Uzasadnienie
Decyzją [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej jako organ/SKO) działając na podstawie art. 127 § 2 w związku z art. 17 pkt 1 kpa oraz art. 1 i 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tj. z 2015 r, poz. 1659 ze zm.) i art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] lutego 2016 r. Nr [...] stwierdzającą, że dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka, przyznany decyzją Nr [...] z dnia [...] października 2014r. na M. i R. A., wypłacony w danym okresie jest świadczeniem nienależnie pobranym, podlegającym zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.
W uzasadnieniu ww decyzji wskazano, że dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka, przyznany skarżącej na każde dziecko w przeświadczeniu że jest wdową - decyzją [...] z dnia [...] października 2014r jest świadczeniem nienależnie pobranym. Wskazano dalej, iż w związku z ustaleniem, że mąż skarżącej żyje i przebywa na terytorium RP, ostateczną decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r. Nr [...] Prezydent [...] uchylił pierwotną decyzję z dnia [...] października 2014r. w części dotyczącej dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka i odmówił K. A. prawa do dodatku z tego tytułu. W uzasadnieniu organ podał także, że zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego.
W skardze na powyższą decyzję skarżąca zarzuciła organowi:
- naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz
- naruszenie przepisów postępowania poprzez niewłaściwą ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego skutkujące uznaniem, iż dla stwierdzenia, iż zasiłek pobrany został nienależnie wystarczające jest ustalenie stanu obiektywnego, bez uwzględnienia subiektywnego przekonania o istnieniu podstawy prawnej ubiegania się o świadczenie z pomocy społecznej. Skarżąca podniosła, że "dla zaistnienia przesłanki odpowiedzialności z art. 30 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 30 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych istotne znaczenie, oprócz elementu obiektywnego, oznaczającego rzeczywiste pobranie nienależnego świadczenia wymagane jest łączne zaistnienie przesłanki subiektywnej, to znaczy świadomości adresata przedmiotowego świadczenia, że to świadczenie mu nie przysługuje. Podniosła, iż na uprawnionego można nałożyć obowiązek zwrotu świadczenia, o ile zostanie wykazane, że wiedział on o tym, że pobierając określone świadczenie działał niezgodnie z prawem. Skarżąca zarzuciła też, że trzeba rozróżniać pojęcia "nienależnego świadczenia" i "nienależnie pobranego świadczenia".
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2016r. poz. 1518 – dalej jako ustawa). Zgodnie z art. 30 ust. 1 ww ustawy: osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Za "nienależnie pobrane świadczenia" rodzinne ustawa uznaje:
- świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania;
- świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia;
- świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne;
- świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego;
- świadczenia rodzinne wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenia rodzinne, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję. (art. 30 ust;. 2 ustawy).
W kontrolowanej sprawie skarżącą zobowiązano do zwrotu świadczeń jej przyznanych na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i po ponownym rozpoznaniu sprawy - odmówiono jej prawa do świadczenia rodzinnego. W sprawie zastosowanie miał zatem art. 30 ust. 2 pkt. 4 ustawy. W takim przypadku organ, (a w konsekwencji i Sąd administracyjny), jest związany ostateczną decyzją administracyjną "zmieniającą" w wyniku wznowienia postępowania decyzję pierwotnie przyznającą prawo do świadczeń rodzinnych (w tym wypadku świadczeń dla osoby samotnie wychowującej dzieci). Okoliczności sprawy, przeświadczenie skarżącej o stanie faktycznym, czy też jej świadomość (nieświadomość) co do miejsca pobytu czy nawet życia męża, a także kwestie ewentualnego wprowadzenia organów w błąd – nie mają znaczenia przy rozstrzyganiu tego rodzaju sprawy. Organ administracji nie ocenia bowiem, jak np. w przypadku z art. 30 ust. 2 pkt. 2 ustawy, czy skarżąca miała świadomość co do sytuacji rodziny bądź czy miała możliwość ustalić, że w istocie jej mąż żyje. Organ nie podejmuje zatem decyzji o świadczeniu nienależnie pobranym wg swojego uznania bądź oceny stanu świadomości skarżącej w określonej dacie. W trybie art. 30 ust. 2 pkt. 4 ustawy organ jest związany ostateczną decyzją administracyjną z dnia [...] grudnia 2015 r. Nr [...] i w żadnej mierze nie może we własnym zakresie ingerować w jej treść. Zaskarżona decyzja powołująca się na przepis zawarty w art. 30 ust. 2 pkt. 4 ustawy nie narusza zatem prawa. Skutkowało to oddaleniem skargi w trybie art. 151 ppsa.
Pełnomocnik skarżącej może, w stosownym trybie nadzwyczajnym podjąć próbę wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji wydanej w wyniku wznowienia postępowania; ale dopóty dopóki to nie nastąpi, organy administracji nie mają możliwości zastosowania innej przesłanki z art. 30 ust. 2 ustawy, jak chce tego skarżąca przywołując w uzasadnieniu skargi stosowne orzecznictwo – nieadekwatne do stanu prawnego i stanu faktycznego sprawy.