Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] października 2014 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267, dalej jako "k.p.a."), utrzymało w mocy decyzję Marszałka Województwa [...] z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z odsetkami.
Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Decyzją z dnia [...] lutego 2013 r. Nr [...] Marszałek Województwa [...] ustalił świadczenie rodzinne wypłacone T.O. w formie zasiłku rodzinnego na dzieci A.O., A.O. i A.O. w okresie od 1 maja 2010 r. do dnia 31 października 2010 r. w kwocie [...] zł; dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na dziecko A.O. w okresie od 1 maja 2010 r. do dnia 31 października 2010 r. w kwocie [...] zł, dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na dzieci A.O., A.O. i A.O. wypłaconego jednorazowo we wrześniu 2010 r. w kwocie [...] zł za nienależnie pobrane.
Powyższa decyzja została utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2013 r. nr [...].
Decyzją z dnia [...] maja 2013 r. Nr [...] Marszałek Województwa [...] zobowiązał T.O. do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w formie zasiłku rodzinnego na dzieci A.O., A.O. i A.O. w okresie od 1 maja 2010 r. do dnia 31 października 2010 r. w kwocie [...] zł; dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na dziecko A.O. w okresie od 1 maja 2010 r. do dnia 31 października 2010 r. w kwocie [...] zł, dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na dzieci A.O., A.O. i A.O. wypłaconego jednorazowo we wrześniu 2010 r. w kwocie [...] zł.
Powyższa decyzja została utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...].
Pismem z dnia 11 czerwca 2014 r. T.R. (uprzednio T.O.) wniosła o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z odsetkami, wskazując, że jej sytuacja zdrowotne i finansowa nie pozwala na spłacenie należności. Ponadto wskazał, że przedmiotowe świadczenia były jej wypłacane pomimo, że zgłosiła w MOPS rezygnację.
W dniu 17 lipca 2014 r. T.R. złożyła oświadczenie o stanie majątkowym wskazując, że posiada lokal mieszkalny o pow. [...] m2. Ponadto wskazała, że wraz z małżonkiem i córką z pierwszego małżeństwa prowadzi trzyosobowe gospodarstwo domowe. Córka A.O. mieszka wraz z ojcem, tj. poprzednim mężem wnioskodawczyni. Oświadczyła także, że jest motorniczym tramwaju i z tego tytułu otrzymuje wynagrodzenie w wysokości [...] zł, zaś małżonek – J.R. pracuje na umowę zlecenie z wynagrodzeniem [...] zł. Ponadto oświadczyła, że otrzymuje alimenty na córkę w wysokości [...] zł. Ostatecznie wskazała, że ma zaciągnięty kredyt w wysokości [...] zł.
Decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] Marszałek Województwa [...] odmówił umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z odsetkami ustawowymi stwierdzonych decyzją własną z dnia [...] maja 2013 r. W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych organ może umorzyć nienależnie pobrane świadczenie rodzinne łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Analiza sytuacji finansowej wnioskodawczyni prowadzi do uznania, że na tle innych rodzin, nie zachodzą szczególnie uzasadnione przesłanki do umorzenia nienależnie pobranych świadczeń. Zestawienie kosztów utrzymania gospodarstwa domowego oraz innych wydatków z wysokością uzyskiwanych dochodów wskazuje, że do dyspozycji wnioskodawczyni i jej rodziny pozostaje kwota [...] zł. Jednocześnie wskazano, że wnioskodawczyni nie wykazała kwoty pozostałej do spłaty z deklarowanego przez nią zaciągniętego kredytu.
Marszałek podniósł również, że wnioskodawczyni nie wskazała i nie dołączyła dokumentów świadczących, że choruje na wirusowe zapalenie wątroby, jak również dokumentów potwierdzających ponoszone przez nią koszty leczenia. Ostatecznie organ stwierdził, że powstanie nienależnie pobranego świadczenia wynikało z zaniechania przez wnioskodawczynię wypełnienia obowiązku zawiadomienia organu o zmianie sytuacji wpływającej na ustalenie świadczeń rodzinnych.
Odwołanie od powyższej decyzji Marszałka Województwa [...] złożyła T.R. W uzasadnieniu wskazała, że podczas wizyty w MOPS w K. poinformowała o podjęciu pracy w W. oraz o rezygnacji z zasiłków. Jednocześnie podniosła, że została poinformowana, że zaciągnięte przez nią kredyty nie są związane ze sprawą. Ponadto wskazała jakie wydatki ponosi i wniosła o umorzenie w całości lub części zobowiązania.
Decyzją z dnia [...] października 2014 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Marszałka Województwa [...] z dnia [...] sierpnia 2014 r. w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z odsetkami. W uzasadnieniu organ wskazał, że T.R. nie wykazała długotrwałej choroby, albowiem dokumenty załączone do odwołania stanowią jedynie skierowania do poradni specjalistycznej. Jednocześnie z załączonych dokumentów wynika, że rodzina posiada środki na zaspokojenie potrzeb rodziny, a także na wydatki dodatkowe obejmujące naukę gry na pianinie, lekcje tańca, obozy sportowo-taneczne, kolonie językowe czy turnusy odchudzające dla córek.
Jednocześnie organ ustalił, że T.R. posiada samochód z indywidualną tablicą rejestracyjną, której wyrobienie obejmuje koszt [...] zł. Tym samym w ocenie Kolegium umorzenie kwoty nienależnie pobranego świadczenia jest niemożliwe. Ostatecznie organ poinformował skarżącą, że może ubiegać się o odroczenie płatności lub rozłożenie na raty nienależnie pobranego świadczenia.
Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2014 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła T.R. Wskazała, że na okres zasiłkowy od października 2009 r. do października 2010 r. podstawą do przyznania jej świadczeń były jej zarobki z 2008 r. kiedy pracowała jako jedyny żywiciel rodziny. Podniosła, że poinformowała MOPS w K. o podjętej pracy zarobkowej dla firmy z W., z której nie otrzymała żadnego wynagrodzenia mimo, że dostała informację o dochodach i rozliczeniu się w W. oraz PIT do złożenia w urzędzie skarbowym w P. Odnosząc się do swojej sytuacji rodzinno-materialnej wskazała, że nie wiedziała o podjętej przez byłego męża działalności gospodarczej. Oświadczyła również, że po rozwodzie przeprowadziła się do W., kupiła mieszkanie i znalazła pracę. W odniesieniu do wydatków wskazała, że samochód kupiła na raty, zaś tablicę rejestracyjną z pieniędzy otrzymanych w prezencie, po tym jak wzięła ślub w kwietniu 2012 r. Stwierdziła również, że dwoje dzieci: [...] letni syn i [...] letnia córka mieszkają z nią.
Wydatki na córkę wynikają z faktu, że uczy się ona bardzo dobrze i pragnie się kształcić. Gra na pianinie już [...] rok, zaś angielskiego uczy się od [...] lat. W jej ocenie środki bytowe powinny być na zaspokajanie potrzeb dzieci, które chcą się kształcić. Środki finansowe z przeznaczeniem na wyjazdy i kolonie dzieci odkłada z każdego wynagrodzenia, albowiem nie było by jej stać.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o oddalenie skargi i rozpoznanie sprawy w postępowaniu uproszczonym. W uzasadnieniu organ potrzymał stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.; dalej: "p.p.s.a") w zw. z art. 120 p.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, jeżeli jedna ze stron złoży taki wniosek, a żadna z pozostałych stron w terminie 14 dni od dnia zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy – taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie. Wniosek o rozpoznanie sprawy w postępowaniu uproszczonym zgłosił organ. Zarządzeniem z dnia 5 grudnia 2014 r. doręczono skarżącej odpis odpowiedzi na skargę zawierającą wniosek o rozpoznanie w postępowaniu uproszczonym z pouczeniem wynikającym z art. 119 pkt 2 i 120 p.p.s.a., zaś skarżąca w terminie 14 dni nie wypowiedziała się co do zgłoszonego wniosku.
W ocenie Sądu skarga nie jest zasadna.
Na wstępie należy wskazać, że kontrolą Sądu dotyczy tylko i wyłącznie decyzji o odmowie umorzenia skarżącej świadczenia uznanych decyzją Marszałka Województwa nr [...] z dnia [...] lutego 2013 r. za nienależnie pobrane, co do zwrotu których ostateczną decyzją Marszałka Województwa z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] zobowiązano T.R. Podstawę prawną wydanych decyzji stanowił przepis art. 30 ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2013 r., poz. 1456) z którego wynika, że organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Podkreślić należy, że decyzja wydana w trybie art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych ma charakter tzw. decyzji uznaniowej.
Kontrola Sądu w przypadku rozstrzygnięć organów administracji publicznej wydanych w ramach takiego uznania, co wynika z ugruntowanego orzecznictwa sądowoadministracyjnego, ogranicza się do badania, czy granice uznania w danym przypadku nie zostały przekroczone. Innymi słowy sądowa kontrola legalności decyzji uznaniowej obejmuje zbadanie, czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na rozstrzygnięcie. Jeżeli zaś stanowisko organu ma oparcie w zgromadzonym materiale dowodowym, jest przekonywująco, jasno i logicznie umotywowane, to nie można mu zarzucić cech dowolności.
Zauważyć także trzeba, że w przypadku decyzji wydawanych na podstawie powołanego wyżej przepisu, istotne znaczenie ma użyte w nim pojęcie "szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny". W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się na pojęcie tych okoliczności składa się całokształt sytuacji materialnej, zdrowotnej, jak i życiowej wnioskodawcy. Zauważyć przy tym trzeba, że umorzenie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych stanowi wyjątek od wynikającej z art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasady, iż osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Oczywiste zatem jest, że umorzenie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych może mieć miejsce wyjątkowo. Nie zawsze więc, nawet w przypadku trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej strony, nastąpi umorzenie nienależnie pobranego świadczenia. Ocena sytuacji strony należy do organów administracji publicznej i to organ decyduje czy w danej sprawie zaistniały okoliczności uniemożliwiające zwrot nienależnie pobranych świadczeń.
W rozpoznawanej sprawie – jak wyżej wskazano – organy administracji publicznej uznały, że T.R. nie znajduje się w szczególnej sytuacji, w rozumieniu powołanego art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych i orzekły o odmowie umorzenia nienależnie pobranego świadczenia wraz z ustawowymi odsetkami. W uzasadnieniu rozstrzygnięć organy obu instancji, w oparciu o zgormadzony materiał dowodowy, w tym dokumenty dostarczone przez skarżącą prawidłowo dokonały oceny całokształtu sytuacji materialnej, zdrowotnej, jak i życiowej skarżącej. Z materiału dowodowego w sprawie wynika, że skarżąca otrzymuje comiesięczne wynagrodzenie w kwocie [...] zł. Jednocześnie pobiera alimenty na córkę A. w wysokości [...] zł. Mąż skarżącej – J.R. otrzymuje wynagrodzenie z tytułu zawartej umowy zlecenia w wysokości [...] złotych netto.
Tym samym dochód na rodzinę wynosi [...] zł. Wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego wynoszą, zgodnie z przeprowadzonym wywiadem środowiskowym [...] zł. Powyższe oznacza, iż do dyspozycji rodziny pozostaje kwota [...] zł. Należy zauważyć, że z dołączonych do odwołania dokumentów, jak również z twierdzeń skarżących wynika, że dokonała ona zakupu samochodu osobowego [...], rok produkcji [...] r., którego wartość dla potrzeb ubezpieczenia na dzień zawarcia umowy została określona na kwotę [...] zł. W odwołaniu skarżąca wskazuje, że ponosi ona comiesięczny koszt spłaty raty wynikającej z zakupu ww. samochodu w wysokości [...] zł. Jednocześnie samochód posiada tablicę rejestracyjną z oznaczeniem indywidulanym, której koszy wyrobienia wynosi [...] zł. Ponadto ze złożonych dokumentów wynika, że skarżąca pokryła koszty wyjazdów córek A.O. i A.O. na obozy i turnusy odchudzając na łączną kwotę [...] zł. Równocześnie skarżąca finansuje naukę tańca w wysokości [...] zł oraz naukę języka angielskiego w wysokości [...] zł. Zestawienie powyższe wskazuje zatem, że sytuacja rodzinno-finansowa skarżącej już sama w sobie nie uzasadnia możliwości podjęcia decyzji o umorzeniu nienależnie pobranego świadczenia.
Korzystanie przez skarżącą z kredytów bankowych, w tym zakupu samochodu na raty, potwierdza bowiem, że posiada ona zweryfikowaną przez profesjonalne instytucje finansowe, zdolność kredytową, a więc po uwzględnieniu podstawowych kosztów utrzymania jest w stanie zaoszczędzić część dochodu z przeznaczeniem na inne cele. Nie jest zatem osobą ubogą, która może zaspokoić tylko konieczne koszty utrzymania. Podkreślić należy, że brak jest podstaw do przyjęcia, że wydatki ponoszone przez stronę na spłatę zaciągniętych kredytów i pożyczek mają pierwszeństwo przed zwrotem nienależnie pobranego świadczenia i mogą uzasadniać jego umorzenie.
Należy jeszcze raz podkreślić, że "szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny" obejmują taką sytuację materialno-rodzinno-bytową, która na tle innych osób uprawnionych do pobierania świadczenia jest szczególna. W ocenie Sądu prawidłowo zatem organy obu instancji odmówiły skarżącej umorzenia nienależnie pobranego świadczenia.
Natomiast podnoszone w skardze kwestie dotyczące zarobków, które były podstawą do przyznania świadczeń rodzinnych, dochodów uzyskanych w W., podjętej przez męża działalności gospodarczej nie mają dla niniejszej sprawy żadnego znaczenia, gdyż przedmiotem oceny Sądu jest jedynie decyzja wydana na podstawie art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Mając powyższe na względzie Sąd na podstawie art. 151 w zw. z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.