Uzasadnienie
Wojewoda [...] decyzją z [...] października 2013 r., w wyniku rozpatrzenia odwołania S. W., utrzymał w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] maja 2013 r. nr [...]o odmowie ustalenia odszkodowania za grunt nieruchomości położonej w W., dzielnicy [...], zajęty pod drogi publiczne – ul. [...] i ul. [...].
Powyższe rozstrzygnięcie oparto na następujących ustaleniach faktycznych i ocenie prawnej sprawy.
Pismem z 20 września 2006 r., skierowanym do Urzędu [...], S. W. zwróciła się z prośbę o informację czy należy jej się odszkodowanie za zajętą pod drogę publiczną część działki przy ul. [...] i [...] w W., której jest współwłaścicielem.
Pismo to zostało potraktowane przez Prezydenta [...] jako wniosek o ustalenie odszkodowania w trybie art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. Nr 133, poz. 872 ze zm.). W konsekwencji, po wszczęciu i po przeprowadzeniu w tym przedmiocie postępowania, decyzją z [...] maja 2013 r. Prezydent [...] odmówił S. W. przyznania odszkodowania za grunty zajęte pod ul. [...] i ul. [...] z uwagi na złożenie wniosku o odszkodowanie z uchybieniem terminu przewidzianego na dokonania tej czynności w art. 73 ust. 4 powołanej ustawy.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że ww. przepis uzależnia możliwość ustalenia odszkodowania za przejęte z mocy prawa nieruchomości, zajęte w dniu 31 grudnia 1998 r. drogami publicznymi, od złożenia w tym przedmiocie wniosku w okresie od 1 stycznia 2001 r do 31 grudnia 2005 r. Termin ten zaś jest terminem prekluzyjnym, należącym do kategorii prawa materialnego. Zgodnie zatem z wolą ustawodawcy, jego przekroczenie powoduje wygaśnięcie roszczenia. Skoro więc wniosek strony (datowany na dzień 20 września 2006 r.) wpłyną do organu w dniu 26 września 2006 r., był on wnioskiem spóźnionym.
Od decyzji tej S. W. wniosła odwołanie podnosząc w nim, że jest współwłaścicielką działek nr [...] i [...] z obrębu [...]. Dla nieruchomości tych prowadzona jest księga wieczysta nr [...], założona w roku 2001. Wyjaśniła jednocześnie, że nie złożyła wniosku w terminie przewidzianym w art. 73 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r., ponieważ formalności spadowe po ojcu (S. B., który był m.in. właścicielem działek) zakończyły się w roku 2001. Ponadto nie otrzymała zawiadomienia z Gminy [...] o nabyciu własności gruntu i terminie w jakim należy wystąpić o odszkodowanie.
Po rozpoznaniu powyższego odwołania Wojewoda [...] decyzją z [...] października 2013 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji, podtrzymując argumentację o upływie terminu przewidzianego w art. 73 ust. 4 powołanej wyżej ustawy, w jakim można skutecznie wnosić o przyznanie odszkodowania. Organ wyjaśnił przy tym, że brak deklaratoryjnej decyzji Wojewody stwierdzającej nabycie własności gruntu zajętego drogą publiczną nie stanowił przeszkody dla złożenia wniosku o odszkodowanie w wyznaczonym terminie.
Na decyzję tę S. W. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie podnosząc, że podczas załatwiania formalności spadkowych dot. działek nr [...] i [...] przy ul. [...] i [...] urzędnicy informowali ją, że Państwo będzie wypłacało odszkodowanie za zajęty grunt, ale nie wiedzieli kiedy. Z tego względu oczekiwała na przyznanie odszkodowania z urzędu i dopiero w dniu 26 września 2006 r. zwróciła się do organu z zapytaniem czy jej się ono należy. W tej sytuacji uznaje ona, że pozbawienie jej możliwości dochodzenia odszkodowania jest wynikiem niepoinformowania jej przed [...] grudnia 2005 r. kto i kiedy uzyskał prawo własności ww. działek.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko przedstawione w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
skarga jest zasadna, aczkolwiek z innych względów niż w niej podniesione.
Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja Wojewody [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] maja 2013 r. nr [...] odmawiającą ustalenia odszkodowania za grunty położone w W., dzielnicy [...], które wedle inicjatorki postępowania miały być zajęte pod drogi publiczne - ul. [...] i [...].
Odmowa ustalenia odszkodowania nastąpiła z uwagi na uchybienie przez skarżącą terminowi do złożenia wniosku o odszkodowanie, przewidzianemu w art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. Nr 133, poz. 872 ze zm.). Powyższy przepis stanowi, że odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1 i 2 (a więc odszkodowanie za grunty zajęte drogą publiczną, które z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. przeszły na własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego), będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa. Aby zatem można było stosować ten przepis przy rozstrzyganiu konkretnej sprawy administracyjnej, w sposób niewątpliwy winno być uprzednio ustalone, że żądanie odszkodowania związane jest z wywłaszczeniem ex lege na rzecz jednostki gminy, względnie Skarbu Państwa, nieruchomości gruntowych, które przed 1 stycznia zajęte były drogą publiczną.
Tymczasem w niniejszej sprawie ani wniosek skarżącej, ani zgromadzone w aktach szczątkowe dokumenty (obejmujące: wydruk z księgi wieczystej nr [...], wypisy z ewidencji gruntów dotyczący działek nr [...] i [...], oraz wniosek strony i pisma organu wyjaśniające zasady dochodzenia odszkodowania w trybie art. 73 powołanej wyżej ustawy), w żaden sposób nie umożliwiają ustalenia czy w ogóle, a jeśli tak to w jakich okolicznościach faktycznych doszło do pozbawienia jej własności części tych nieruchomości. W konsekwencji powyższego nie jest możliwe także zrekonstruowanie w sposób zgodny z zasadami prawdy obiektywnej stanu faktycznego, a to w sposób oczywisty uniemożliwia jego subsumcję do konkretnych norm prawa materialnego, mogących mieć w sprawie zastosowanie, w tym normy zawartej w ust. 1 i 4 artykułu 73 ustawy z 13 października 1998 r. Zważyć zaś należy, że ewentualne zajęcie nieruchomości obejmujących działki nr [...] i [...] drogą (i to drogą mająca status drogi publicznej) – o ile rzeczywiście do tego doszło - mogło nastąpić zarówno przed 31 grudnia 1998 r., jak też w okresie późniejszym.
Mogło to się przy tym odbyć w sposób prawny, np. w trybie przepisów ustawy z dnia ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. – o szczególnych zasadach i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz.U. z 2008 r. Nr 193, poz. 1194 ze zm.), jak również pozaprawny, poprzez faktyczne ulokowanie na nieruchomości części pasa drogowego.
W zależności więc od tego w jakich okolicznościach doszło od wywłaszczenia (bądź faktycznego zajęcia nieruchomości) odrębny reżim prawny regulował będzie kwestie należnego z tego tytułu odszkodowania.
To zaś prowadzić musi do wniosku, że zaskarżone rozstrzygniecie Wojewody [...] z [...] października 2013 r. jak też poprzedzająca je decyzja Prezydenta [...] z [...] maja 2013 r., ze względu na brak ustalenia przez organy podstawowych elementów stanu faktycznego sprawy, zapadły przy istotnym naruszeniu przepisów procedury administracyjnej, tj. art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Efektem zaś tego naruszenia było co najmniej przedwczesne, a w więc nieuprawnione w okolicznościach faktycznych sprawy zastosowanie art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. do rozpoznania wniesionego 26 września 2006 r. podania skarżącej. Z powyższych względów decyzje te nie mogły się ostać.
Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w pkt 1 sentencji. W przedmiocie wstrzymania wykonalności zaskarżonej decyzji (pkt 2 sentencji) orzeczono na podstawie art. 152 powołanej ustawy.
Rozpoznając ponownie sprawę organ winien w pierwszym rzędzie zwrócić się do strony o wyjaśnienie w związku z jakimi konkretnymi zdarzeniami oczekuje ona od organu odszkodowania (a więc wskazania, o ile jest to możliwe, kiedy i w jakich okolicznościach doszło do uszczuplenia przynależnych jej lub jej poprzednikom praw rzeczowych). Poczynić winien także z urzędu ustalenie niezbędne dla oceny istniejącego w dniu 31 grudnia 1998 r. stanu prawnego i faktycznego nieruchomości, których dotyczy podanie, w tym weryfikacji statusu ulic [...] i [...]. O ile zaś w oparciu o te ustalenia stwierdzi, że istotnie w odniesieniu do przedmiotowych nieruchomości mogą zachodzić okoliczności objęte hipotezą normy prawnej zawartej w art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r., zwróci się do organu wojewódzkiego o podjęcie w tym przedmiocie stosownej deklaratoryjnej decyzji, natomiast postępowanie wywołane podaniem strony skarżącej, do czasu prawomocnego uregulowania w tym trybie stanu prawnego gruntów, zawiesi na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.