Uzasadnienie
Samorządowego Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] października 2002 r., po rozpatrzeniu wniosku H. W., H. C. i M. M. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymało w mocy poprzednią decyzję tego organu z dnia [...] czerwca 2002 r., odmawiającą wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Dzielnicy W. z [...] października 1984 r. o sprzedaży lokalu nr [...] w budynku przy ul. [...] [...] w W. na rzecz Z. i M. D. W uzasadnieniu decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławcze powołało się na decyzję Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia [...] lutego 1996 r., w której organ ten stwierdził, że decyzja Ministra Gospodarki Komunalnej z [...] maja 1951 r. odmawiająca przyznania prawa własności czasowej do nieruchomości przy ul. [...] [...], w części dotyczącej [...] lokali, w tym lokalu nr [...], oraz udziałów przypadających tym lokalom w części wspólnej budynku, a także gruntu oddanego w użytkowanie wieczyste nabywcom tym lokali, wydana została z naruszeniem prawa, a w pozostałej części stwierdził jej nieważność.
Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego należało odmówić wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji o sprzedaży lokalu mieszkalnego nr [...], w budynku położonym w W. przy ul. [...] [...], wraz z jednoczesnym oddaniem w użytkowanie wieczyste [...] części gruntu o ogólnej powierzchni [...] m2, na którym usytuowany jest budynek, w związku z ustaleniem, że z żądaniem wystąpił podmiot nie posiadający przymiotu strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. Następcom prawnym poprzednich właścicieli nie zostały bowiem przyznane prawa rzeczowe do tej nieruchomości.
Z żądaniem wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji dotyczącej sprzedaży lokalu mieszkalnego skutecznie mogą wystąpić jedynie osoby, na rzecz których sprzedano przedmiotowy lokal mieszkalny, albowiem tylko one posiadają uprawnienie do działania w charakterze strony postępowania administracyjnego, w rozumieniu art. 28 k.p.a. Tylko w razie stwierdzenia przez Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa nieważności orzeczenia Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia [...] maja 1951 r. w całości, również następcom prawnym byłych właścicieli przysługiwałby przymiot strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji dotyczącej sprzedaży lokalu mieszkalnego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. powołało się ponadto na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 listopada 2001 r. (sygn. akt l SA 505/00), w którym podkreślono, że stwierdzenie nieważności usuwa decyzję z obrotu prawnego - i nie tylko przywraca stan poprzedni, lecz znosi jej skutki - natomiast stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa (art. 158 § 2 k.p.a.) nie niweczy skutków i nie przywraca stanu poprzedniego, gdyż decyzja - chociaż wadliwa pozostaje w obrocie prawnym. Stwierdzenie zatem wydania decyzji o odmowie przyznania prawa własności czasowej z naruszeniem prawa oznacza, że Skarb Państwa - wprawdzie wadliwie, lecz skutecznie nabył własność lokali.
Stroną postępowania administracyjnego jest ten, czyjego interesu prawnego dotyczy postępowanie (art. 28 k.p.a.). Postępowanie w sprawie sprzedaży lokalu dotyczyło interesu prawnego właściciela lokalu, którym był Skarb Państwa. Natomiast, jeżeli decyzja z dnia [...] lutego 1996 r. - ograniczona do stwierdzenia, że decyzję o odmowie przyznania prawa własności czasowej wydano z naruszeniem prawa - nie przywraca tytułu do lokali właścicielom nieruchomości warszawskiej, nie stanowi więc źródła ich interesu prawnego legitymującego do żądania wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o sprzedaży lokali. Kolegium w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] października 2002 r. stwierdziło, że podstawą roszczeń odszkodowawczych, wynikających z art. 160 k.p.a., do dochodzenia których zmierzają strony, może być decyzja Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z [...] lutego 1996 r.
Skargę na powyższą decyzję wniosły do Naczelnego Sadu Administracyjnego w Warszawie H. W., H. C. i M. M., zarzucając naruszenie art. 7 k.p.a. i art. 32 Konstytucji RP. Przy istniejącej rozbieżności orzecznictwa, zdaniem skarżących, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. mogło skorzystać z prawa wystąpienia z pytaniem prawnym na podstawie art. 22 ustawy o samorządowych kolegiach odwoławczych.
Naruszenie prawa w decyzji o odmowie przyznania prawa własności czasowej spowodowało dalsze konsekwencje w tym sprzedaż niektórych lokali mieszkalnych. Interesu prawnego byłych właścicieli dotyczą obie decyzje, gdyż ich konsekwencją stało się pozbawienie prawa przysługującego właścicielom, na podstawie art. 7 dekretu z 26 października 1945 r.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skarga została wniesiona do Naczelnego Sądu Administracyjnego w dniu 22 października 2003 r. Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271, z późn. zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne, na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.).
Skargę wniesioną w rozpoznawanej sprawie należało uwzględnić bowiem zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. narusza przepisy prawa, ze skutkiem mającym wpływ na wynik sprawy. Istota przedmiotowej sprawy sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy byli właściciele gruntów warszawskich mają przymiot strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji o sprzedaży lokalu, w sytuacji odzyskania części lokali nie sprzedanych, stanowiących własność Miasta W., oraz stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa w odniesieniu do lokali sprzedanych na rzecz byłych właścicieli.
W powyższej kwestii wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 24 listopada 2004 r. sygn. akt OSK 919/04 w sprawie ze skargi kasacyjnej H. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 4 marca 2004 r. sygn. akt I SA 1708/02, wskazując w nim, że istotę interesu prawnego należy upatrywać w jego związku z konkretną normą prawa materialnego. Może to być norma należąca do każdej gałęzi prawa (nie tylko do prawa administracyjnego) na podstawie której w postępowaniu administracyjnym określony podmiot, w określonym stanie faktycznym, może domagać się konkretyzacji jego uprawnień lub obowiązków, bądź żądać przeprowadzenia kontroli określonego aktu lub czynności w celu ochrony jego sfery praw i obowiązków przed naruszeniami dokonanymi tym aktem i doprowadzenia tego aktu do stanu zgodnego z prawem. Stwierdzenie istnienia interesu prawnego wymaga więc ustalenia owego związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa, a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa, polegającego na tym, że akt stosowania tej normy (decyzja administracyjna) może mieć wpływ na sytuację prawną tego podmiotu w zakresie prawa materialnego.
Sprawa o stwierdzenie nieważności jest sprawą nową, jednakże jej wynik może dotyczyć dawnych właścicieli i ich następców prawnych, a w tym ich sfery praw podmiotowych po ewentualnym stwierdzeniu nieważności decyzji o sprzedaży lokalu. Nie jest trafny pogląd, że dawnym właścicielom i ich następcom prawnym przysługiwałby przymiot strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. jedynie w sytuacji stwierdzenia nieważności całości decyzji o odmowie przyznania prawa własności czasowej. Należy odróżnić skutki prawne wywołane decyzją o sprzedaży lokalu i oddaniu gruntu w użytkowanie wieczyste od skutków prawnych wywołanych decyzją, na podstawie której Skarb Państwa nabył własność nieruchomości.
Wynik postępowania nadzorczego (w stosunku do decyzji o sprzedaży lokalu) może mieć wpływ na sytuacje prawną byłych właścicieli, gdyż korzystne dla nich rozstrzygnięcie spowoduje aktualność ich roszczeń związanych z dekretem z dnia 26 października 1945 r. Sprzedaż lokalu w danym budynku i oddanie gruntu było skutkiem kolejnych decyzji, wydawanych w innych sprawach administracyjnych, a nie skutkiem decyzji o odmowie ustanowienia własności czasowej. Warunkiem dochodzenia tych roszczeń jest wynik postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji o sprzedaży lokalu. Byli właściciele gruntów warszawskich mają przymiot strony, w rozumieniu art. 28 k.p.a., w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji o sprzedaży lokalu w sytuacji, gdy odzyskali część lokali (nie sprzedanych) a jednocześnie stwierdzono, że decyzja o odmowie ustanowienia, na ich rzecz, własności czasowej (aktualnie użytkowania wieczystego), w odniesieniu do sprzedanych lokali, wydana została z naruszeniem prawa. Oczywiście stwierdzenie nieważności decyzji o sprzedaży lokalu jest możliwe jedynie po wykazaniu przesłanek z art. 156 § 1 k.p.a.
W świetle powyższego stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, które podziela również skład orzekający Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie, zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. jak i poprzedzająca ją decyzja tego organu z dnia 14 czerwca 2002 r., odmawiające następcom prawnym byłych właścicieli statusu strony, naruszają art. 157 § 3 k.p.a. w związku z art. 28 k.p.a.
Mając powyższe na względzie, Sąd działając na podstawie przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 152 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), w związku z art. 97 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271, z późn. zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.