Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] sierpnia 2009 r. nr [...] odmawiającą przyznania odszkodowania za grunt nieruchomości [...] położonej przy ul. [...], o powierzchni [...] m2, oznaczonej nr hip. [...].
Powyższe rozstrzygnięcie zostało oparte na następujących ustaleniach faktycznych i ocenach prawnych:
Opisana na wstępie nieruchomość, pierwotnie stanowiąc własność J. i J. małżonków K., została objęta działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50 poz. 279 ze zm.) i z dniem jego wejścia w życie, tj. dniem 21 listopada 1945 r., przeszła na własność gminy m.st. Warszawy a następnie - zgodnie z art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130) - stała się własnością Skarbu Państwa.
Aktualnie, przedmiotowy grunt, będąc działką nr [...] w obrębie [...], ponownie stanowi własność Miasta W. i pozostaje w użytkowaniu wieczystym M. K. J. i J. K. zmarli a ich następcy prawni wnioskiem z dnia 31 lipca 1985 r., ponowionym kolejnymi wnioskami: z dnia 2 grudnia 1988 r., z dnia 24 marca 1991 r. oraz z dnia 10 września 2007 r., wystąpili o przyznanie odszkodowanie za przedmiotową nieruchomość. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2009 r. Prezydent W. odmówił uwzględnienia powyższego wniosku stwierdzając, że dawni właściciele (ich następcy prawni) nigdy nie utracili możliwości władania przedmiotową działką i władają nią do chwili obecnej.
Rozpoznając sprawę w trybie instancji odwoławczej, na skutek odwołania wniesionego przez strony, Wojewoda [...] podniósł, że - zgodnie z art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) - przepisy ustawy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r., oraz do działki, która - przed dniem wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy - mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r.
W toku prowadzonego postępowania, w sposób bezsporny i niebudzący wątpliwości ustalono, że przesłanka przeznaczenia działki pod budownictwo jednorodzinne została w tym przypadku spełniona. Stwierdzenie to wyprowadzono z postanowień Ogólnego Planu Zabudowania Warszawy z 1931 r., który dla przedmiotowej nieruchomości przewidział zabudowę luźną lub grupową o dwóch kondygnacjach oraz 20 % powierzchni zabudowania.
Kwestią sporną natomiast był fakt pozbawienia właścicieli (ich następców prawnych) faktycznej możliwości władania na przedmiotową nieruchomością. Organ zauważył w tym miejscu, że ustawa o gospodarce nieruchomościami nie wprowadza definicji legalnej, jak należy rozumieć pozbawienie faktycznej możliwości władania. W związku, powołując się na judykaturę, przyjęto, iż pojęcie "faktycznej możliwości władania nieruchomością" oznaczało faktyczne władztwo nad rzeczą, które jest składnikiem instytucji posiadania, określonej w art. 336 k.c. Organ podkreślił przy tym, że to faktyczne władztwo nad rzeczą wykonuje się nie tylko przez efektywne korzystanie z rzeczy, ale także przez samą tylko możliwość takiego korzystania, choćby władający rzeczą, nie czynił z niej użytku.
Odnosząc powyższe do przedmiotowej sprawy Wojewoda przyjął za Prezydentem W., że następcy prawni poprzednich właścicieli nigdy nie zostali pozbawieni możliwości władania przedmiotową nieruchomością i władają nią do chwili obecnej. Ustalenie to oparto na treści decyzji oraz aktu notarialnego z dnia [...] listopada 1978 r. [...] na podstawie, którego M. K. nabył, na zasadach ogólnych, lokal znajdujący się na piętrze budynku o adresie I. [...] ([...] izby) oraz prawo użytkowania wieczystego do 1/2 części gruntu a A. i M. małżonkowie K. nabyli, na zasadach ogólnych, lokal znajdujący się na parterze budynku o adresie I. [...] ([...] izby) oraz prawo użytkowania wieczystego do 1/2 części gruntu.
Wskazano też, że istotnym dowodem potwierdzającym fakt, iż wnioskodawcy i ich poprzednicy prawni pozostawali i pozostają władającymi przedmiotową nieruchomością od 1945 r. była okoliczność, że w prowadzonej na przestrzeni minionych lat, licznej korespondencji urzędowej pisma były wysyłane właśnie na adres I. Strony zamieszkiwały więc na przedmiotowej nieruchomości i z tego powodu cały czas miały możliwość sprawowania nad nią faktycznego władztwa.
Odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniu, iż przejęcie przedmiotowej nieruchomości przez administrację państwową nastąpiło dopiero w 1972 r. na podstawie przekazania nieruchomości i, że dopiero w 1978 r. rodzina K. własnym staraniem nabyła od Skarbu Państwa budynek mieszkalny wraz z prawem użytkowania wieczystego gruntu, który przed wojną stanowił ich własność, organ odwoławczy stwierdził, iż kwestia nabycia od Skarbu Państwa przez rodzinę K. budynku mieszkalnego wraz z prawem użytkowania wieczystego gruntu, miała dla sprawy niniejszej znaczenie o tyle, że od tej daty, ponad wszelką wątpliwość, następcy prawni dawnych właścicieli byli władającymi. Fakt zaś protokolarnego przejęcia nieruchomości nie oznaczał – wg organu - wyłączenia faktycznej możliwości władania nią. Zdaniem Wojewody, w okresie od 1972 r. do 1978 r. następcy prawni dawnych właścicieli mieli możliwość sprawowani faktycznego władztwa nad przedmiotową nieruchomości i władztwo to sprawowali, chociażby przez to że zamieszkiwali na niej.
Kwestia natomiast sposobu nabycia w tym przypadku własności budynku wraz z prawem użytkowania wieczystego gruntu nie miała znaczenia dla rozstrzygnięcia, ponieważ odszkodowanie, o którym mowa w art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, mogło być przyznane wyłącznie na zasadach określonych w tym przepisie.
Od wyżej przedstawionej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli: M. K., E. K., K. K. i J. J. Skarżący, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucili Wojewodzie [...] naruszenie:
- 1. art. 77 § l k.p.a. i art. 80 k.p.a. poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie i dokonanie błędnych ustaleń faktycznych na podstawie niepełnego materiału dowodowego polegających na przyjęciu, że małżonkowie K. oraz ich następcy prawni władali nieprzerwanie i władają nadal, w całości działką oraz budynkiem mieszkalnym od 1945 r. do dnia wydania zaskarżonej decyzji, w sytuacji, gdy przez wiele lat nieruchomość ta była zasiedlona przez lokatorów kwaterunkowych;
- 2. art. 86 k.p.a. w zw. z art. 77 § l k.p.a. poprzez zaniechanie przesłuchania wnioskodawców dla wyjaśnienia wszelkich okoliczności związanych z posiadaniem nieruchomości przy ul. [...] w W. przez spadkobierców wnioskodawców;
- 3. art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami poprzez jego nieprawidłową wykładnię, co doprowadziło do błędnego uznania, że wnioskodawcom, będącym spadkobiercami przedwojennych właścicieli, nie należy się odszkodowanie za przejętą nieruchomość, gdyż w 1978 r. nabyli od Skarbu Państwa budynek mieszkalny wraz z prawem wieczystego użytkowania do spornej nieruchomości.
W uzasadnieniu skargi w szczególności akcentowano, że w budynku położonym przy ulicy [...] zostali przymusowo zakwaterowani lokatorzy kwaterunkowi, którzy przez wiele lat zajmowali, z wyłączeniem byłych właścicieli, wydzielone cztery lokale mieszkalne na piętrze i na parterze budynku. Pomimo wyprowadzki części tych lokatorów w latach 60-tych i 70-tych nie miała dostępu do zwolnionych lokali na piętrze. W budynku utrzymywał się przez wiele lat stan tymczasowości.
Zwracano też uwagę, że formalne przejęcie nieruchomości przez administrację państwowa nastąpiło w 1972 r. na podstawie protokołu przekazania nieruchomości.
Z tych powodów wywodzono, że poprzednicy prawni skarżących nie mieli możliwości pełnego władania nieruchomością a fakt ustanowienia na niej prawa użytkowania wieczystego – na zasadach ogólnych – nie powinien wpływać na możliwość przyznania stronom odszkodowania na podstawie art. 215 ustawy o gospodarce nieruchomościami.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wnosił o jej oddalenie podzielając w tym zakresie twierdzenia i argumentację przytoczoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skargę należało uznać w części za zasadną co skutkowało uchyleniem zaskarżonej decyzji i decyzji poprzedzającej ją.
Zgodnie z art. 215 ust. ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami przepisy tej ustawy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio m. in. do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 2945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r.
W przedmiotowej sprawie kwestią sporną była okoliczność pozbawienia byłych właścicieli (ich następców prawnych) możliwości owego, faktycznego władania działką.
Zdaniem organów obu instancji fakt, że rodzina K. zamieszkiwała na przedmiotowej nieruchomości od czasów przedwojennych do chwili obecnej dowodził, że w rzeczywistości, uprawnieni cały czas mieli możliwość faktycznego władania sporną działką. Okoliczność tę wzmacniał też – wg organów - niejako fakt ustanowienia w 1978 r. prawa użytkowania wieczystego na tej działce na rzecz A. i M. K. oraz ich syna M. K. W tym miejscu należy zwrócić uwagę, że uregulowanie zawarte w art. 215 ust. 2 w/w ustawy gruntowej ("możliwość faktycznego władania działką") odnosi się wyłącznie do stanu faktycznego. Kwestie prawne zatem w tym m. in. fakt, iż w 1978 r. następcy prawni byłych właścicieli nabyli prawo własności wyodrębnionych lokali mieszkalnych znajdujących się w budynku usytuowanym przy ul. [...] i prawo użytkowania wieczystego do działki, pozostaje bez wpływu na powyższą regulację prawną. Z uwagi na spełnienie części przesłanek zawartych w w/w przepisie, istotne w tej sprawie było jedynie, czy po dniu 5 kwietnia 1958 r. uprawnieni zostali pozbawieni możliwości faktycznego władania działką.
Wystarczające zatem było by utrata takiej możliwości nastąpiła po dniu 5 kwietnia 1958 r. a fakt, że w latach późniejszych, możliwość faktycznego władania wystąpiła ponownie, nie powoduje wyłączenia możliwości zastosowania w takim przypadku przepisu art. 215 ust. 2 cytowanej ustawy.
Wspomniany przepis nie precyzuje również szczegółowo, czy możliwość władania działką dotyczy całej działki, czy tylko jej części. Wspomina się w nim jedynie o "działce". Z tego powodu - zdaniem Sądu - należy przyjąć, że ustawodawca miał w tym wypadku na myśli całą działkę.
Przyjęcie poglądu odmiennego tj. przyjęcie stanowiska, że nie jest możliwe zastosowanie przepisu art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami w sytuacji, w której uprawniony miał możliwość faktycznego władania tylko częścią działki lub, że utrata możliwości władania działką musi mieć charakter trwały i ostateczny, oznaczałoby niedopuszczalne wyprowadzenie dodatkowych norm prawnych z przepisu, który i tak dotyczy jedynie nielicznych przypadków, dla których ustawodawca przewidział jakąkolwiek formę odszkodowania za utratę własności nieruchomości [...].
Przy takim zatem rozumieniu powyższego przepisu oraz faktu, że w budynku usytuowanym na przedmiotowej nieruchomości przez dłuższy okres czasu zamieszkiwały, oprócz rodziny K., również inne, obce rodziny, zakwaterowane wbrew woli byłych właścicieli, należy dokładnie ustalić, czy fakt ten nie powodował pozbawienia możliwości faktycznego władania np. częścią działki przez następców prawnych byłych właścicieli nieruchomości i kiedy ten fakt nastąpił. Nie jest również wykluczone, że w na skutek innych zdarzeń doszło do pozbawienia stron możliwości faktycznego władania spornym gruntem. Okoliczność bowiem, że rodzina K. cały czas zamieszkiwała w tym budynku sam z siebie nie przesądzał sam z siebie jeszcze, że cały czas osoby ten miały w pełni możliwość władania całą działką.
W tym zakresie organy jednak nie poczyniły żadnych ustaleń faktycznych, co należało potraktować jako niedokładne wyjaśnienie sprawy. Fakt ten Sąd ocenił jako naruszenie przepisów art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a., co prowadziło do uchylenia obu wydanych w tej sprawie decyzje.
Przy ponowny rozpoznaniu sprawy organ winien zatem zanalizować zebrany w sprawie materiał dowodowy, ewentualnie dopuścić inne dowody, w tym w ostateczności nie można wykluczyć dowodu z przesłuchania stron, pod kątem ustalenia, czy w przedmiotowym stanie faktycznym została spełniona omówiona wyżej przesłanka utraty możliwości faktycznego władania działką o której wspomina art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd – z mocy przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – orzekł jak w sentencji.
Rozstrzygnięcie o kosztach oparto na przepisie art. 200 w/w ustawy.