Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z [...] października 2019 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] marca 2019 r., nr [...].
Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny sprawy.
Prezydent [...] wskazaną na decyzją z [...] marca 2019 r. uznał za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne na E., A. i P. S.:
- - wypłacone od [...] listopada 2017 r. do [...] kwietnia 2018 r. w kwocie [...] zł (jako różnica między świadczeniem wypłaconym a należnym),
- - wypłacone od [...] maja 2018 r. do [...] września 2018 r. w kwocie [...] zł,
- - wypłacone w październiku 2018 r. w kwocie [...] zł oraz zobowiązał A. S. do zwrotu świadczeń w łącznej kwocie [...] zł wraz z odsetkami.
A. S. złożyła odwołanie od powyższej decyzji, wskazując że organ I instancji niesłusznie przyjął, że jej mąż podjął zatrudnienie w firmie [...].
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z [...] października 2019 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...].
Kolegium stwierdziło, że zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 114) zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty [...] zł.
Natomiast stosownie do art. 5 ust. 4b tej ustawy w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, dochodu osoby uczącej się lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący co miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych.
Organ stwierdził, że miesięczny dochód rodziny za rok bazowy 2016 wyniósł [...] zł, a w przeliczeniu na osobę [...] zł.
Kolegium podniosło, że na dochód rodziny w 2016 r. składały się dochód A. S. w wysokości [...] zł, który został w całości uznany za utracony, stypendium szkolne dzieci w kwocie [...] zł i dochód N. S. w wysokości [...] zł, pomniejszony o należny podatek, składki zdrowotne i składki społeczne (firma - [...] zatrudnienie od [...] listopada 2013 r.).
W dniu [...] września 2017 r. A. S. podjęła pracę w [...] Sp. z o.o. i w dniu [...] listopada 2017 r. dołączyła zaświadczenie o wysokości dochodu osiągniętego w październiku 2017 r., który wyniósł [...] zł.
Po uwzględnieniu dochodu uzyskanego przez A. S., dochód rodziny wyniósł [...] zł. Kryterium dochodowe dla rodziny wyniosło [...] zł, zatem dochód przekroczył kryterium o kwotę [...] zł. Oznacza to, że świadczenia przysługiwały A. S. w kwocie [...] zł: [...] zł (zasiłek rodzinny) x 3 + [...] zł (dodatek z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej) = [...] zł - [...] zł (kwota przekroczenia kryterium dochodowego), zgodnie z art. 5 ust. 3-3c powołanej ustawy.
W dniu [...] marca 2018 r. mąż wnioskodawczyni podjął zatrudnienie w firmie [...] Sp. z o.o., o której to okoliczności A. S. nie poinformowała organu I instancji, zaś [...] lutego 2019 r. A. S. złożyła oświadczenie, że dochód męża za kwiecień 2018 r. wyniósł [...] zł. Po doliczeniu dochodu N. S., dochód rodziny wyniósł [...] zł, ([...] zł + [...] zł). W przeliczeniu na osobę w rodzinie, dochód ten stanowił kwotę [...] zł i przekraczał kryterium dochodowe uprawniające do przyznania zasiłku rodzinnego.
Wynika z powyższego, że od maja 2018 r. zasiłek rodzinny nie przysługiwał.
Odnosząc się do zarzutów przedstawionych w odwołaniu, dotyczących kontynuacji zatrudnienia męża odwołującej Kolegium zauważyło, że jak wynika z akt sprawy N. S. był zatrudniony w firmie [...] Sp. z o.o. od [...] lutego 2012 r. W dniu [...] listopada 2017 r. firma zmieniła nazwę na [...]. Od [...] marca 2018 r. (zaświadczenie z [...] listopada 2018 r.). mąż skarżącej zawarł umowę z firmą [...] sp. z o.o., lecz połączenie firmy [...] i [...] sp. z o.o. nastąpiło dopiero [...] października 2018 r. Jak z powyższego wynika na dzień zawarcia umowy ([...] marca 2018 r.) [...] sp. z o.o. stanowiło odrębny podmiot gospodarczy i nie można tego zatrudnienia traktować jako kontynuacji.
A. S. w skardze, złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższe orzeczenie, zarzuciła organowi administracji nierozważenie na czym polega zbycie części lub całości przedsiębiorstwa oraz przejęcie pracowników przez innego pracodawcę i tym samym błędne ustalenie, że jej mąż nie kontynuował zatrudnienia, tylko podjął je w nowym miejscu. Ponadto wskazała, że decyzja obciąża ją koniecznością zwrotu świadczeń, pomimo tego, że zostały one wypłacone z powodu błędu organu.
Wniosła o zmianę zaskarżonego rozstrzygnięcia przez uchylenie decyzji Kolegium i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta [...].
Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
W myśl art. 1 § 1-2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej, która zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 - dalej jako: p.p.s.a.) odbywa się na zasadach określonych w przepisach tej ustawy. W ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 p.p.s.a., sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Biorąc pod uwagę powyższe kryteria skargę należało uznać za częściowo zasadną.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t Dz. U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm.), zwanej w dalszej części uzasadnienia "ustawą". Stosownie do ust. 1 i 2 ww. artykułu osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się:
- 1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania;
1a) świadczenia rodzinne wypłacone w związku z zastosowaniem przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu - po ustaleniu, że wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 5 ust. 4c;
- 2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia;
- 3) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne;
- 4) świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego;
- 5) świadczenia rodzinne wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenia rodzinne, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję.
Od kwot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, o których mowa w ust. 2 pkt 1-3 i 5, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie (art. 30 ust. 2b ustawy). Zaś po myśli art. 30 ust. 7 i 8 ustawy nienależnie pobrane świadczenia rodzinne podlegają egzekucji w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty.
Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż w dniu [...] września 2017 r. A. S. złożyła wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na dzieci: E. S., P. S. i A. S. na okres zasiłkowy trwający od [...].[...] 2017 r. do [...].[...] 2018 r. Dochodem na podstawie którego należało ocenić prawo strony do wnioskowanego świadczenia jest dochód za 2016 r. Przy czym dochód ten może być modyfikowany wyłącznie w sytuacji uzyskania lub utraty dochodu - czyli w okolicznościach przewidzianych w art. 3 pkt 23 i 24 ustawy w związku z art. 5 ust. 4-4c ustawy. W skład rodziny odwołującej niespornie wchodzi pięć osób: wnioskodawczyni, jej maż N. S. oraz 3 dzieci.
Załączone do akt sprawy dokumenty świadczą o tym, że w 2016 r. A. S. pracowała u pracodawcy M. S. i ten dochód w wysokości [...] zł został w całości utracony. Na dochód rodziny składały się ponadto dochody z niewykorzystanej ulgi na dzieci w kwocie [...] zł ([...] zł miesięcznie), stypendium szkolne dzieci w wysokości [...] zł ([...] zł miesięcznie) i dochód z zatrudnienia N. S. w firmie [...] sp. z. o.o. w wysokości [...] zł ([...] zł miesięcznie). Wyliczony na tej podstawie przez organ dochód bazowy za 2016 r. wyniósł [...] zł tj. [...] na osobę w rodzinie i nie przekraczał kryterium dochodowego uprawniającego do zasiłku rodzinnego. Z akt sprawy wynika także, że A. S. składając we wrześniu 2017 r. wniosek o przyznanie zasiłków rodzinnych złożyła również umowę o pracę zawartą od [...] września 2017 r. z [...] sp. z. o. o, zaś [...] listopada 2017 r. złożyła w organie zaświadczenie o zarobkach uzyskane z tego tytułu za październik 2017 r. w kwocie [...] zł. Po doliczeniu tego dochodu uzyskanego, łączny dochód rodziny wyniósł [...] zł, co w przeliczeniu na osobę dało kwotę [...] zł, tj. przekraczało kryterium o kwotę [...] zł. Organ stwierdził, że ponieważ kwota dochodu uzyskanego przez A. S. nie została "omyłkowo" doliczona, zatem w okresie od końca września 2018 r. wypłacono jej świadczenie w pełnej wysokości tj. [...] zł zamiast świadczenia zmniejszonego tj. [...] zł. Zatem z akt sprawy bezspornie wynika, że organ rozpoznając wniosek o przyznanie skarżącej zasiłku rodzinnego w październiku 2017 r. posiadał pełną wiedzę, potwierdzoną dokumentami przedłożonymi przez skarżącą (umowa o pracę z [...] września 2017r.), że skarżąca podjęła zatrudnienie i z tego tytułu będzie otrzymywać wynagrodzenie od września 2017 r. Nie mogło zatem rodzić po stronie skarżącej ujemnych konsekwencji ponowne przeliczeniem dochodu i przekroczeniem kryterium dochodowego, bowiem organ w istocie był poinformowany, że skarżąca zawarła umowę o pracę i to przed złożeniem wniosku o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych.
W okolicznościach niniejszej sprawy, Sąd stoi na stanowisku, że skarżąca nie może ponosić winy i odpowiedzialności za działanie organu i niewłaściwe wyliczenie dochodu rodziny, który na skutek tego błędnego wyliczenia stał u podstaw przyznania jej prawa do świadczeń rodzinnych w pełnej wysokości. Skarżąca działała w zaufaniu do organu, wypełniła wszystkie ciążące na niej obowiązki, przedłożyła wymagane dokumenty i mogła zasadnie zakładać, że jej wniosek zostanie prawidłowo rozpatrzony i skoro przyznano jej świadczenia, to rzeczywiście jej przysługują. Przepisy ww. art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych w sposób ścisły wskazują przypadki świadczenia nienależnie pobranego. Jak słusznie zauważono, w wyroku Wojewódzkiego Sądu administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 8 maja 2019 r. sygn. akt II SA/Bd 256/19 (publik. CBOSA) "Obowiązek zwrotu świadczenia rodzinnego nie dotyczy "nienależnego świadczenia", ale "świadczenia nienależnie pobranego".
Wskazane sformułowania nie są pojęciami tożsamymi. "Nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym i występuje między innymi wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła - w niniejszej sprawie tak się stało po uchyleniu decyzji o przyznaniu świadczenia rodzicielskiego. Natomiast "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Obowiązek zwrotu pobranego świadczenia obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy osoby, która została skutecznie pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń."
Uwzględnienie powyższych okoliczności, w ocenie Sądu prowadzi do braku podstaw do uznania przez organ kwoty [...] zł, za świadczenie nienależnie pobrane za okres od [...] listopada 2017 r. do [...] kwietnia 2018 r., a tym samym do obowiązku zwrotu tej kwoty. To zarazem oznacza, iż postępowanie administracyjne w tej części okazało się bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. Wobec faktu, że okoliczności sprawy zostały wystarczająco wyjaśnione oraz że skarżąca w świetle zasady pogłębiania zaufania obywateli nie może ponosić konsekwencji błędnego ustalenia prawa do świadczenia rodzinnego postępowanie administracyjne w tej części należało umorzyć. Odmienne stanowisko organów doprowadziłoby w istocie do przerzucania na skarżącą odpowiedzialności za błąd organu.
Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił w wyżej opisanej części zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, a także poprzedzającą ją decyzję albowiem wydano je z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 6 k.p.a, art. 7 k.p.a, art. 8 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz umorzył postępowanie administracyjne na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a. (pkt 1 wyroku).
Skarga nie jest natomiast zasadna w zakresie w jakim kwestionuje zaskarżoną decyzję odnośnie świadczeń przyznanych skarżącej od maja 2018 r do końca października 2018 r. Z akt wynika, że od marca 2018 r. mąż skarżącej podjął zatrudnienie w firmie [...] sp. z.o.o., a skarżąca nie poinformowała o tym fakcie organu, będąc pouczona o tym obowiązku w momencie składania wniosku o przyznanie świadczeń oraz w decyzji przyznającej świadczenie. Z tego tytułu mąż skarżącej otrzymał wynagrodzenie za kwiecień 2018 r. w wysokości [...] zł. Zatem od maja 2018 r. dochód rodziny skarżącej wyliczony zgodnie z zasadami dotyczącymi dochodu uzyskanego określonego w art. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. wyniósł [...] zł (tj. [...] zł +[...] zł + [...] zł) tj. [...] zł na osobę w rodzinie.
Zatem w tym okresie świadczenie rodzinne zostało przez skarżącą pobrane, pomimo przekroczenia kryterium dochodowego uprawniającego do jego pobierania. Wysokość uzyskiwanego dochodu nie pozwoliła także na zastosowanie zasady "złotówka za złotówkę". Nie można przy tym- zdaniem sądu- uznać za prawidłowe stanowisko skarżącej odnośnie kontynuacji zatrudnienia przez męża. Z akt wynika, że N. S. był zatrudniony od [...] lutego 2012 r. w firmie [...] sp. z.o.o. (od [...] listopada 2017 r. zmieniono nazwę na [...]) do [...] marca 2018 r. Połączenie firmy [...] i [...] sp. z.o.o. nastąpiło dopiero [...] października 2018 r. W dacie zawierania umowy w dniu [...] marca 2018 r. przez męża skarżącej firma [...] sp. z.o.o. stanowiła odrębny podmiot gospodarczy.
Zatem stanowisko organu w zakresie świadczeń przyznanych skarżącej od [...] maja 2018 r. w kwocie [...] zł należy uznać za prawidłowe, a skarga w tej części jako niezasadna winna zostać oddalona na podstawie art. 151 p.p.s.a.