Uzasadnienie
Decyzją z [...] listopada 2020 r. Prezydent miasta [...] (Prezydent) odmówił Skarżącemu, P. S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad babcią, T. R. Jako podstawę prawną swojego rozstrzygnięcia organ wskazał art. 20 ust. 1 i ust. 2, art. 3 pkt 11 oraz art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r, o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej "ustawa").
Organ pierwszej instancji ustalił, że T. R. jes tosobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z [...] września 2009 r., a więc w dacie składania wniosku o ustalenie niepełnosprawności miała 73 lata.
Po rozpoznaniu odwołania Skarżącego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (Kolegium) decyzją z [...] grudnia 2020 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta.
Kolegium nie podzieliło stanowiska Prezydenta, że fakt uzyskania przez T. R. orzeczenia o niepełnosprawności wyłącza możliwość uzyskania przez Skarżącego świadczenia pielęgnacyjnego. W tym zakresie Kolegium powołało się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. K 38/13 zgodnie z którym art. 17 ust. 1b ustawy zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.
Kolegium uznało jednak, że decyzja organu pierwszej instancji jest prawidłowa, bowiem zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy w związku z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego dotyczącymi obowiązku alimentacyjnego, świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane wnuki/wnuczce jeżeli nie ma osób bliżej spokrewnionych z osobą wymagającą opieki, albo go osoby te nie mogą z uwagi na własny zły stan zdrowia, same takiej opieki świadczyć. Przyznanie lub odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wnęczce może nastąpić wyłączenie w drodze ustalenia, że krewni w linii prostej o bliższym stopniu pokrewieństwa nie są w stanie sami takiej opieki sprawować.
Kolegium podkreśliło, że dotyczy to sytuacji w której zobowiązani do alimentacji nie w pierwszej kolejności z obiektywnych a nie z subiektywnych przyczyn nie mogą lub nie chcą się zajmować rodzicami. Następnie Kolegium wyjaśniło, że jak wynika z akt sprawy dwie córki T. R. nie mogą zapewnić matce opieki z powodu przebywania na emeryturze a ponadto jedna z córek mieszka poza [...]. Żadna jednak z nich nie ma orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. W ocenie Kolegium istniałyby przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego Skarżącemu gdyby żadne z dzieci T. R. nie było w stanie zadośćuczynić obowiązkowi alimentacyjnemu lub gdyby w ogóle nie było osób zobowiązanych do alimentacji. Organ podkreślił, że nie chodzi tu tylko o brak możliwości sprawowania przez te osoby opieki nad niepełnosprawną matką w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy ale także o bak możliwości zapewnienia przez nie środków pieniężnych potrzebnych do zapewnienia odpowiedniej opieki.
Podsumowując Kolegium wskazało, że w sprawie nie zaszły okoliczności, które pozwoliłyby zaktualizować obowiązek alimentacyjny Skarżącego względem jego babci przed obowiązkiem alimentacyjnym dzieci, które są w pierwszej kolejności obowiązane do sprawowania opieki nad rodzicami i tylko nadzwyczajny zbieg okoliczności może spowodować jego przeniesienie na dalszych krewnych. Skoro zatem Skarżący nie wykazał, że jest osobą w pierwszej kolejności zobowiązaną do spełnienia obowiązku alimentacyjnego na rzecz swojej babci to nie mógł się skutecznie ubiegać o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad nią.
Skarżący wniósł od powyższej decyzji skargę do tutejszego sądu zarzucając jej naruszenie art. 7, 77 § 1 oraz 104 §1 k.p.a. poprzez wydanie decyzji na podstawię niepełnego materiału dowodowego w szczególności poprzez dokonanie ustaleń w zakresie spełniania przez dzieci T. R. warników do pełnienia opieki nad nią, podczas gdy w aktach sprawy nie zostały zebrane dokumenty na tę okoliczność oraz art. 9 i 11 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania do strony, poprzez nieinformowanie strony o okolicznościach mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy oraz konieczności przedkładania dokumentów na okoliczność stanu zdrowia, stopnia niepełnosprawności dzieci T. R., ich możliwości zarobkowych oraz możliwości sprawowania opieki nad matką.
Skarżący wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Zarządzeniem z 15 marca 2021 r. Przewodnicząca wydziału skierowała sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.), o czym strony zostały powiadomione.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skarga jest zasadna, zarówno zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich wyeliminowanie z obrotu.
Okolicznością niesporną w sprawie jest fakt korzystania przez Skarżącego do [...] października 2020 r. ze specjalnego zasiłku opiekuńczego na babcię.
Zarówno specjalny zasiłek opiekuńczy jak i świadczenie pielęgnacyjne przyznawane są osobom, które nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Świadczenie pielęgnacyjne przyznawane jest jednak wyłącznie
- 1) matce albo ojcu,
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
Tym ostatnim osobom świadczenie pielęgnacyjny przysługuje jeżeli spełnione są łącznie następujące warunki:
- 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Skarżący jako wnuk osoby niepełnosprawnej, jest z nią spokrewniony w drugim stopniu. Zatem prawo do świadczenia pielęgnacyjnego mogłoby być mu zostać przyznane tylko wówczas, gdyby ziściły się warunki, o jakich mowa w art. 17 ust. 1a ustawy.
W niniejszej sprawie nie zostało jednak ustalone czy warunki z tego przepisu rzeczywiście zostały spełnione. T. R. ma bowiem dorosłe dzieci (pokrewieństwo pierwszego stopnia), przy czym w aktach sprawy brak jest jakiejkolwiek informacji czy jej córki, pobierające obecnie świadczenie emerytalne, legitymują się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a pkt 2 ustawy).
Brak ustaleń faktycznych w tym zakresie potwierdza zasadność zarzutów podniesionych w skardze i uzasadnia uchylenie decyzji organów obu instancji.
Sąd zwraca w tym miejscu uwagę, że z decyzji organu pierwszej instancji wynikało, iż przyczyną odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest data uzyskania przez osobę wymagającą opieki orzeczenia o niepełnosprawności. Ani organ pierwszej ani organ drugiej instancji nie prowadził natomiast postępowania mającego na celu ustalenie, czy córki T. R. legitymują się orzeczeniami o niepełnosprawności.
Sąd podziela stanowisko organu drugiej instancji, że obiektywne przeszkody w sprawowaniu opieki przez osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą jej wymagającą, mogą uzasadniać przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie z dalszym stopniem pokrewieństwa, sprawującej faktyczną opiekę i zobowiązanej do alimentacji w dalszej kolejności. Przeszkody te muszą mieć jednak charakter oczywisty, np. osoby zobowiązane do alimentacji w pierwszej kolejności przebywają same w domu pomocy społecznej. W niniejszej sprawie nie ustalono czy tego rodzaju przeszkoda występuje w przypadku córek T. R., co uzasadniałoby przeniesienie obowiązku alimentacyjnego na Skarżącego a co za tym idzie, przyznanie na jego rzecz świadczenia pielęgnacyjnego.
Rozpoznając ponownie sprawę organ ustali, czy córki T. R. legitymują się orzeczeniami o niepełnosprawności w stopniu znacznym oraz czy zachodzi oczywista przyczyna uniemożliwiająca im obu sprawowanie opieki nad matką a następnie wyda odpowiednie rozstrzygnięcie uzasadniając je zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a.
W konsekwencji, uznając, że zaskarżona decyzja Kolegium oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji naruszają przepisy postępowania to jest art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.