Uzasadnienie
J. L. skargą z [...] lutego 2019 r. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o wymierzenie Prezydentowi [...] grzywny w związku z niewykonaniem wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 maja 2017 r., sygn. akt I SAB/Wa 46/17.
Wyrokiem tym Sąd zobowiązał Prezydenta [...] do rozpoznania wniosku o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...], hip. [...] - w terminie trzech miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Jednocześnie stwierdził, że organ dopuścił się bezczynności, która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa.
W skierowanej do Sądu skardze na niewykonanie wyroku skarżący wniósł o:
- - wymierzenie, na podstawie art. 154 1 p.p.s.a., Prezydentowi [...] grzywny w wysokości nie mniejszej niż 20.000 zł,
- - przyznanie od Prezydenta [...] na rzecz skarżącego sumy pieniężnej w wysokości połowy kwoty oznaczonej w art. 154 § 6 ppsa,
- - stwierdzenie, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
Uzasadniając skargę skarżący wskazał, że akta sprawy wraz z odpisem prawomocnego wyroku zostały zwrócone organowi 7 września 2017 r. Oznacza to, że wyznaczony przez Sąd termin na załatwienie sprawy upłynął 7 grudnia 2017 r. Prezydent [...] nie wydał rozstrzygnięcia w sprawie, mimo wezwania do wykonania prawomocnego wyroku. Nie wykonał również uprzedniego postanowienia Wojewody [...] z [...] września 2016 r., w którym wniesione w sprawie zażalenie na niezałatwienie sprawy w terminie uznane zostało za uzasadnione i wyznaczono Prezydentowi termin 3 miesięcy na załatwienie sprawy.
Skarżący wskazał, że Wojewoda [...] uchylił postanowienie o zawieszeniu prowadzonego postępowania postanowieniem z [...] lipca 2018 r. Skarżący uznał zatem to działanie za kolejną próbę przewlekania postępowania, dlatego podniósł, że nie powinno być ono uznane za usprawiedliwioną bezczynność. Organ nie poinformował też strony, o przyczynach zwłoki w wydaniu orzeczenia i nie wyznaczył terminu załatwienia sprawy.
Odnosząc się do żądania przyznania sumy pieniężnej i ukarania grzywną skarżący wskazał, że dopiero zdecydowana reakcja Sądu może zmobilizować organ do zastosowania się do prawomocnego wyroku i zaniechania dalszego lekceważenia prawa. W jego ocenie ograniczenie się przez Sąd wyłącznie do wymierzenia organowi grzywny będzie niewystarczającym środkiem prewencyjno – represyjnym i nie będzie stanowić żadnej dolegliwości finansowej dla organu. Ponadto przyznanie sumy pieniężnej spełni funkcję kompensacyjną, gdyż skarżący doznaje krzywdy, związanej z przewlekłym prowadzeniem postępowania i ma poczucie rażącej niesprawiedliwości oraz pozbawienia jakiejkolwiek ochrony jego ważnych interesów.
W odpowiedzi na skargę Prezydent wniósł o oddalenie skargi wskazując, że zgodnie z art. 215 ustawy o gospodarce nieruchomościami jedną z przesłanek badanych w postępowaniu odszkodowawczym w sprawie ww. nieruchomości jest określenie dokładnej daty pozbawienia poprzedniego właściciela lub jego następcy prawnego faktycznej możliwości władania działką.
Prezydent podniósł, że postanowieniem z [...] listopada 2017 r., nr [...] zawiesił postępowanie w sprawie odszkodowania za ww. nieruchomość do czasu zakończenia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej [...] z [...] sierpnia 1953 r., odmawiającego przyznania prawa użytkowania wieczystego do ww. nieruchomości - lecz Wojewoda [...] uchylił to orzeczenie. Jednak w ocenie organu postępowanie o stwierdzenie nieważności orzeczenia wywłaszczeniowego ma wpływ na sposób rozpoznania wniosku o odszkodowanie.
Wskazał ponadto, że wraz ze skargą zobowiązany jest do przesłania Sądowi akt sprawy – co też uniemożliwia mu prawidłowe procedowanie nad nią. Istotnym w sprawie pozostaje to, iż opóźnienia w rozpoznawaniu sprawy spowodowane są, m. in. dużą ilością wpływającej korespondencji w sprawach nieruchomości, objętych działaniem dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...]. Waga tych spraw, złożony charakter oraz stopień skomplikowania stanów faktycznych, nie pozwala na dotrzymanie ustawowych terminów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skarga jest uzasadniona, co skutkować musi wymierzeniem organowi grzywny.
Przedmiotowa skarga została złożona w trybie art. 154 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.". Przepis ten stanowi, że w razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie, żądając wymierzenia temu organowi grzywny.
W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 18 maja 2017 r., sygn. akt I SAB/Wa 46/17 zobowiązał Prezydenta [...] do rozpoznania wniosku o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...], hip. [...] - w terminie trzech miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Jednocześnie stwierdził, że organ dopuścił się bezczynności, która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa.
Bezsporne jest, że akta sprawy wraz z prawomocnym wyrokiem Sądu wpłynęły do organu 13 września 2017 r., jednak dotąd organ sprawy nie rozstrzygnął. Skoro zaś Prezydent, w terminie wyznaczonym wyrokiem Sądu z dnia 18 maja 2017 r. sprawy nie załatwił, a wyrok ten zobowiązywał organ nie tylko do rozstrzygnięcia sprawy, ale i do dokonania tego w określonym w nim terminie, to w tym stanie rzeczy wniosek o wymierzenie Prezydentowi grzywny, jest niewątpliwie uzasadniony. Zważyć bowiem należy, że niewykonywanie wyroków sądów - niezależnie od tego czy są to wyroki sądów administracyjnych (jak w niniejszej sprawie), czy sądów powszechnych - w demokratycznym państwie prawnym nie może być tolerowane. W szczególności nie można zaakceptować, czy też usprawiedliwiać sytuacji, gdy wyroki sądów nie są respektowane przez organy władzy publicznej. Taka sytuacja wszak prowadzić musi nieuchronnie do podważania zaufania jednostek do tych organów, jak też szerzej do samej władzy publicznej. Świadczy przy tym o braku poszanowania prawa przez organy, które same zobowiązane są do jego stosowania.
W przedstawionych okolicznościach sprawy, biorąc pod uwagę długość przekroczenia wyznaczonego przez Sąd terminu na załatwienie sprawy, Sąd ocenił, iż wystarczająco represyjną, jak też dyscyplinującą funkcję spełni grzywna w wysokości 1.500 złotych, która to kwota mieści się w wymiarze grzywny, określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a.
Rozpoznając jednocześnie sprawę, stosownie do treści art. 154 § 2 p.p.s.a., Sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. O rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny, poprzez wykonywanie ich w dużym odstępie czasu, bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 października 2013 r., sygn. akt I OSK 1181/13, dostępny na: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Sytuacja taka zaszła w przedmiotowej sprawie.
W ocenie Sądu bezczynność organu po wyroku z 18 maja 2017 r., ma charakter rażącego naruszenia prawa. Za takim stanowiskiem Sądu przemawia nie tylko długość trwającego postępowania, lecz też okoliczność, iż organ po otrzymaniu prawomocnego wyroku wraz z aktami administracyjnymi sprawy zawiesił postępowanie dopiero po kilku miesiącach od zwrotu akt, a następnie orzeczenie to zostało uchylone przez Wojewodę [...]. Sąd wziął zatem pod uwagę fakt wydania postanowienia o zawieszeniu postępowania, jak też orzeczenie uchylające to rozstrzygnięcie.
W ocenie Sądu okoliczności powołane przez organ w odpowiedzi na skargę nie stanowią żadnego usprawiedliwienia jego bezczynności i niewykonania prawomocnego wyroku sądu administracyjnego. Prezydent nie może powoływać się na konieczność przesłania akt postępowania do Sądu, gdyż może sporządzić z nich uwierzytelnione kopie, a nawet te właśnie kopie przekazać wraz ze skargą do Sądu. Jedocześnie organ nie może formułować oceny wpływu danego rozstrzygnięcia na prowadzone postępowanie, skoro przyczyny zawieszenia postępowania zostały w sposób wyczerpujący wskazane w kpa, a rozstrzygniecie Prezydenta w tym przedmiocie zostało uchylone przez organ wyższej instancji.
W ocenie Sądu powyższe uzasadnia zatem uznanie działania organu za rażąco naruszające prawo.
Art. 154 § 7 p.p.s.a. stanowi, że uwzględniając skargę na niewykonanie wyroku, sąd może przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6. Powyższa możliwość ma przede wszystkim na celu zwalczanie bezczynności i przewlekłości organu w wykonywaniu wyroków sądu, lecz nie jest to jedyny cel tego unormowania. Przepis ten ma za zadanie kompensować, doznaną przez stronę postępowania niedogodność z powodu bezczynności i przewlekłości organu. Przy czym stwarza on jedynie możliwość przyznania od organu sumy pieniężnej. Wymaga on zatem do jej uwzględnienia wykazania przez stronę występującą z wnioskiem istnienia przyczyn przyznania takiej sumy z uwzględnieniem nie tylko faktu powstałej zwłoki w orzekaniu, ale też istnienia i rozmiaru powstałej skutkiem tego krzywdy (por. wyrok NSA z dnia 6 września 2017 r. sygn. akt I OSK 451/17, wyrok NSA z dnia 6 września 2017 r. sygn. akt I OSK 292/17, wyrok NSA z dnia 10 listopada 2017 r. sygn. akt II OSK 268/17, wyrok NSA z dnia 19 grudnia 2017 r. sygn. akt I OSK 1685/17, wyrok NSA z dnia 9 września 2017 r. sygn. akt I OSK 798/17).
Uzasadniając żądanie przyznania sumy pieniężnej skarżący powołał się na okoliczności długotrwałego prowadzenia postępowania oraz krzywdę jaką doznaje w związku z naruszeniem jego praw. Powołał się też na funkcję dyscyplinującą.
W niniejszej sprawie Sąd uznał jednak, że kwota nałożonej grzywną skłoni organ do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Zwłaszcza, że organ podjął w sprawie czynność, zawieszając postępowanie i choć orzeczenie to zostało uchylone, to nie można tego faktu pominąć w dokonywanej ocenie. W ocenie Sądu przyznanie sumy pieniężnej w okolicznościach niniejszej sprawy stanowiłoby zbyt dotkliwą sankcję dla organu za niewykonanie wyroku.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 154 § 1 w zw. z art. 154 § 6 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku. Na podstawie art. 154 § 2 p.p.s.a. orzeczono jak w punkcie 2 sentencji wyroku. Na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w pkt 3 sentencji wyroku. O kosztach procesu zwartych w punkcie 4 sentencji wyroku Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265).