Uzasadnienie
Pismem z dnia 13 października 2014 r. M. B. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. w przedmiocie opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej.
Zaskarżona decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:
W. Centrum Pomocy Rodzinie pismem z dnia 20 maja 2014 r. zawiadomiło M. B. o wszczęciu postępowania z urzędu w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt dziecka K. B.:
- 1. W pogotowiu opiekuńczym Nr [...] w W. od dnia 13 kwietnia 2013 r. do dnia 30 września 2013 r. Zgodnie z zarządzeniem nr [...] Prezydenta W. z dnia [...] marca 2013 r. [...] miesięczna opłata za pobyt w placówce wynosi [...] zł;
- 2. W Domu Dziecka Nr [...] w W. w okresie od dnia 1 października 2013 r. Zgodnie z zarządzeniem nr [...] Prezydenta W. z dnia [...] marca 2013 r. [...] oraz zarządzeniem nr [...] z dnia [...] marca 2014 r. [...] miesięczna opłata za pobyt w placówce wynosi:
- - od dnia 1 października 2013 r. do dnia 31 marca 2014 r. – [...] zł;
- - od dnia 1 kwietnia 2014 r. – [...] zł.
Zawiadomienie o wszczęciu postępowania zawierało również pouczenie, że zgodnie z § 6 Uchwały nr [...] na wniosek rodzica można odstąpić od ustalenia opłaty. W celu złożenia takiego wniosku należy zgłosić się do W. Centrum Pomocy Rodzinie wraz z dokumentacją potwierdzającą sytuację dochodową i bytową rodziny.
Prezydent W. decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 2014 r., skierowaną do M. B., działając na podstawie art. 193 ust. 1 pkt 2, ust. 2, ust. 6, art. 194 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2013 r., poz. 135 ze zm.) oraz na podstawie art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), postanowił:
- 1. ustalić opłatę za pobyt syna K. B. w pogotowiu opiekuńczym Nr [...] w W. od dnia 13 kwietnia 2013 r. do dnia 30 września 2013 r. w wysokości [...] zł miesięcznie wraz z odsetkami w przypadku opóźnienia w spłacie, którą należy wnosić do dnia 10 każdego miesiąca;
- 2. ustalić opłatę za pobyt syna K. B. w Domu Dziecka Nr [...] w W. w okresie od dnia 1 października 2013 r. do dnia 31 marca 2014 r. w wysokości [...] zł miesięcznie wraz z odsetkami w przypadku opóźnienia w spłacie, którą należy wnosić do dnia 10 każdego miesiąca;
- 3. ustalić opłatę za pobyt syna K. B. w Domu Dziecka Nr [...] w W. w okresie od dnia 1 kwietnia 2014 r. do dnia faktycznego opuszczenia placówki, nie dłużej jednak, niż do osiągnięcia przez dziecko pełnoletności, to jest do dnia 10 czerwca 2016 r., w wysokości [...] zł miesięcznie wraz z odsetkami w przypadku opóźnienia w spłacie, którą należy wnosić do dnia 10 każdego miesiąca.
W uzasadnieniu wskazano, że odrębną decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 2014 r. od M. B., matki dziecka, odstąpiono od ustalania ww. opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Po przedstawieniu przepisów prawa zastosowanych w sprawie wskazano, przywołując orzeczenia sądów administracyjnych, że pogląd o niedopuszczalności ustalania wysokości opłat za pobyt dziecka w pieczy zastępczej za okres poprzedzający ustalenie wysokości tych opłat nie jest powszechnie akceptowany w orzecznictwie sądowym. W uzasadnieniu decyzji zawarto również pouczenie, że po uzyskaniu przed decyzję przymiotu ostateczności istnieje możliwość wystąpienia przez M. B. z wnioskiem o całkowite lub częściowe umorzenie należności.
M. B. pismem z dnia 28 lipca 2014 r. wniósł odwołanie od ww. decyzją nr [...] Prezydenta W. z dnia [...] lipca 2014 r. stwierdzając, że nie jest w stanie uiszczać ustalonych opłat.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] września 2014 r., [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i ustaliło od M. B. opłatę za pobyt syna K. B. w Domu Dziecka Nr [...] w W. w okresie od dnia 9 lipca 2014 r. do dnia faktycznego opuszczenia placówki, nie dłużej jednak, niż do osiągnięcia przez dziecko pełnoletności, to jest do dnia 10 czerwca 2016 r., w wysokości [...] zł miesięcznie. W uzasadnieniu wskazano, że żaden przepis ustawy o wpieraniu rodziny nie wskazuje, że organ może wydać decyzję o ustaleniu wysokości opłat z mocą wsteczną, jak to uznał organ pierwszej instancji. Postępowanie administracyjne w przedmiotowej sprawie zostało wszczęte w dniu 20 maja 2014 r., a więc po ponad roku pobytu dziecka w placówce. W ocenie organu drugiej instancji opieszałość organów nie może narażać rodzica na konieczność regulowania zaległości, które już na dzień wydania zaskarżonej decyzji wynosiły ponad [...] zł.
M. B. pismem z dnia 13 października 2014 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przywołaną na wstępie skargę na ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2014 r. stwierdzając, że jego trudna sytuacja finansowa, rodzinna i życiowa uniemożliwia mu wywiązywanie się z uiszczania nałożonych na niego opłat.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 – dalej "p.p.s.a.") sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Powyższa ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Natomiast zgodnie z art. 134 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej "p.p.s.a."), Sąd badając legalność zaskarżonego aktu nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów stwierdzić należy, że skarga jest zasadna.
Zgodnie z art. 193 ust. 1a ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (tekst jedn. Dz.U.2013.135 ze zm.) miesięczną opłatę za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą od dnia umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej. Przepis ten został dodany przez art. 1 pkt 83 ustawy z dnia 25 lipca 2014 r. o zmianie ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2014 r., poz. 1188) i wszedł w życie z dniem 19 września 2014 r. Organ drugiej instancji był zatem zobowiązany do zastosowania tego przepisu w przedmiotowej sprawie, czego nie uczynił. Na marginesie należy zauważyć, że ustalenie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. przedmiotowej opłaty za okres od dnia 9 lipca 2014 r., to jest od dnia wydania decyzji przez organ pierwszej instancji, a nie za okres od dnia [...] września 2014 r., to jest od dnia wydania decyzji przez organ drugiej instancji, stoi w sprzeczności z prezentowanym przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze poglądem, że opłata nie może być ustalona z mocą wsteczną.
Opłata zostaje ustalona z mocą wsteczną, jeżeli rodzic ma ponosić opłatę za pobyt dziecka w pieczy zastępczej za okres poprzedzający wydanie decyzji w sprawie. Skoro organ drugiej instancji decyzją wydaną w dniu [...] września 2014 r. uchylając zaskarżoną decyzję i orzekając co do meritum sprawy ustalił opłatę za pobyt dziecka od dnia 9 lipca 2014 r., to ustalił w ten sposób opłatę za okres poprzedzający wydanie decyzji o ustaleniu opłaty.
Organ drugiej instancji dopuścił się również naruszenia art. 193 ust. 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, stanowiącego, że rodzice odpowiadają solidarnie za ponoszenie opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Należy stwierdzić, że solidarny charakter odpowiedzialności rodziców za ponoszenie opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej wymaga, aby przed ustaleniem opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej zostało zakończone ostatecznym rozstrzygnięciem postępowanie w sprawie odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, nawet jeżeli toczy się ono w odniesieniu do jednego rodzica, a dopiero następnie może być wydane rozstrzygnięcie w kwestii ustalenia wysokości opłaty, o ile wydanie takiej decyzji w ogóle byłoby konieczne (zob. np. wyrok WSA w Krakowie z 9 września 2014 r., III SA/Kr 410/14 – LEX nr 1513742; wyrok WSA w Warszawie z 7 marca 2014 r. I SA/Wa 2830/13 – LEX nr 1446967).
W rozpatrywanej sprawie organ pierwszej instancji wydał w tym samym dniu dwa odrębne rozstrzygnięcia, z których decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 2014 r. od M. B., matki dziecka, odstąpiono od ustalania ww. opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, natomiast drugą – decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 2014 r., skierowaną do M. B., ustalono wysokość opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Organ nie może wydać decyzji o ustaleniu wysokości opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej dopóty wyłącznie w stosunku do ojca dziecka, dopóki nie stanie się ostateczna decyzja o odstąpieniu wobec matki dziecka od ustalenia wysokości opłaty. Organ drugiej instancji rozstrzygając sprawę co do meritum nie zwrócił uwagi na to uchybienie i ustalając wysokość opłaty nie wyjaśnił, czy decyzja o odstąpieniu wobec matki dziecka od ustalenia wysokości opłaty stała się ostateczna. Tym samym organ odwoławczy dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
W orzecznictwie sądów administracyjnych istnieje utrwalony pogląd, że: "Rażące naruszenie prawa zachodzi wtedy, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że owa decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Zaznaczyć przy tym należy, że nie chodzi tu o błędy w wykładni prawa, ale o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny. Ustalenie, czy w konkretnym wypadku nastąpiło "rażące naruszenie prawa", wymaga zawsze bardzo wnikliwego rozważenia sprawy. Naruszony przepis prawa nie może pozostawiać jakichkolwiek wątpliwości prawnych, a jego treść musi być jasna i nie może wywoływać sporów doktrynalno-orzeczniczych" (wyrok NSA z dnia 19 kwietnia 2013 r., II GSK 2073/11, LEX nr 1337107). Skoro zatem w przedmiotowej sprawie doszło do wydania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzji z oczywistym naruszeniem art. 193 ust. 1a ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, który to przepis jest jednoznaczny i nie wywołuje wątpliwości, to przyjąć należało, że rozstrzygnięcie to obarczone jest wadą, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., co skutkować musi stwierdzeniem jego nieważności na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.
Wobec powyższego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji oparto o art. 152 p.p.s.a.