Uzasadnienie
Minister Rodziny i Polityki Społecznej (dalej: "Minister",:organ odwoławczy") decyzją z [...] października 2022 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania A. D. (dalej: "skarżący") utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] (dalej: "Wojewoda", "organ I instancji") z [...] sierpnia 2022 r., nr [...].
Zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy.
W dniu [...] lutego 2021 r. A. D. złożył w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w [...] wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dzieci J. D. oraz B. D.. Następnie, w związku z informacją, że K. D. od maja 2010 r. jest osobą aktywną zawodowo na terytorium [...] (dalej: [...]), ww. wniosek został przekazany do [...] Urzędu Wojewódzkiego w [...], stosownie do art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 1577), w celu ustalenia czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
Po przeanalizowaniu zgromadzonej dokumentacji, Wojewoda [...], przyznał A. D. prawo do świadczenia wychowawczego na dzieci J. D. oraz B. D. w okresie od [...] czerwca 2021 r. do [...] maja 2022 r., o czym poinformował pismem z [...] lipca 2022 r., nr [...].
W dniu [...] lipca 2021 r. na adres skrzynki e-mail Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], została przekazana przez skarżącego informacja o wyjeździe na terytorium [...] wraz z dziećmi w okresie od [...] czerwca 2021 r. do [...] sierpnia 2021 r.
W związku z powyższym, Wojewoda [...] decyzją z [...] sierpnia 2022 r., nr [...], uchylił w okresie od [...] lipca 2021 r. do [...] sierpnia 2021 r. przyznane prawo do świadczenia wychowawczego na dzieci J. D. oraz B. D.. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że matka dzieci – K. D. od [...] listopada 2010 r. jest osobą aktywną zawodowo na terytorium [...], natomiast skarżący jest osobą aktywną zawodowo na terytorium Polski od [...] maja 2018 r., a także w okresie od [...] czerwca 2021 r. do [...] sierpnia 2021 r. był zatrudniony na terytorium [...].
Ponadto, w okresie od [...] czerwca 2021 r. do sierpnia 2021 r. cała rodzina przebywała na terytorium [...]. W związku z powyższymi okolicznościami wskazano, że Polska jest krajem zobowiązanym do wypłaty świadczeń w drugiej kolejności w okresie od [...] lipca 2021 r. do [...] sierpnia 2021 r., a instytucja [...] jest właściwa do wypłaty świadczeń w pełnej wysokości.
Ponadto, pismem z [...] sierpnia 2022 r. Wojewoda [...], poinformował skarżącego o przyznaniu prawa do dodatku dyferencyjnego w postaci świadczenia wychowawczego na dzieci J. D. oraz B. D. w okresie od [...] lipca 2021 r. do [...] sierpnia 2021 r. w wysokości [...] zł miesięcznie na każde dziecko odpowiednio.
Od powyższej decyzji A. D. wniósł odwołanie, w którym wskazał na powołanie się w decyzji Wojewody [...] na nieaktualne brzmienie norm prawnych, tj. art. 13a ust. 1 i art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, wskazując że Wojewoda jest władny uchylić prawo do świadczenia wychowawczego i wydania w tej sprawie decyzji. Ponadto podkreślił, że w obowiązującej od 27 lipca 2022 r. treści przywołanych przepisów zgodnie z art. 13a ust 1. "Przyznanie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych świadczenia wychowawczego nie wymaga wydania decyzji.", a także zgodnie z art. 27 ust. 1 "Zakład Ubezpieczeń Społecznych może bez zgody strony zmienić lub uchylić prawo do świadczenia wychowawczego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, osoba nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego.". Biorąc pod uwagę powyższe, zdaniem skarżącego, Wojewoda nie był uprawniony do orzekania w sprawie uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego.
Minister Rodziny i Polityki Społecznej powołaną na wstępie decyzją z [...] października 2022 r., utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z [...] sierpnia 2022 r., nr [...]. W uzasadnieniu wskazał, że Wojewoda [...] wydając zaskarżoną decyzję działał w oparciu o przepisy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 166 z 30 kwietnia 2004 r., z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, t. 5, z późn. zm.), a także rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) Nr 883/2004 (...) (Dz. Urz. UE L 284 z 30 października 2009 r., z późn. zm.) oraz ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.
Stosownie do art. 1 ust. 2 i ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje m.in. obywatelom polskim, jeżeli zamieszkują na terytorium Polski przez okres, w jakim mają otrzymywać świadczenie wychowawcze, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.
Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić prawo do świadczenia wychowawczego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, członek rodziny nabył prawo do świadczenia wychowawczego w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego.
Zgodnie natomiast z art. 2 pkt 15 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, ilekroć w ustawie jest mowa o przepisach o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego - oznacza to rozporządzenie nr 883/2004 oraz rozporządzenie nr 987/2009, które zawierają normy kolizyjne pozwalające uniknąć sytuacji, w której członkowie rodziny uprawnieni do świadczeń rodzinnych przebywający na terenie różnych państw Unii Europejskiej będą pobierać świadczenia i w jednym i w drugim państwie zgodnie z kryteriami ustawowymi przepisów prawnych tych państw.
Zdaniem Ministra, organ I instancji prawidłowo wskazał, że w sprawie A. D. zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego z uwagi na aktywność zawodową matki dzieci na terytorium [...]. Ponadto, z uwagi na wyjazd dzieci na terytorium [...] w okresie od [...] czerwca 2021 r. do sierpnia 2021 r., państwem właściwym na zasadzie pierwszeństwa, zgodnie z art. 68 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 883/2004, w okresie od [...] lipca 2021 r. do [...] sierpnia 2021 r. na dzieci J. D. oraz B. D., jest [...].
W ocenie Ministra, wobec powyższego, zasadnym jest uchylenie prawa do świadczenia wychowawczego w ww. okresie w Polsce i przekazanie wniosku skarżącego do instytucji norweskiej celem rozpatrzenia i ustalenia uprawnienia do wnioskowanych świadczeń.
Minister wyjaśnił, że w myśl art. 68 ust. 2 w związku z art. 68 ust. 3 lit. a rozporządzenia nr 883/2004, w Polsce (jako państwie właściwym do wypłaty świadczeń rodzinnych, lecz nie na zasadzie pierwszeństwa), przysługuje skarżącemu dodatek dyferencyjny, gdyż wysokość świadczenia wychowawczego przysługującego w Polsce jest wyższa od odpowiedniego świadczenia przysługującego w [...]. Z uwagi na powyższe Wojewoda [...] w dniu [...] sierpnia 2022 r. przyznał skarżącemu prawo do dodatku dyferencyjnego w postaci świadczenia wychowawczego na dzieci J. D. oraz B. D. w kwocie [...] zł miesięcznie, na każde dziecko odpowiednio.
Dalej Minister wskazał, że zgodnie z art. 68 ust. 3 rozporządzenia nr 883/2004, [...] Urząd Wojewódzki w [...] powinien niezwłocznie po wydaniu decyzji, przekazać wniosek skarżącego do instytucji norweskiej, właściwej do wypłaty świadczeń, celem rozpatrzenia wniosku, tak jakby został złożony w tej instytucji. W sytuacji wydania decyzji przez instytucję [...] w zakresie wysokości przysługujących skarżącemu świadczeń, za okres, którego dotyczy jego wniosek o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego złożony w Polsce i przesłaniu tej decyzji do [...] Urzędu Wojewódzkiego w [...], Wojewoda ponownie dokona weryfikacji kwoty świadczenia należnego w Polsce. Wskazano, że brak rozpatrzenia wniosku przez instytucję norweską, spowodowany brakiem współpracy ze strony wnioskodawcy, skutkować będzie brakiem możliwości ponownego przeliczenia świadczeń przez polską instytucję.
W konsekwencji, w ocenie Ministra, zasadnym jest zatem uchylenie od dnia [...] lipca 2021 r. do [...] sierpnia 2021 r. przyznanego prawa do świadczenia wychowawczego i przekazanie złożonego wniosku do [...], jako kraju pierwszej kolejności celem ustalenia uprawnienia.
Odnosząc się natomiast do argumentów podniesionych w odwołaniu, Minister stwierdził, że nie zasługują one na uwzględnienie. Organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie art. 17 ust. 2 ustawy o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw w sprawach świadczenia wychowawczego realizowanego w ramach koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, za okres do dnia 31 maja 2022 r. stosuje się przepisy dotychczasowe. Następnie, zgodnie z art. 17 ust. 3 ww. ustawy w przypadku wniosków o których mowa wyżej, złożonych począwszy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, wojewoda zachowuje właściwość dla rozstrzygnięć. Oznacza to, że sprawy dotychczasowe - tj. dotyczące okresu do dnia 31 maja 2022 r. - rozpatrywane są w oparciu o dotychczas obowiązujące przepisy. Zatem, w przypadku uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia wychowawczego decyzję za okres, w którym zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego wydaje wojewoda.
Minister wyjaśnił, że analogicznie przepisy przejściowe mają także zastosowanie wobec przywołanego przez skarżącego art. 27 ust. 1 ww. ustawy, zgodnie z którym organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić prawo do świadczenia wychowawczego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, członek rodziny nabył prawo do świadczenia wychowawczego w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. Ww. przepis nie ogranicza braku możliwości zmiany lub uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego od okoliczności, czy świadczenie wychowawcze zostało wcześniej zrealizowane. Minister podkreślił ponadto, iż skarżący jako osoba pobierająca świadczenie wychowawcze jest zobowiązany do niezwłocznego informowania o każdej zmianie mogącej mieć wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego.
Z akt sprawy wynika natomiast, że o podjęciu pracy poza granicami Polski od dnia [...] czerwca 2021 r., a także o przebywaniu dzieci na terytorium [...] od [...] czerwca 2021 r., skarżący poinformował organ wypłacający świadczenie w dniu [...] lipca 2021 r. Zdaniem organu odwoławczego nie sposób uznać, iż powyższe czynności zostały dokonane niezwłocznie. W takiej sytuacji, zgodnie z przedstawioną przez skarżącego interpretacją przepisów należałoby uznać, iż nie jest możliwe uchylenie prawa do świadczenia wychowawczego mimo braku zrealizowania obowiązku ciążącego na osobie pobierającej świadczenie wychowawcze, jakim jest niezwłocznie informowanie o zmianie sytuacji rodziny. Minister również podniósł, że nie ulega wątpliwości, iż zmiana sytuacji rodziny polegająca na przebywaniu rodziców razem z dziećmi poza granicami Polski, jest istotnym elementem mającym wpływ na prawo do świadczeń. Wyłącznie bowiem z uwagi na zastosowanie w sprawie przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego możliwe było przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia wychowawczego w formie dodatku dyferencyjnego, co uczynił Wojewoda [...] w dniu w dniu [...] sierpnia 2022 r. Zapisy ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, poza wyjątkiem zastosowania przepisów unijnych, uzależniają konieczność przebywania na terenie Polski w okresie w jakim wnioskodawcy mają otrzymywać świadczenie wychowawcze.
Skargę na powyższą decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z [...] października 2022r. wniósł A. D.. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:
- 1) art. 7, art. 77 § 1, art 139 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego;
- 2) art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci;
- 3) art. 13 ust. 1 lit. a, art. 67, art. 68 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) NR 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego;
- 4) art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) NR 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) Nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
Mając powyższe na uwadze skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
W uzasadnieniu skargi podniósł, że organy administracji publicznej zobligowane są do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, mają obowiązek zapewnić stronie czynny udział w postępowaniu oraz umożliwić wypowiedzenie się co do zebranego materiałów. Podkreślił, że osoba zatrudniona w dwóch państwach członkowskich podlega ustawodawstwu państwa w którym ma miejsce zamieszkania. Państwem, które ma pierwszeństwo do wypłaty świadczenia jest państwo określone na podstawie rezydencji podatkowej. Jeżeli ubiegający się o świadczenie złożył wniosek do instytucji, która uznała, że jej ustawodawstwo ma zastosowanie, jednak nie na zasadzie pierwszeństwa, powinien zostać o tym poinformowany a jego wniosek winien zostać przekazany instytucji właściwej Państwa Członkowskiego, którego ustawodawstwo ma zastosowanie z tytułu pierwszeństwa.
Również gdy zmianie uległo pierwszeństwo stosowania ustawodawstwa, instytucja, która uznała, że jej ustawodawstwo nie ma zastosowania na zasadzie pierwszeństwa, powinna o tym poinformować wnioskodawcę a jego wniosek przekazać instytucji właściwej Państwa Członkowskiego, którego ustawodawstwo ma zastosowanie z tytułu pierwszeństwa. Stosownie do powyższego, zdaniem skarżącego, na Ministrze rozpatrującym odwołanie od decyzji Wojewody z [...] sierpnia 2022 r. ciążył obowiązek szczegółowego zbadania prawidłowości wydanego rozstrzygnięcia w sprawie. Skarżący wyjaśnił, że od maja 2018 roku nieprzerwanie jest aktywny zawodowo w Polsce. W Polsce prowadzi gospodarstwo domowe w skład, którego wchodzą jego dzieci, które w polskich szkołach realizują obowiązek edukacyjny. Miejscem ich stałego zameldowania i zamieszkania jest Polska. Wykorzystując urlop wypoczynkowy oraz korzystając z urlopu bezpłatnego w Polsce w okresie od [...] czerwca 2021 r. do [...] sierpnia 2021 r., wraz z dziećmi przebywał na terytorium [...], gdzie w okresie od dnia [...] czerwca 2021 r. do [...] sierpnia 2021 r. świadczył pracę o charakterze sezonowym ([...]).
Po powrocie do kraju w dniu [...] sierpnia 2021 r., kontynuował urlop do [...] sierpnia a z dniem [...] sierpnia 2021 r. wrócił do obecnej pracy. Skarżący podkreślił, że w okresie wakacji [...] nie była miejscem zwyczajnego zamieszkania jego rodziny lecz miejscem czasowego pobytu. Wyjazd za granicę związany był głównie z podtrzymaniem relacji rodzinnych.
W odpowiedzi na skargę Minister Rodziny i Polityki Społecznej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje.
Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.
Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej; "p.p.s.a."), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.) oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Kontrolując w tak zakreślonej kognicji zaskarżoną decyzję, zdaniem Sądu, skarga zasługuje na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawę decyzji organów obu instancji stanowią przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. Stosownie do art. 1 ust. 2 pkt 1 w zw. z ust. 3 tej ustawy, prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje obywatelom polskim, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres, w jakim mają otrzymywać świadczenie wychowawcze, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Zgodnie z art. 4 ust. 2 tej ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka.
Art. 16 ust. 1 ustawy o pomocy (...), stanowi, że w przypadku, gdy osoba o której mowa w art. 4 ust. 2 tej ustawy lub członek rodziny tej osoby przebywa poza granicami Rzeczpospolitej Polskiej będą miały zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Stosownie zaś do art. 2 pkt 15 przez przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego należy rozumieć rozporządzenie nr 883/2004 oraz rozporządzenie nr 987/2009. Przepisy te mają na celu wyeliminowanie skutków podlegania różnym systemom zabezpieczenia społecznego różnych państw. Kolizja taka może mieć miejsce jedynie wtedy, gdy dochodzi do przyznania świadczeń w ramach różnych systemów zabezpieczenia społecznego. Obowiązek ustalenia, czy mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego obejmuje zatem sprawdzenie, czy przebywający poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej jest uprawniony do pobierania świadczenia.
Do momentu powstania uprawnienia do świadczenia na terenie innego państwa członkowskiego zastosowanie ma bowiem wyłącznie ustawodawstwo polskie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 lipca 2018 r. sygn. I OSK 390/18, CBOSA).
Świadczenie wychowawcze w ramach przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego należy traktować jako świadczenie rodzinne. Stosownie do rozporządzenia nr 883/2004 określenie,,świadczenie rodzinne" oznacza wszelkie świadczenia rzeczowe lub pieniężne, które mają odpowiadać wydatkom rodziny, z wyłączeniem zaliczek z tytułu świadczeń alimentacyjnych oraz specjalnych świadczeń porodowych i świadczeń adopcyjnych wspomnianych w załączniku I. Definicja ta jest bardzo szeroka i swoim zakresem obejmuje nie tylko świadczenia, które zostały umiejscowione w polskim prawie w ustawie o świadczeniach rodzinnych, ale również inne świadczenia, które mają odpowiadać wydatkom rodziny.
Niewątpliwie takim świadczeniem jest świadczenie wychowawcze, które ma wspomóc rodzinę w wychowywaniu dzieci i którego celem jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego podstawowych potrzeb życiowych. Świadczenie wychowawcze podlega koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, tak jak świadczenia rodzinne wymienione w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Zauważyć należy, że zgodnie z art. 3 ust. 1 lit. j rozporządzenia nr 883/2004 - niniejsze rozporządzenie stosuje się do całego ustawodawstwa odnoszącego się do działów zabezpieczenia społecznego, w tym świadczeń rodzinnych. Określenie,,świadczenia rodzinne" oznacza w myśl art. 1 lit. z rozporządzenia nr 883/2004 - wszelkie świadczenia rzeczowe lub pieniężne, które mają odpowiadać wydatkom rodziny, z wyłączeniem zaliczek z tytułu świadczeń alimentacyjnych oraz specjalnych świadczeń porodowych i świadczeń adopcyjnych.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że skarżący A. D. wnioskiem z [...] marca 2021 r., ubiegał się o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na rzecz małoletnich dzieci: J. D. oraz B. D.. Świadczenie zostało przyznane począwszy od [...] czerwca 2021 r. do [...] maja 2022 r.
Po przyznaniu świadczenia Wojewoda [...] uznał, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji i wskazując na okres zatrudnienia matki dzieci K. D. (od [...] listopada do 2010 r. do nadal w [...]) oraz okres pracy ojca dzieci A. D. (od [...] czerwca 2021 r. do [...] sierpnia 2021 r., także na terenie [...]) uchylił prawo do świadczenia wychowawczego we wskazanym okresie w decyzji organu I instancji (tj. za okres od [...] lipca 2021 r. do [...] sierpnia 2021 r.). Wojewoda stwierdził, że z uwagi na fakt, iż na terytorium [...] wykonywana była aktywność zawodowa i stanowiła ona miejsce zamieszkania członków rodziny, krajem pierwszeństwa do wypłaty świadczeń w okresie od [...] lipca 2021 r. do [...] sierpnia 2021 r. była [...].
Art. 68 ust. 1 rozporządzenia nr 883/2004. stanowi, że w przypadkach, w których na podstawie ustawodawstwa więcej niż jednego Państwa Członkowskiego udzielane są świadczenia w tym samym okresie i dla tych samych członków rodziny, mają zastosowanie następujące zasady pierwszeństwa:
- a) w przypadku świadczeń wypłacanych przez więcej niż jedno Państwo Członkowskie z różnych tytułów, kolejność pierwszeństwa jest następująca: w pierwszej kolejności prawa udzielane z tytułu zatrudnienia lub pracy na własny rachunek, w drugiej kolejności prawa udzielane z tytułu otrzymywania emerytury lub renty i w ostatniej kolejności prawa uzyskiwane na podstawie miejsca zamieszkania;
- b) w przypadku świadczeń wypłacanych przez więcej niż jedno Państwo Członkowskie z tego samego tytułu, kolejność pierwszeństwa ustalana jest poprzez odniesienie do następujących kryteriów dodatkowych: i) w przypadku świadczeń uzyskiwanych z tytułu zatrudnienia lub pracy na własny rachunek: miejsce zamieszkania dzieci, pod warunkiem że taka praca jest wykonywana i dodatkowo, w odpowiednim przypadku, najwyższa kwota świadczeń przewidzianych przez kolidujące ustawodawstwa. W tym ostatnim przypadku koszt świadczeń dzielony jest według kryteriów określonych w rozporządzeniu wykonawczym; ii) w przypadku świadczeń uzyskiwanych na podstawie otrzymywania emerytur lub rent: miejsce zamieszkania dzieci, pod warunkiem że emerytura lub renta jest wypłacana na podstawie jego ustawodawstwa i, dodatkowo, w odpowiednim przypadku, najdłuższy okres ubezpieczenia lub zamieszkania na podstawie kolidujących ustawodawstw; iii) w przypadku świadczeń uzyskiwanych na podstawie miejsca zamieszkania: miejsce zamieszkania dzieci.
Z kolei art. 68 ust. 2 tego przepisu stanowi, że w przypadku zbiegu uprawnień, świadczenia rodzinne udzielane są zgodnie z ustawodawstwem wyznaczonym jako mające pierwszeństwo na podstawie przepisów ust.
1. Uprawnienia do świadczeń rodzinnych z tytułu innych kolidujących ustawodawstw są zawieszane do kwoty przewidzianej przez pierwsze ustawodawstwo i, w odpowiednim przypadku, określany jest dodatek dyferencyjny dla sumy, która przekracza tę kwotę. Jednakże taki dodatek dyferencyjny nie musi być przewidziany dla dzieci zamieszkujących w innym Państwie Członkowskim, kiedy uprawnienie do przedmiotowego świadczenia wynika wyłącznie z miejsca zamieszkania.
W wyroku z 17 stycznia 2018 r. (sygn. I OSK 972/16, opubl. w CBOSA) dotyczącym wprawdzie interpretacji art. 23a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że samo ustalenie, iż w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego nie jest równoznaczne z tym, że osoba podlega ustawodawstwu w zakresie świadczeń rodzinnych w innym państwie. Użyte w art. 23a ust. 5 i 6 ustawy pojęcie "podleganie ustawodawstwu innego państwa" należy rozumieć w taki sposób, że marszałek województwa (obecnie wojewoda) w celu ustalenia faktu i okresu podlegania temu ustawodawstwu przez osobę uprawnioną lub członka jej rodziny, musi zbadać sam te okoliczności. W szczególności zaś powinien wyjaśnić, z jakich świadczeń dana osoba może skorzystać lub korzysta w państwie obcym. W praktyce zatem organ powinien wskazać przepis uprawniający obywatela polskiego pracującego na terenie państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji, do pobierania świadczenia rodzinnego w tym państwie, albo akt (rozstrzygnięcie, czynność) organu lub instytucji państwa obcego, która przyznała świadczenie rodzinne wskutek skonkretyzowania takiego właśnie przepisu (wyrok NSA z 21 lipca 2010 r., sygn. I OSK 556/10, dostępny w CBOSA).
W konsekwencji, marszałek województwa (obecnie wojewoda) nie może ustalić faktu podlegania obcemu ustawodawstwu jedynie na podstawie informacji o podjęciu zatrudnienia, ani nawet ubieganiu się o świadczenia rodzinne przez wnioskodawcę, czy członka rodziny wnioskodawcy w innym państwie. Takie okoliczności pozwalają marszałkowi województwa (obecnie wojewodzie) jedynie na ustalenie, że w danej sytuacji mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W dalszej kolejności organ ten powinien przystąpić do zbadania, które unijne przepisy dotyczące ustawodawstwa mają zastosowanie, zgodnie z ogólnymi zasadami wyrażonymi w art. 11-16 rozporządzenia nr 883/2004 i szczególnymi normami dotyczącymi świadczeń rodzinnych, między innymi na podstawie art. 67-69 tego rozporządzenia.
W podobnym tonie wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 czerwca 2011 r., sygn. akt I OSK 295/11 (LEX nr 990242):,,aby w ogóle można było zastosować przepisy rozporządzeń dotyczące zbiegu świadczeń, czy też zakresu ich kumulacji, organy administracyjne powinny w sposób jednoznaczny, niebudzący wątpliwości i zrozumiały dla stron postępowania, ustalić charakter oraz rodzaj uzyskanych świadczeń z państwa członkowskiego, w którym jest zatrudniony ojciec dzieci".
W przedmiotowej sprawie, jak wynika z akt, skarżący A. D. poinformował MOPS w [...], że w trakcie urlopu wypoczynkowego oraz urlopu bezpłatnego (trwającymi w okresie od [...] czerwca 2021 do [...] lipca 2021 r. /urlop wypoczynkowy/ oraz od [...] sierpnia 2021 r. do [...] sierpnia 2021 r. /urlop bezpłatny/ będzie przebywał wraz z dziećmi w [...]. Zatrudnienie jest tylko w okresie wakacji od dnia [...] czerwca do [...] sierpnia 2021 r., ośrodkiem interesów życiowych rodziny jest Polska, w Polsce skarżący posiada stałe zatrudnienie, stałe miejsce zamieszkania, zaś dzieci pobierają naukę w kraju.
Mając powyższe na względzie Sąd stwierdza, że doszło do naruszenia art. 7 kpa., art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Wyrażona w art. 7 k.p.a. zasada prawdy obiektywnej oznacza, że na organ administracji publicznej nałożony jest obowiązek wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą w celu ustalenia stanu faktycznego zgodnego z rzeczywistością. Stosownie natomiast do przepisów art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona. Ocena dowodów powinna być, zgodnie z powołanym wyżej art. 80 k.p.a., oparta o wszechstronną analizę całokształtu materiału dowodowego. Dokonane na tej podstawie ustalenia powinny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym warunkom określonym w art. 107 § 3 k.p.a.
Zdaniem Sądu, nie wiadomo jednoznacznie jakie ustalenia i na podstawie jakich dowodów oraz konkretnych przepisów prawa dały organowi podstawę do uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego w określonych datach.
Powyższe implikowało zaś Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji.
W ponownie prowadzonym postępowaniu konieczne będzie dokonanie jednoznacznych ustaleń dotyczących ustalenia czy w okresie na jaki przyznano w Polsce świadczenie wychowawcze (które zostało potem uchylone decyzją Wojewody [...]) było ono również wypłacane w [...]. Ustalenia te powinny natomiast opierać się na współpracy krajowych instytucji państw członkowskich i polegać na wymianie danych niezbędnych do ustalenia praw i obowiązków ubezpieczonych oraz świadczeniobiorców. Wprost stanowi o tym art. 11 ust. 4 ustawy o świadczeniach., zgodnie z którym wojewoda wymienia dane w zakresie świadczenia wychowawczego w ramach Systemu Elektronicznej Wymiany Informacji dotyczących Zabezpieczenia Społecznego, o którym mowa w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącym wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, za pośrednictwem punktu kontaktowego, o którym mowa w art. 12 ust. 2 ustawy.
W związku z powyższym - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.