Uzasadnienie
A. M., wnioskiem z dnia 27 listopada 2013 r., złożonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2013 r., nr [...] w przedmiocie opłaty adiacenckiej.
Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i uzyskiwanych dochodach zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z [...] córką. Źródłem utrzymania rodziny jest zasiłek dla bezrobotnych otrzymywany przez skarżącą w wysokości [...] zł miesięcznie, który – zgodnie z oświadczeniem - w całości przeznaczany jest na bieżące wydatki związane z utrzymaniem. Wnioskodawczyni obecnie nigdzie nie pracuje, nie otrzymuje też alimentów na córkę. Jedyny posiadany majątek to nieruchomość rolna o pow. [...] ha oraz budynek produkcyjny – zakład [...] (niefunkcjonujący). Do wniosku załączone zostały m.in. zaświadczenia z Urzędu Skarbowego w [...] z dnia [...] listopada 2013 r., z których wynika, że łączny dochód wnioskodawczyni w 2012 r. wyniósł [...] zł, w roku 2011 zaś [...] zł oraz zaświadczenia z Urzędu Gminy i Miasta [...] z dnia [...] listopada 2013 r., z których wynika, że miesięczny dochód wnioskodawczyni z posiadanych przez nią gruntów w 2012 r. wyniósł [...] zł, zaś w 2011 r. [...] zł.
W odpowiedzi na wezwanie z dnia 8 stycznia 2014 r. wnioskodawczyni nadesłała dokumenty dotyczące sytuacji majątkowej rodziny, w tym wyciągi z posiadanych rachunków bankowych oraz oświadczyła m.in., że nie nastąpiło zbycie działek powstałych w wyniku podziału nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...], zatwierdzonego decyzją Burmistrza Gminy i Miasta [...] z dnia [...] stycznia 2013 r. Skarżąca wskazała także, że korzysta z dopłat bezpośrednich i na rok 2012 przyznano jej płatność w wysokości [...] zł. Zaznaczyła ponadto, że obecnie mieszka w mieszkaniu będącym własnością jej siostry, która zgodziła się na bezpłatne zamieszkanie wnioskodawczyni i jej córki do czasu znalezienia przez stronę pracy.
W tym stanie sprawy stwierdzono, co następuje:
W myśl art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku.
Zgodnie zaś z art. 245 § 1 - 3 powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2).
Podkreślić należy, że instytucja przyznania prawa pomocy jest rozwiązaniem szczególnym. Udzielenie prawa pomocy powinno sprowadzać się do przypadków, gdy sytuacja majątkowa strony jest wyjątkowo ciężka. Instytucja powyższa ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom najuboższym, osobom które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do niezbędnej egzystencji, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby.
Każdy wnoszący sprawę do Sądu powinien zaś liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania zgodnie z przepisami obowiązującego prawa i odpowiednio wcześniej podjąć starania zmierzające do zgromadzenia odpowiednich środków pieniężnych na ten cel. Występując natomiast z wnioskiem o zwolnienie z obowiązku ponoszenia tych kosztów musi uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego w tym przedmiocie wniosku.
Mając na uwadze okoliczności niniejszej sprawy uznać należy, że A. M. nie wykazała, iż znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej ją do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz z nadesłanych dokumentów, wynika co prawda, że skarżąca jest osobą bezrobotną i źródłem utrzymania rodziny jest otrzymywany przez nią zasiłek dla bezrobotnych w wysokości [...] zł miesięczne. Zauważyć jednakże trzeba, że z danych zawartych we wniosku oraz z nadesłanych dokumentów wynika, iż wnioskodawczyni korzysta z dopłat bezpośrednich z funduszy unijnych (na rok 2012 przyznano jej płatność w wysokości [...] zł), a ponadto posiada ona majątek w postaci kilku nieruchomości powstałych w wyniku podziału nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...]. Sytuacji majątkowej skarżącej, posiadającej przedmiotowe nieruchomość, nie można zatem utożsamiać z sytuacją osób ubogich, bez środków do życia, nieposiadających jakiegokolwiek majątku, co uzasadniałoby ewentualne uwzględnienie złożonego wniosku.
Jak wskazano, instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć zastosowanie wobec osób znajdujących się w szczególnie ciężkim położeniu finansowym, w sytuacjach, gdy zdobycie przez wnioskodawcę środków na poniesienie kosztów sądowych jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, co do zasady wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy zwłaszcza, w sytuacji gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden sposób nie została ograniczona możliwość jego wykorzystania w celu pozyskania dochodu, obciążenia, czy zbycia (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 października 2012 r., sygn. akt I OZ 806/12 oraz z dnia 8 listopada 2012 r., sygn. akt I OZ 826/12).
W ocenie referendarza, skarżąca posiadając wskazany wyżej majątek ma możliwość wykorzystania go w sposób przynoszący dochody i jest w stanie bez pomocy państwa pokryć wydatki związane ze swym udziałem w sprawie. Tym samym brak było podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku i przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
W tej sytuacji w oparciu o powołane wyżej przepisy oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowiono jak w sentencji.