Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [....] stycznia 2004 r., nr [....], po ponownym rozpoznaniu sprawy uchyliło decyzję własną z dnia 2 kwietnia 2003 r., orzekając, że decyzja Naczelnika Dzielnicy [....] z dnia [....] grudnia 1983 r. została wydana z naruszeniem prawa, lecz nie można stwierdzić jej nieważności, ponieważ wywołała ona nieodwracalne skutki prawne.
W uzasadnieniu tej decyzji organ wskazał następujący stan faktyczny i prawny.
Orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej [....] W. z dnia [....] grudnia 1952 r. odmówiono spółce [....] prawa własności czasowej gruntu położonego w W. przy ul. [....] oraz stwierdzono przejście na własność Państwa wszystkich budynków znajdujących się na tym gruncie. Odmowę uzasadniono koniecznością przejęcia tej nieruchomości na cele publiczne.
Decyzją z dnia [....] grudnia 1983 r. Naczelnik Dzielnicy [....] ustanowił na rzecz Centralnego Związku [....] wieczyste użytkowanie na lat 40, terenu o pow. [....] m2, położonego przy ul.[....]. Jednocześnie ustanowiono użytkowanie budynku znajdującego się na gruncie. W dniu 16 stycznia 1984 r. została zawarta umowa o oddaniu przedmiotowego gruntu w użytkowanie wieczyste pomiędzy Skarbem Państwa a Centralnym Związkiem [....].
Wnioskiem z dnia 12 czerwca 1990 r. T. J. i J. J., jako spadkobiercy akcjonariuszy spółki [....] wystąpili o stwierdzenie nieważności orzeczenia z dnia [....] grudnia 1952 r.
Decyzją z dnia [....] maja 1991 r. Minister Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa stwierdził nieważność tego orzeczenia, wskazując, że oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste na rzecz Centralnego Związku [....] nie spowodowało nieodwracalnych skutków prawnych.
W dniu 25 listopada 2002 r. [....] wystąpił o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Dzielnicy [...] z dnia [...] grudnia 1983 r., którą ustanowiono na rzecz Centralnego Związku [....] wieczyste użytkowanie na lat 40 terenu o pow. [....]m2 położonego przy ul. [....], z powodu wydania tej decyzji z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 1 i 2 kpa).
Decyzja organu pierwszej instancji stwierdziła nieważność decyzji z 1983 r. ustanawiającej wieczyste użytkowanie terenu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpoznając ponownie sprawę, po przeprowadzeniu rozważań odnośnie art. 156 § 1 i 2 kpa stanęło na stanowisku, iż choć orzeczenie Prezydium Rady Narodowej [....] W. z dnia [....] grudnia 1952 r. przestało istnieć wobec jego unieważnienia, a orzeczenie Naczelnika Dzielnicy [....] z dnia [...]grudnia 1983 r. zostało wydane z naruszeniem przepisów dekretu z dnia 26 października 1945 r., to jednak nie można stwierdzić jego nieważności, ponieważ wywołało ono nieodwracalne skutki prawne z uwagi na fakt ustanowienia prawa użytkowania wieczystego gruntu aktem notarialnym. Stąd należało zgodnie z art. 158 § 2 kpa ograniczyć się do stwierdzenia naruszenia prawa, gdyż w sprawie wystąpił nieodwracalny skutek prawny w rozumieniu art. 156 § 2 kpa.
Skargę sądową na powyższą decyzję złożyła spółka [....] zarzucając naruszenie art. 156 § 1 w związku z art. 158 § 1 kpa przez błędne przyjęcie, że w sprawie doszło do nieodwracalnych skutków prawnych i naruszenia art. 10 w związku z art. 131 kpa poprzez nie zawiadomienia skarżącego o wystąpieniu przez Związek [....] z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, co jest podstawą do wznowienia postępowania. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Postępowanie nadzorcze jest nadzwyczajnym trybem postępowania. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowoadministracyjnym, organ administracyjny w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej, wszczyna postępowanie w nowej sprawie, w której nie orzeka co do istoty sprawy rozstrzygniętej w wadliwej decyzji, lecz orzeka jako organ kasacyjny. W swej decyzji orzeka więc wyłącznie co do nieważności decyzji albo jej niezgodności z prawem, a nie jest władny rozstrzygać o innych kwestiach dotyczących istoty sprawy (vide wyrok Naczelny Sąd Administracyjny z dnia 6 stycznia 1999 r. IV SA 1030/97).
W przedmiotowej sprawie postępowanie nadzorcze odnośnie decyzji Naczelnika Dzielnicy [....] z 1983 r. zostało wszczęte na wniosek [....] i w toku tego postępowania Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydało decyzję stwierdzającą nieważność skarżonego orzeczenia. Na skutek wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy złożonego przez Związek [...] organ administracyjny ponownie rozpoznawał sprawę, jednakże bez powiadomienia o tym spółki [....] Jak trafnie zarzucił w skardze sądowej skarżący jest to naruszenie przepisów proceduralnych i mogło mieć ono wpływ na wynik sprawy.
W myśl art. 10 kpa stanowiącego zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu, organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszenia żądań. Zachowanie tych wymagań nie jest pozostawione uznaniu organu lecz stanowi jego bezwzględny obowiązek, a strona ma prawo do zajęcia stanowiska wobec całości dowodów i żądań zawartych w aktach sprawy. Obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie jest pouczenie strony o prawie zapoznania się z aktami i złożenia końcowego oświadczenia a także wstrzymanie się od wydania decyzji do czasu (określonego wyznaczonym stronie terminem) złożenia powyższego oświadczenia.
Zasada ogólna udziału stron w postępowaniu administracyjnym dotyczy nie tylko postępowania przed pierwszą instancją, ale również i postępowania przed drugą instancją. Obowiązek zawiadomienia wszystkich stron i podmiotów na prawach strony o wniesieniu odwołania ma na celu umożliwienie podjęcia w postępowaniu odwoławczym obrony przez strony interesów prawnych. W przedmiotowej sprawie w aktach brak jest dowodu, że organ powiadomił skarżącego o złożeniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy przez Związek [....] i toczącym się dalej postępowaniu, co stanowi naruszenie art. 10 w związku z art. 131 kpa. Nadto z akt sprawy nie wynika, czy wniosek ten został złożony w terminie, bowiem brak dowodów doręczenia decyzji pierwszej instancji stronom.
Powyższe uchybienie proceduralne przepisom art. 10 i 131 kpa stanowi podstawę uchylenia decyzji drugiej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c ustawy Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).
Prowadząc postępowanie administracyjne organ drugiej instancji zapewni stronom czynny udział w postępowaniu, a nadto weźmie pod uwagę okoliczność, że w sprawie o stwierdzenie nieważności umowy notarialnej z dnia 16 stycznia 1984 r. zapadł wyrok sądu powszechnego i w tym kontekście wypowie się w kwestii nieodwracalnych skutków, a także w związku z orzeczeniem sądu powszechnego rozważy ewentualność zawieszenia postępowania administracyjnego.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 powyższej ustawy w związku z art. 97 § 2 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi.
Na podstawie art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.