Uzasadnienie
Minister Kultury po rozpatrzeniu odwołania A. i S. L. od decyzji [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Z., na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa, utrzymał ją w mocy z wyłączeniem terminu przywrócenia stanu obiektu i w tej części uchylił ją wskazując nowy termin wykonania prac do dnia 31 marca 2004 r. [...] Wojewódzki Konserwator Zabytków w Z. decyzją z dnia [...] września 2003 r. nr [...] nakazał A. i S. L., najemcom lokalu nr [...] przywrócenie do stanu poprzedniego obiektu zabytkowego – kamienicy przy ul. [...] w Z. poprzez zdemontowanie okien PCV osadzonych w elewacji frontowej budynku i ponowne osadzenie okien drewnianych nawiązujących pod względem podziału okien, które zostały samowolnie usunięte przy czym przed montażem okien należy uzgodnić ich formę podziału, konstrukcję i kolorystykę – w terminie do dnia 30 listopada 2003 r.
W uzasadnieniu wyjaśnił.
Z protokołu oględzin-przedmiotowej nieruchomości przy ul. [...], przeprowadzonych w dniu [...] kwietnia 2003 r. przez pracowników Wojewódzkiego Oddziału Służby Ochrony Zabytków w Z. wynika, że najemcy lokalu nr [...] w 2001 r. wymienili [...] okien drewnianych na nowe wykonane z PCV, nie zachowując konstrukcji skrzynkowej. Prace te wykonano bez pozwolenia [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Z. oraz współwłaścicieli budynku.
A. i S. L. zostali wezwani do dobrowolnego przywrócenia stanu pierwotnego, jednakże dowodząc, że wymiana wykonana jest zgodnie z zasadami sztuki, co poparli ekspertyzą biegłego, odmówili wykonania zalecanych prac.
Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o ochronie dóbr kultury (Dz. U. z 1999 nr 98, poz. 1150 ze zm.) prace przy zabytku wymagają zezwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków. W przypadku, gdy prace takie zostały wykonane bez zezwolenia, organ ten, stosownie do przepisu art. 28 ust. 1 pkt 2 nakazuje przywrócenie zabytku do stanu poprzedniego na koszt osoby, która naruszyła przepis art. 27 cytowanej ustawy. Wskazana wyżej ustawa obowiązywała do 16 listopada 2003 r.
Minister Kultury w wydanej decyzji stwierdził zasadność wydanej przez [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków poza terminem, który wobec daty podejmowania przez niego decyzji stał się nieaktualny. Dodatkowo wyjaśnił, że obowiązująca nowa ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. Nr 162 poz. 1568) potwierdziła kompetencje organu konserwatorskiego w zakresie wydawania pozwoleń na prace przy zabytku (art. 36 ust. 1 pkt 1), jak i wydawanie nakazu przywrócenia zabytku do stanu poprzedniego (art. 45 ust. 1 pkt 1). Przedmiotowy budynek stanowi element układu urbanistycznego miasta Z., wpisanego do rejestru zabytków pod numerem [...], decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Z. z dnia [...] listopada 1957 r.
Nowe okna różnią się konstrukcją (pierwotne skrzynkowe), a ich forma i wyraz plastyczny wyróżniają się w znaczny sposób od pozostałych, oryginalnych, drewnianych okien fasady, niwecząc wystrój architektoniczny budynku. Wprowadzenie elementu obcego historycznemu wyglądowi obiektu wpływa negatywnie na utrzymanie zabytkowego charakteru elewacji przedmiotowego budynku, a ponadto rzutuje dysharmonizująco na wnętrze ul. [...]. Okno bowiem, jako integralna część elewacji budynku, wywiera znaczny wpływ na jego wyraz architektoniczny. W przypadku, gdy nie ma możliwości naprawy oryginalnej stolarki okiennej i zachodzi konieczność wymiany okien, rozwiązaniem dopuszczalnym ze stanowiska konserwatorskiego jest odtworzenie cech charakterystycznych oryginalnej stolarki, a więc kształtu, proporcji oraz formy samego otworu okiennego, na którą składa się podział na kwatery, rodzaj, kształt i wielkość poszczególnych kwater i profili.
Należy podkreślić, że ze względu na właściwości materiału jedynie drewno pozwala na odtworzenie charakterystycznych cech okna. Natomiast okna z PCV mają zwykłe przekroje bardziej płaskie i szersze od tradycyjnych drewnianych. Wpływa to w decydujący sposób na zmianę ogólnego wyrazu plastycznego i kompozycyjnego chronionych, zabytkowych fasad budynków, powodując, że zabytek traci wartość autentyku.
A. i S. L. złożyli skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego domagając się uchylenia decyzji Ministra Kultury. W skardze stwierdzili, że wymiana okien została dokonana zgodnie ze sztuką budowlaną, a była konieczna z uwagi na zły stan techniczny okien. Sytuacja materialna nie pozwala im na ponowne wykonanie prac. Podkreślili, że cały budynek wymaga remontu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył:
Zgodnie z art. 97 § 1 przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. ze zm.) sprawy, których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwy Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) Wobec zaskarżenia decyzji organu administracji publicznej, którego siedziba znajduje się na obszarze właściwości Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - ten Sąd zgodnie z art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest właściwy dla niniejszej sprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zgodnie z art. 3 § 1 i § 2 tej ustawy bada legalność decyzji administracyjnych, nie będąc, zgodnie z art. 134 cytowanej ustawy związany zarzutami i wnioskami skargi ani też powołaną podstawą zaskarżenia, jak też, że może wydać orzeczenie na niekorzyść skarżącego w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Przepis ten ma w pełni zastosowanie w sprawie niniejszej.
Postępowanie przeprowadzone przez [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków jak też Ministra Kultury toczyło się bez udziału właściciela czy właścicieli budynku, co narusza podstawową zasadę konstytucyjną jaką jest poszanowanie prawa własności – art. 64 Konstytucji.
[...] Wojewódzki Konserwator Zabytków wydając decyzję z dnia [...] września 2003 r. na podstawie ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o ochronie dóbr kultury (Dz.U. z 1999 r. Nr 98 poz. 1150 ze zmianami) pominął okoliczność, że zarówno art. 27, art. 30 i art. 31 wymieniają nie tylko użytkownika zabytku jako ewentualny podmiot decyzji, ale również właściciela zabytku. Minister Kultury orzekając na podstawie ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. Nr 162 poz. 1568) nie zastosował się do treści zapisu art. 36 ust. 5 ustawy, który ustalił krąg osób uprawnionych do wystąpienia o wydanie zezwolenia na prace konserwatorskie. Są to zgodnie z przepisem osoby fizyczne lub prawne posiadające prawo własności, użytkowania wieczystego, trwałego zarządu lub ograniczonego prawa rzeczowego lub osoby z tytułem zobowiązującym do dbania o zabytek.
Jest więc niesporne, że w postępowaniu przewidzianym, niniejsza ustawą, należy ustalić osoby posiadające tytuł prawny do obiektu czy jego fragmentu.
Właściciel, który zgodnie z gradacją przyjętą w tym przepisie ma prawno-rzeczowy obowiązek dbałości o zabytek, musi być stroną postępowania o przywrócenie zabytku do stanu pierwotnego. Z obowiązku takiego mógłby się zwolnić, o ile wykaże stosowną umowę przerzucenia na inne osoby swoich obowiązków konserwatorskich.
[...] Wojewódzki Konserwator Zabytków oraz Minister Kultury doręczyli wydane decyzje Administracji Budynków Mieszkalnych w Z. nie wyjaśniając jednak czy ta jednostka organizacyjna reprezentuje właściciela i na jakiej podstawie prawnej.
Jeżeli właścicielem jest Skarb Państwa lub Gmina – prawo właścicielskie wykonują organy tych podmiotów nie zaś administrator. Jeżeli inne osoby prawne lub osoby fizyczne winny być ustalone i wskazane.
Nie wnikając więc w merytoryczną stronę zaskarżonej decyzji Sąd na zasadzie art. 145 § 1 lit. b cytowanej ustawy, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił obie decyzje – [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków i Ministra Kultury, bowiem naruszyły prawo dając podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego.
O kosztach rozstrzygnięto w oparciu o art. 200 tej ustawy.