Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...] listopada 2013 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy S. z dnia [...] października 2013 r., nr [...] odmawiającą przyznania D. W. prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego.
Zaskarżona decyzja wydana została w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy.
Wnioskiem z dnia 12 września 2013 r. D. W. wystąpił do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym ojcem, A. W. Do przedmiotowego wniosku dołączył m.in. kserokopię orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia 26 września 2012 r., mocą którego zaliczono A. W. na stałe do znacznego stopnia niepełnosprawności; zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z dnia 6 września 2013 r. o dochodzie A. W. uzyskanym w roku podatkowym 2011; zaświadczenie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego [...] z dnia 24 maja 2013 r. o dochodzie D. W. uzyskanym w roku podatkowym 2011; zaświadczenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 2 września 2013 r. o pobieraniu przez A. W. emerytury; kserokopię świadectwa pracy D. W. W wyniku przeprowadzonego w dniu 20 września 2013 r. z D.W. wywiadu środowiskowego ustalono, że wnioskodawca prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe, zamieszkuje wspólnie z ojcem – A. W., nad którym sprawuje opiekę.
Rodzina utrzymuje się z otrzymywanej przez A. W. emerytury w wysokości ok. [...] zł miesięcznie. Ponadto ustalono, że A. W. leczy się na cukrzycę, ma amputowaną lewą nogę i porusza się na wózku inwalidzkim. W związku z powyższym wymaga opieki syna.
Wójt Gminy S. decyzją z dnia [...] października 2013 r., nr [...] odmówił D. W.przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki nad ojcem wraz z opłaceniem składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne, ze względu na przekroczenie kryterium dochodowego uprawniającego do uzyskania świadczenia oraz fakt niezrezygnowania przez D. W. z zatrudnienia. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że nie kwestionuje faktu sprawowania przez D. W. opieki nad niepełnosprawnym ojcem, jednakże w sytuacji, gdy nie nastąpiła faktyczna rezygnacja z zatrudnienia po stronie wnioskodawcy, związana z koniecznością opieki nad ojcem i zostało przekroczone kryterium dochodowe uprawniające do specjalnego zasiłku opiekuńczego, wnioskowane świadczenie nie przysługuje.
Od w/w decyzji D. W. złożył odwołanie, w którym podniósł, że nie zgadza się z rozstrzygnięciem organu I instancji i wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez uwzględnienie syna opiekującego się własnym ojcem (który pobiera w związku z tą opieką od dnia 29 sierpnia 2012 r. świadczenie pielęgnacyjne przyznane bezterminowo), jako osoby, która jest uprawniona do uzyskania pomocy (w tym finansowej) w formie świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od 1 lipca 2013 r.; wypłatę należnej zaległej pomocy finansowej od lipca 2013 r. w kwocie po 520 zł za każdy miesiąc wraz z ustawowymi odsetkami; objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym i ubezpieczeniem społecznym w okresie od lipca 2013 r. Dodatkowo D. W. zarzucił organowi I instancji m.in. brak powiadomienia o zaprzestaniu wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego z dniem 1 lipca 2013 r., dokonanie błędnej interpretacji przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych a także stwierdził niekonstytucyjność przepisów ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustawy (Dz. U. z 2012 r., poz. 1548).
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...] listopada 2013 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy S. z dnia [...] października 2013 r., nr [...]. W uzasadnieniu Kolegium stwierdziło, że wnioskodawca nie spełnia przesłanek z art. 16a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.) warunkujących możliwość przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego. W świetle art. 16a ust. 1 w/w ustawy, warunkiem koniecznym do przyznania świadczenia jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Organ uznał, że D. W. nie zrezygnował z jakiejkolwiek pracy zarobkowej, w rozumieniu art. 3 pkt 22 w/w ustawy.
W ocenie Kolegium, znajdujące się w aktach sprawy świadectwo pracy D. W. dowodzi, że stosunek pracy ustał z dniem 30 czerwca 2011 r. na podstawie art. 1 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (Dz. U. Nr 90, poz. 844 z późn. zm.). W konsekwencji nie można mówić o rezygnacji z zatrudnienia z powodu opieki nad ojcem.
Uzasadniając odmowę przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. stwierdziło również, że wnioskodawca przekroczył kryterium dochodowe. Zgodnie z przepisem art. 16a ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 623,00 zł. Tymczasem dochód dwuosobowej rodziny wnioskodawcy w 2011 r. wyniósł [...] zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie wynosi [...] zł miesięcznie. Zatem kryterium dochodowe zostało przekroczone i to o kwotę [...] zł. Tym samym brak było podstaw do przyznania świadczenia również w oparciu o art. 16a ust. 3 ustawy.
Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] listopada 2013 r. złożył D. W. Skarżący zarzucił organom:
- 1) błędną interpretację art. 16a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, tak w kwestii rozumienia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia, jak i wprowadzonego od dnia 1 stycznia 2013 r. kryterium dochodowego; w tej materii skarżący powołał się na wyroki sądów administracyjnych;
- 2) powoływanie się na akty prawne niższego rzędu (tj. ustawę z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw, (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548), których artykuły są niezgodne z aktem prawnym wyższego rzędu (Konstytucją RP).
W ocenie D. W. powyższe zarzuty dają podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Na tej podstawie skarżący wniósł o uchylenie decyzji Kolegium w całości i zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do regulacji art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonego aktu pod kątem jego zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Zdaniem Sądu skarga jest niezasadna bowiem decyzja organu II instancji odpowiada przepisom prawa.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 16a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) regulujący zasady przyznawania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Powyższy zasiłek jest świadczeniem wprowadzonym z dniem 1 stycznia 2013 r. do ustawy o świadczeniach rodzinnych przez art. 1 pkt 4 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548). Nowelizacja ta jest wynikiem rekonstrukcji zasad przyznawania świadczeń opiekuńczych w ramach systemu świadczeń rodzinnych. Do dotychczasowego katalogu tych świadczeń, wymienionych enumeratywnie w art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, obejmującego zasiłek pielęgnacyjny oraz świadczenie pielęgnacyjne, ustawodawca z dniem 1 stycznia 2013 r. dodał nowe świadczenie nazwane specjalnym zasiłkiem opiekuńczym, uregulowane szczegółowo w art. 16a ustawy.
Zgodnie z art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Specjalny zasiłek opiekuńczy jest uzależniony od spełnienia kryterium dochodowego i przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 ustawy w zw. z § 1 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 sierpnia 2012 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2012 r., poz. 959), tj. kwoty 623,00 zł.
W przedmiotowej sprawie poza sporem pozostaje fakt, że skarżący sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym ojcem A. W., legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W ocenie Sądu organy zasadnie uznały jednak, iż nie została spełniona przesłanka kryterium dochodowego warunkująca uzyskanie wnioskowanego świadczenia.
Odnosząc się do kwestii kryterium dochodowego jeszcze raz podkreślić należy, że specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 623,00 zł.
Przepis art. 3 pkt 1 ustawy stanowi, że ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie - oznacza to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób: przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c i 30e ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2010 r. Nr 51, poz. 307 ze zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne, deklarowany w oświadczeniu dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, pomniejszony o należny zryczałtowany podatek dochodowy i składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne, oraz inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych.
Na gruncie ustawy dochód rodziny oznacza sumę dochodów członków rodziny (art. 3 pkt 2 ustawy), a dochód członka rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4b (art. 3 pkt 2a ustawy). Przez okres zasiłkowy należy rozumieć okres od dnia 1 listopada do dnia 31 października następnego roku kalendarzowego, na jaki ustala się prawo do świadczeń rodzinnych (art. 3 pkt 10 ustawy).
W niniejszej sprawie, z uwagi na fakt, że wniosek został złożony w dniu 12 września 2013 r., a więc na okres zasiłkowy od 1 listopada 2012 r. do 31 października 2013 r., to organy zasadnie – ustalając sytuację finansową rodziny skarżącego – wzięły pod uwagę dochody z 2011 r. Organy prawidłowo ustaliły, że skarżącemu nie przysługuje prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdyż nie spełnił kryterium dochodowego. Miesięczny dochód przypadający na osobę w rodzinie skarżącego w roku kalendarzowym 2011 r. wyniósł bowiem [...] zł, przekraczając tym samym kwotę określoną ustawowo o [...] zł. W przedmiotowej sprawie nie miał zatem zastosowania również art. 16a ust. 3 ustawy.
Odnosząc się do przesłanki kryterium dochodowego wskazać należy, iż wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 16a ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest zgodny z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 69 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał wskazał w uzasadnieniu wyroku, że specjalny zasiłek opiekuńczy jest formą subsydiarnej pomocy udzielanej przez państwo osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny i że pomoc ta - dzięki zastosowaniu kryterium dochodu – może być kierowana do osób, które nie są w stanie samodzielnie podołać ciążącym na nich obowiązkom.
Trybunał Konstytucyjny zaakceptował więc to, że udzielenie przez państwo pomocy w postaci przyznania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego może być uzależnione od spełnienia kryterium dochodowego. Z uwagi na powyższe podnoszony przez skarżącego zarzut niekonstytucyjności przepisów regulujących powyższą materię Sąd uznał za bezzasadny.
Mając na uwadze, że świadczenie w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego może być przyznane jedynie w razie łącznego spełnienia warunków określonych w art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz uwzględniając, że w niniejszej sprawie przesądzające dla odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego okazało się przekroczenie przez skarżącego kryterium dochodowego, to bez znaczenia dla prawidłowości podjętego rozstrzygnięcia pozostaje stanowisko organów i skarżącego co do wykładni pojęcia rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Niespełnienie bowiem chociażby jednej z przesłanek z art. 16a ustawy uniemożliwia przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego.
W oparciu o powyższe ustalenia Sąd orzekł jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 151 p.p.s.a.