Uzasadnienie
I SA/WA 314/06
Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...].07.2001 roku, nr [...] po rozpatrzeniu wniosku E. N., J. M. i H. P. o ponowne rozparzenie sprawy zakończonej ostateczną decyzją Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] października 2000r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] października 2000r.
Decyzją z dnia [...] października 2000r. nr [...] Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast odmówił wszczęcia postępowania dotyczącego rozpatrzenia wniosku G. D., H. D., E. N., J. M., H. P. i M. W. o stwierdzenie nieważności:
1/ orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] marca 1952r. S.A. [...] w części dotyczącej pkt l, w którym orzeczono o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa- [...] Fabryki [...] w P. części nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], zapisanej w księdze wieczystej Nr [...] stanowiącej parcelę nr [...] oraz parcelę nr [...], będącej współwłasnością spadkową A. D., M. D., B. D. i A. D. oraz W. W. 2/ orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] grudnia 1953r. [...], którym orzeczono o wywłaszczeniu na rzecz Państwa-[...]j Fabryki [...] w P. nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], zapisanej w księdze wieczystej nr [...] obejmującego działkę nr [...] oraz część działki nr [...] i część działki nr [...], stanowiącej współwłasność A., A., B. i M. D. oraz W. W. 3/ orzeczenia Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] czerwca 1954r. nr [...] o utrzymaniu w mocy orzeczenia z dnia [...] grudnia 1953r.
4/ orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] października 1955r. [...], w części dotyczącej pkt 2, w którym orzeczono o wywłaszczeniu na rzecz Państwa - [...] Fabryki [...] w P. nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], zapisanej w księdze wieczystej nr [...], stanowiącej resztę parceli nr [...] i nr [...] oraz parcelę nr [...], będących współwłasnością A., B. i M. /rodzeństwa D./ oraz W. W. 5/ decyzji Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia [...] września 1971r. [...] o utrzymaniu w mocy decyzji Kierownika Urzędu Spraw Wewnętrznych Prezydium Rady Narodowej Miasta P. z dnia [...] listopada 1970r. [...] o odmowie rozpatrzenia wniosków o odszkodowanie za nieruchomość wywłaszczoną orzeczeniem z dnia [...] grudnia 1953r., złożonych przez E. M. z domu D., B. G. z domu D. i W. W. 6/ decyzji Wojewody [...] z dnia [...] marca 1978r. [...] o utrzymaniu w mocy decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia [...] października 1977r. [...] o odmowie wszczęcia:" na wniosek B. G., M. M., H. D., G. D. i W. W. - postępowania w sprawie odszkodowania za nieruchomość wywłaszczoną orzeczeniem z dnia [...] października 1955r.
W toku postępowania administracyjnego ustalono, że decyzją z dnia [...] grudnia 1998r. nr [...] Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast odmówił stwierdzenia nieważności w/w orzeczeń wywłaszczeniowych i odszkodowawczych.
Wyrokiem z dnia 10 sierpnia 2000r. sygn. akt I SA 207/99 i I SA 227-230/99 Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpatrzeniu skargi E. N., J. M., H. P., B. G., M. M., G. D. i H. D. uchylił decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] grudnia 1998r. Nr [...] do [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności w/w orzeczeń wywłaszczeniowych i decyzji dotyczących odszkodowania za wywłaszczenie oraz decyzję Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia [...] sierpnia 1996r.nr [...].
Organ administracji publicznej w uzasadnieniu decyzji pierwszoinstancyjnej jak i odwoławczej podniósł, iż w uzasadnieniu wyroku z dnia 10 sierpnia 2000r. Sąd stwierdził, że organy nadzoru uznały za legitymowanych do wszczęcia postępowania nadzorczego wszystkich skarżących, w większości spadkobierców stron działających w pierwotnych postępowaniach, podczas gdy prawo do wniesienia nadzwyczajnego środka zaskarżenia - jakim jest wniosek o stwierdzenie nieważności - nie podlega dziedziczeniu.
Organ wskazał, że w rozpatrywanej sprawie zachodzi sytuacja, kiedy to organ administracji publicznej nie ma uprawnień do podważania oceny prawnej zawartej w wyroku sądowym, gdyż zgodnie z treścią art. 30 ustawy z dnia 11 maja 1995r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm./ ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Sądu wiąże w sprawie ten Sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Zatem zgodnie z art. 157 § 3 kpa złożenie wniosku o stwierdzenie nieważności przez osobę nie posiadającą do tego legitymacji procesowej obliguje organ do wydania decyzji o odmowie wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności.
Skargę na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...].07.2001 r., nr [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosły E. N., J. M. i H. P. Skarżące wnosiły o uchylenie zarówno decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa nr [...] z dnia [...].07.2001, jak i decyzji [...] z dnia [...].10.2000r w całości.
W uzasadnieniu skarżące podnosiły, że w zaskarżonej decyzji [...] całkowicie pominięty został fakt, iż w postępowaniu o unieważnienie decyzji wymienionych w petitum skargi, skarżące występowały i zostały uznane przez organ I jak i II instancji, a także przez Naczelny Sąd Administracyjny jako strony, bowiem już we wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji wykazały swój interes prawny, w ustaleniu nieważności tych decyzji.
Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast w odpowiedzi na skargę wnosił o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest do zbadania, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik postępowania.
Zgodnie zaś z przepisem art. 134 § 1 cytowanej ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawa prawną. Oceny tej dokonuje się przy uwzględnieniu stanu prawnego i na podstawie stanu faktycznego według daty wydania zaskarżonej decyzji.
Celem instytucji stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej (orzeczenia administracyjnego) jest eliminacja z obrotu prawnego decyzji administracyjnej (orzeczenia administracyjnego) obarczonej ciężkimi wadami wymienionymi w art. 156 § 1 k.p.a.
Z akt sprawy wynika, że w chwili wydania decyzji administracyjnej Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] października 2000 roku oraz Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] lipca 2001 roku nie żyła strona, do której skierowane było orzeczenie. M. W. zmarła [...] lutego 1996r., co wynika z postanowienia Sądu Rejonowego w P. z dnia [...] kwietnia 1996r. w sprawie sygn. Akt. [...]. Okoliczność ta ma istotne znaczenie w postępowaniu, co przeoczyły organy administracyjne obu instancji. W tej sytuacji należy wyjaśnić, że koniecznym elementem każdego postępowania administracyjnego są jego podmioty. Ażeby można mówić o istnieniu postępowania musi istnieć organ administracyjny, mający zdolność prawną do jego prowadzenia oraz strona, o której prawach organ administracyjny orzeka w danym postępowaniu.
Osoba fizyczna może być stroną postępowania, jeżeli ma zdolność do bycia podmiotem praw i obowiązków, a zatem jeżeli ma zdolność prawną. M. W. jako osoba zmarła nie mogła być stroną postępowania administracyjnego zakończonego wydaniem decyzji z dnia [...].10.2000r i [...].07.2001r., stąd też zapadłe rozstrzygnięcie o sytuacji prawnej osoby, która zmarła po wszczęciu postępowania, uznać należy za rażące naruszenie prawa, będące podstawą do stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego (art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a.).
Niezależnie od powyższego należy mieć na uwadze, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10 sierpnia 2000 r. wskazał, że "organy nadzoru uznały za legitymowanych do wszczęcia postępowania nadzorczego wszystkich skarżących, w większości spadkobierców stron działających w pierwotnych postępowaniach, podczas gdy prawo do wniesienia nadzwyczajnego środka zaskarżenia - jakim jest wniosek o stwierdzenie nieważności - nie podlega dziedziczeniu.
Uchybienie to jednak nie miało istotnego znaczenia, ponieważ wniosek złożyły również M. M. z domu D. i B. G. z domu D., byłe właścicielki, natomiast z chwilą wszczęcia postępowania nadzorczego spadkobiercy mogli już w nim uczestniczyć i powoływać na interes prawny wynikający z dziedziczenia."
Naczelny Sąd Administracyjny wskazał więc, że spadkobiercy stron działających w pierwotnych postępowaniach nie mieliby legitymacji do wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności gdyby takiego wniosku nie złożyły byłe właścicielki. Skoro jednak byłe właścicielki złożyły taki wniosek spadkobiercy stron mogą powoływać się na interes prawny wynikający z dziedziczenia.
Organ administracji publicznej dokonał wadliwej interpretacji uzasadnienia Naczelnego Sądu Administracyjnego skutkiem, czego odmówił wszczęcia postępowania dotyczącego rozpatrzenia wniosku spadkobierców stron o stwierdzenie nieważności powołanych w osnowie decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast orzeczeń i decyzji.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 2 oraz art. 152 i art. 200 ustawy z 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł jak w sentencji.