...], ktróych nie zdążyła podjąć z powodu wypadku w dniu 15 grudnia 2003 r. Przedstawiła pismo ze Szkoły [...] w W. z dnia [...] grudnia 2003 r., którym władze uczelni informują D. B. o zakwalifikowaniu jej na studia zaoczne licencjackie i zapraszają na uroczystą inaugurację studiów w dniu [...] lutego 2004 r. Zdaniem S. B. skoro jej córka została przyjęta na studia, to oznacza, że była studentką.
Utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji, po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. powołało się na przepis art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych i wskazało, że warunkiem przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego jest spełnienie konkretnych przesłanek zawartych w tym przepisie podnosząc, że ustawodawca znowelizował ustawę o świadczeniach rodzinnych i dokonał zmian w tej ustawie. Organ wyjaśnił, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego zostało ograniczone i przyznane wyłącznie osobom, które sprawują opiekę nad osobami legitymującymi się stosownymi orzeczeniami o niepełnosprawności, których niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Wszystkie osoby sprawujące opiekę nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, która to niepełnosprawność powstała po ukończeniu 18 roku życia, mogą starać się wyłącznie o specjalny zasiłek opiekuńczy. Jednocześnie SKO wyjaśniło, że inaczej niż w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje tylko osobom, które rezygnują z zatrudnienia.
Przy czym Kolegium wskazało, że w przypadku D. B. decydującą kwestią było ustalenie, czy była ona studentką wyższej uczelni w chwili powstania niepełnosprawności. Zdaniem organu, zgodnie z obecnym stanem prawnym osoba przyjęta na studia nabywa prawa studenta dopiero z chwilą immatrykulacji i złożenia ślubowania. W związku z powyższym nie można, zdaniem organu, uznać, że D. B. była studentką szkoły wyższej w czasie, kiedy powstała jej niepełnosprawność.
Niezgadzajac się z rozstrzygnięciem organu S. B. wniosła skargę na decyzję SKO w W. z dnia [...] września 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając organowi:
- a) naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1b pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzemieniu nadanym ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z art. 170 ust. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym, poprze błędne uznanie, że niepełnosprawność córki powstała w okresie pobierania przez nią nauki w szkole wyższej;
- b) naruszenie przepisów postępowania, w tym:
- - art. 7 kpa. art. 77 § 1 kpa i art. 80 kpa – mające istotny wpływ na wynika sprawy, a polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego w sprawie i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym niewyjaśnienie, od kiedy danej osobie przysługuje status studenta;
- - art. 8 i art. 107 §3 kpa poprzez nienależyte uzasadnienie skarżonej decyzji z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych stwierdzeń, co uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji, w szczególności poprzez niewyjaśnienie przyczyn odmowy uznania, iż jej córka w dacie powstania niepełnosprawności posiadała status studenta, pomimo przedłożenia pisma potwierdzającego ten fakt;
- - art. 9 kpa i art. 11 kpa poprzez niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek utrzymania w mocy decyzji Prezydenta [...].
Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie oraz podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.
Kontrolując zaskarżoną decyzję według wskazanych powyżej kryteriów, skargę uznać należało za zasadną.
Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. oraz utrzymanej nią w mocy odmownej decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] lipca 2013 r., stanowił art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1456). Przepis ten zawiera zamknięty katalog osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, którymi są m.in. matka oraz osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 5 ze zm.). Z zapisu ustępu 1b tego przepisu wynika natomiast, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie trwania nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.
Rozpoznając niniejszą sprawę organy obu instancji uznały, że nie została spełniona jedna z przesłanek z ww. przepisu art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż ich zdaniem niepełnosprawność D. B. (córki skarżącej), choć powstała przed ukończeniem 25 roku życia, to nie w trakcie nauki w szkole wyższej. Zarówno bowiem Prezydent [...] jak i Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznały, że osoba przyjęta na studia nabywa prawa studenta dopiero z chwilą immatrykulacji i złożenia ślubowania (art. 170 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym), oraz opłacenia czesnego za pierwszy rok studiów, których to warunków córka skarżącej nie spełniła.
W tym miejscu podnieść należy, że spełnienie przez D. B. pierwszej z przesłanek wymienionych w powołanym powyżej przepisie art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych tj. powstanie niepełnosprawności przed 25 rokiem życia zostało spełnione i nie budzi żadnych wątpliwości w sprawie. Dowodem czego jest chociażby znajdujące się w aktach sprawy orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 1 lutego 2007 r.
Kwestią sporną pozostaje natomiast spełnienie przez córkę wnioskodawczyni drugiej z przesłanek zawartych w ww. przepisie, a mianowicie powstanie niepełnosprawności w trakcie trwania nauki w szkole wyższej. Zdaniem organów orzekających w przedmiotowej sprawie, D. B. nie była studentką w chwili powstawania niepełnosprawności. Z takim stanowiskiem organów obu instancji nie zgadza się skład orzekający w przedmiotowej sprawie.
Z treści przepisu art. 169 ust. 10 ustawy o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2012 r. poz. 572) wynika, że Komisja rekrutacyjna podejmuje decyzje w sprawach przyjęcia na studia. Natomiast zgodnie z treścią art. 170 ust. 1 ww. ustawy osoba przyjęta na studia nabywa prawa studenta z chwilą immatrykulacji i złożenia ślubowania, którego treść określa statut uczelni. Immatrykulacja zatem uroczystość związana z przyjęciem nowych studentów na pierwszy rok studiów. Z tym dniem student otrzymuje indeks, kartę biblioteczną czyli nabywa prawa do korzystania z infrastruktury uczelni i zajęc dydaktycznych. Przy czym na uwadze mieć należy, że nie sposób jest odmówić posiadania statusu studenta osobom posiadającym pozytywną decyzję komisji rekrutacyjnej w sprawie przyjęcia na studia, które nie wzięły udziału w uroczystości przyjęcia w poczet studentów uczelni z różnych powodów (patrz: Paweł Orzeszko, Komentarz do art.170 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym).
Wskazać należy, że w dotychczasowym orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że w konsekwencji konstytucyjnej zasady autonomii szkół wyższych (art. 70 ust. 5 Konstytucji RP), organy tychże szkół nie są typowymi organami administracji, a samym szkołom wyższym przypisuje się status zakładu administracyjnego. Z takim charakterem szkół wyższych wiążą się dwa rodzaje nawiązywanych przez nie stosunków tj.: zewnętrzny – obejmujący nawiązanie, zmianę i ustanie stosunku prawnego między szkołą wyższą a studentem oraz wewnętrzny – uprawniający do korzystania z usług szkoły wyższej, regulowany w dużej części przez akty prawne stanowione, w ramach przyznanych uprawnień, przez same szkoły wyższe. Decyzja o przyjęciu na studia jest, zdaniem Sądu, bezwarunkowa, ostateczna i wykonalna; dopóki więc istnieje ona w obrocie prawnym, jej adresat może domagać się umożliwienia realizacji płynących z niej praw.
W chwili doręczenia decyzji o przyjęciu na studia powstaje zatem stosunek prawny pomiędzy studentem a szkołą wyższą. Co prawda, na tym etapie student nie korzysta jeszcze w pełni z praw i nie obejmują go wszystkie obowiązki określone w aktach wewnętrznych uczelni - statutach, czy regulaminach, nie oznacza to jednak, zdaniem Sądu, że nie jest on studentem. Nabycie części praw studenckich następuje bowiem z chwilą doręczenia decyzji rekrutacyjnej, co w sprawie niniejszej miało miejsce 16 grudniu 2013 r. Pozbawienie zaś takiej osoby statusu studenta nastąpić może jedynie poprzez wydanie decyzji o wykreśleniu z listy studentów, wydanej na podstawie art. 190 ustawy o szkolnictwie wyższym.
Dlatego też, nie sposób zgodzić się ze stanowiskiem organów orzekających w niniejszej sprawie, jakoby w stosunku do córki skarżącej nie została spełniona przesłanka powstania niepełnosprawności w trakcie trwania nauki w szkole wyższej, co uniemożliwiło przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.
W związku z tym Sąd orzekający w przedmiotowej sprawie uznał, że zarówno Samorządowe Kolegium Odwoławcze jak i Prezydent [...] prowadząc postępowanie w niniejszej sprawie, naruszyły przepisy prawa materialnego i procesowego (w tym przepis art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 7, 77, 80 i kpa) w stopniu uzasadniającym uchylenie obu wydanych przez te organy rozstrzygnięć.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c oraz art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.