Uzasadnienie
Minister Skarbu Państwa, po rozpatrzeniu odwołania A. D., decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...] o odmowie potwierdzenia na rzecz A. D. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez D. D. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej w W. przy ul. [...].
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.
W dniu 23 marca 2007 r. A. D. złożył do Wojewody [...] wniosek o niezwłoczną wypłatę świadczenia pieniężnego z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku II Wojny Światowej z równoczesnym ujawnieniem w rejestrze Wojewody [...] formy realizacji prawa do rekompensaty.
W dniu 17 maja 2010 r. A. D. złożył wniosek o rozpatrzenie jego wniosku złożonego w dniu 23 marca 2007 r. o wypłatę świadczenia pieniężnego z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP w wyniku lI Wojny Światowej w trybie przewidzianym w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP.
Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...] orzekł o odmowie potwierdzenia na rzecz A. D. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez D. D. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej w W. przy ul.[...]. W uzasadnieniu organ stwierdził, że właścicielką pozostawionej nieruchomości była O. D., która nie opuściła byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a jej spadkobiercy opuszczając Kresy Wschodnie nie byli jeszcze właścicielami spornych nieruchomości.
Od powyższej decyzji A. D. wniósł odwołanie.
Minister Skarbu Państwa decyzją dnia [...] grudnia 2010 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: 1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1;
- 2) posiada obywatelstwo polskie.
Organ ustalił, że z potwierdzonej za zgodność z oryginałem kopii wyroku Sądu Rejonowego dla [...] z dnia [...] października 1999 r. sygn. akt [...] wynika, że D. D. i O. Z. pozostawili na terenach nie stanowiących obecnie obszaru Rzeczypospolitej Polskiej w związku z działaniami wojennymi w latach 1939 - 1945 prawo współwłasności w udziałach wynoszących odpowiednio dla każdego [...] w majątku nieruchomym, położonym w W. przy ul. [...]. Z akt sprawy wynika ponadto, iż pierwotnym właścicielem spornych nieruchomości była O. D., która umarła w 1949 r. i nie opuściła byłych terytoriów RP. Spadkobiercami tej osoby byli z kolei O. Z. (z domu. Derkaczew) oraz D. D. (poprzednik prawny strony niniejszego postępowania) a więc osoby wskazane w powołanym wyroku jako te, które pozostawiły przedmiotowe nieruchomości. Minister wskazał, że niewątpliwym i bezspornym jest również fakt, iż spadkobiercy O. D. opuścili byłe terytorium RP przed jej śmiercią, natomiast status następców prawnych uzyskali dopiero w 1949 r.
Biorąc powyższe pod uwagę organ odwoławczy zgodził się z twierdzeniami organu I instancji, że w momencie opuszczenia byłego terytorium RP D. D. nie przysługiwał status właściciela spornych nieruchomości. Mając natomiast na względzie konieczność spełnienia wszystkich przesłanek niezbędnych do potwierdzenia prawa do rekompensaty, w tym i przesłanki bycia właścicielem nieruchomości na czas ich pozostawienia, nie może być wątpliwości, iż warunek ten nie został spełniony. D. D. w momencie opuszczenia tzw. Kresów Wschodnich nie był właścicielem przedmiotowych nieruchomości, stąd też prawo do rekompensaty nie może być potwierdzone na rzecz jego następcy prawnego, a strony niniejszego postępowania.
Odnosząc się do podnoszonej w odwołaniu zasady związania organów administracji publicznej prawomocnymi orzeczeniami sądów organ podzielił argumentację podniesioną przez Wojewodę [...] w zaskarżonej decyzji. Zdaniem Ministra, związanie takie w istocie istnieje w ramach tzw. powagi rzeczy osądzonej, którą stanowi (wyznaczany żądaniem pozwu) przedmiot rozstrzygnięcia. Organ wskazał, że żądania osób ubiegających się o prawo do rekompensaty, wnoszone do sądów cywilnych w oparciu o art. 189 Kpc nie zawierały w sobie żądania ustalenia, kto na dany konkretny moment był właścicielem nieruchomości położonych na byłym terytorium RP. Wskazuje na to chociażby treść powołanego wyżej rozstrzygnięcia Sądu Rejonowego dla [...] z dnia [...] października 1999 r., który mówi ogólnie o pozostawieniu nieruchomości bez wskazania, czy osoby w tym rozstrzygnięciu wymienione były właścicielami lub współwłaścicielami w momencie kiedy opuszczały Kresy Wschodnie (co zresztą w przedmiotowej sprawie nastąpiło w innych terminach, poprzedzających śmierć pierwotnej właścicielki nieruchomości).
Zdaniem Ministra, organ związany jest więc opisem mienia wskazanym w wyroku sądowym. Ustalenia dotyczące posiadania statusu właściciela na czas pozostawienia nieruchomości dokonuje natomiast samodzielnie na podstawie dowodów zebranych w sprawie. Organ wskazał, że wynikająca z art. 2 ustawy zabużańskiej przesłanka bycia właścicielem w momencie pozostawienia nieruchomości potwierdzona jest bogatym orzecznictwem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.
Od decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] grudnia 2010 r., nr [...] A. D. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: 1) art. 6, 7, 8 i 80 Kpa w zw. z art. 365 § 1 Kpc poprzez nieuwzględnienie przez Ministra Skarbu Państwa zasady związania organów prawomocnym orzeczeniem sądów powszechnych i przyjęcie, że - pomimo przedstawienia przez stronę wyroku Sądu Rejonowego dla [...] z dnia [...] października 1999 r. sygn. [...] ustalającego, że D. D. i O. Z. pozostawili na terenach nie stanowiących obecnie obszaru Rzeczypospolitej Polskiej w związku z działaniami wojennymi w latach 1939-1945 prawo współwłasności w udziałach wynoszących odpowiednio dla każdego [...] części w majątku nieruchomym położonym w W. przy ul. [...] - organ związany jest opisem mienia wskazanym w wyroku sądowym oraz że ustalenia dotyczące posiadania statusu właściciela na czas pozostawienia nieruchomości dokonuje organ samodzielnie na podstawie dowodów zebranych w sprawie;
2) art. 107 § 3 Kpa poprzez niewyjaśnienie stronie, na jakich dowodach organ oparł swoje rozstrzygnięcie, jakim dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, jak również nie odniesienie się do zarzutów skarżącego podniesionych w odwołaniu od decyzji Wojewody;
3) art. 7 ust. 2 w związku z art. 2 pkt. 1, art. 3 ust. 2 i art. 6 ust. 1 pkt. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.) w zw. z art. 365 § 1 Kpc poprzez uznanie, że nie zostały spełnione przesłanki z ustawy pozwalające na potwierdzenie A. D. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez D. D. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, z uwagi na nieposiadanie przez D. D. statusu właściciela spornych nieruchomosci, a tym samym pominięcie wyroku Sądu Rejonowego dla [...] z dnia [...] października 1999 r., sygn. akt [...]. W skardze skarżący wniósł o uchylenie w całości decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] grudnia 2010 r., nr [...] oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Wojewody [...] nr [...] z dnia 16 lipca 2010 r. oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga jest uzasadniona.
Rację ma skarżący twierdząc, że w niniejszej sprawie dysponuje dokumentem, o którym mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1 i ust. 4 pkt 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP – zwanej dalej ustawą, świadczącym o pozostawieniu przez jego poprzednika prawnego D. D. w związku z działaniami wojennymi w latach 1939 – 1945 r. udziału wynoszącego [...] część we współwłasności nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] zabudowanej czterema budynkami. Dokumentem tym jest prawomocny wyrok Sądu Rejonowego dla [...] z dnia [...] października 1999 r., sygn. akt [...], którym - na mocy art. 365 § 1 Kpc - związane są organy administracji oraz Sąd orzekający w niniejszej sprawie. W tej sytuacji niedopuszczalne jest prowadzenie przez organy postępowania dowodowego mającego na celu wykazanie, że to inna osoba – O. D. była właścicielem pozostawionego mienia.
Uszło uwadze organów, że w stanie prawnym obowiązującym w dacie wydania powyższego wyroku przez sąd powszechny obowiązujący wówczas przepis art. 212 ust. 4 i 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami umożliwiał skorzystanie z tzw. prawa do zaliczenia przez osobę, która wykazała, że jest właścicielem pozostawionego mienia lub jego spadkobiercą. Nie budzi również wątpliwości, że spadkobiercą praw po D. D. stał się w całości A. D. (postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] z dnia [...] kwietnia 1994 r., sygn. akt [...] i postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] z dnia [...] lutego 1999 r., sygn. akt [...]).
Zdaniem Sądu, błędne jest twierdzenie Ministra Skarbu Państwa i Wojewody [...], że w niniejszej sprawie organy związane były jedynie opisem mienia wskazanym w sentencji wyroku Sądu Rejonowego dla [...] z dnia [...] października 1999 r., sygn. akt [...]. Zarówno organy jak i Sąd związane są całością rozstrzygnięcia zawartego w tym orzeczeniu, a organy nie mają kompetencji do prowadzenia postępowania wyjaśniającego, co w rzeczywistości stanowiło żądanie pozwu w sprawie cywilnej. Z przepisu art. 2 ustawy w sposób wyraźny wynika zaś, że prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP, a zatem przepis ten wymaga, aby wnioskodawca wykazał się dowodem świadczącym, że on lub jego spadkodawca był właścicielem tego rodzaju mienia.
Wobec powyższego Sąd uznał, że w niniejszej sprawie organy błędnie oceniły zgromadzone w sprawie dowody i ustaliły, że A. D. nie przedłożył dokumentów, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1 w zw. z ust. 4 pkt 3 oraz ust. 2 pkt 1 ustawy przez, co organ pierwszej instancji naruszył przepis art. 7 ust. 2 ustawy, a organ odwoławczy przepis art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.
W ponownie prowadzonym postępowaniu Wojewoda [...] jeszcze raz oceni wymogi z art. 2 odnoszące się do D. D. i z art. 3 ust. 2 odnoszące się do A. D., z uwzględnieniem zaprezentowanej w niniejszym wyroku oceny prawnej, a następnie wyda stosowny akt, który należycie uzasadni.
Biorąc to wszystko pod uwagę Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.