Uzasadnienie
Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia 19 grudnia 2022 r. nr KO-1353/4103/741/22 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Płocku, działając m.in. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm., powoływanej dalej jako k.p.a.) w zw. z art. 2 ustawy z dnia 15 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz. U. z 2022 r., poz. 1692 ze zm.), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 7 listopada 2022 r. nr [...] odmawiającą A. B. przyznania dodatku węglowego.
W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ podał, że w złożonym w dniu 22 sierpnia 2022 r. wniosku o dodatek węglowy A. B. wskazała, iż zamieszkuje pod adresem [...], [...], prowadząc tam wieloosobowe gospodarstwo domowe. Po dokonaniu weryfikacji wniosku, na podstawie zgromadzonych w sprawie informacji oraz na podstawie danych uzyskanych z rejestrów publicznych oraz odpowiedzi MGOPS w [...], Wójt Gminy [...] ustalił, że wnioskodawczyni widnieje w składzie gospodarstwa domowego we wniosku o dodatek węglowy, który został już przyznany i wypłacony R.B. w MGOPS w [...]. Strona w odpowiedzi na wezwanie do złożenia wyjaśnień podała, że zameldowana jest od lipca 2022 r. w miejscowości [...] i tam też zamieszkuje, zaś jej mąż R. B. zamieszkuje w miejscowości [...]. W toku postępowania strona oświadczyła, że jest w separacji faktycznej z mężem.
Wójt Gminy [...] wskazaną wyżej decyzją z dnia 7 listopada 2022 r. odmówił przyznania wnioskowanego dodatku, podnosząc, że zgodnie z art. 2 ust. 6 ustawy o dodatku węglowym przyjmuje się, iż jedna osoba może wchodzić w skład tylko jednego gospodarstwa domowego.
W odwołaniu od tej decyzji A. B. podała, że błędnie została wymieniona w składzie gospodarstwa domowego we wniosku złożonym przez jej męża, ponieważ jest w separacji faktycznej z mężem i zamieszkuje pod innym adresem.
W dalszej części uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy podniósł, że z treści art. 2 ust. 6 ustawy o dodatku węglowym wynika, że jedna osoba nie może wchodzić w skład kilku gospodarstw domowych. W przypadku gdy wniosek o wypłatę dodatku węglowego dla gospodarstwa domowego wieloosobowego złożyła więcej niż jedna osoba, dodatek ten przyznawany jest wnioskodawcy, który złożył taki wniosek jako pierwszy, tj. w niniejszej sprawie mężowi strony – R. B..
Kolegium wyjaśniło, że w świetle całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie nie dało wiary zawartym w odwołaniu twierdzeniom, że wnioskodawczyni została błędnie wymieniona w składzie gospodarstwa domowego we wniosku złożonym przez jej męża. Organ podkreślił, że informacje przedstawione we wniosku o wypłatę dodatku węglowego składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń. Ponadto, w przypadku gdy małżonkowie deklarują prowadzenie oddzielnych gospodarstw domowych pod dwoma osobnymi adresami, powinni wówczas wykazać, że nie pozostają już w faktycznym związku, przedstawiając orzeczenie o rozwodzie bądź orzeczenie o separacji. Brak przedstawienia takiego dowodu sugeruje, że jest to nadal wieloosobowe gospodarstwo domowe.
A.B. wniosła na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zaskarżając ją w całości i wnosząc o jej uchylenie w całości i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpatrzenia, a także o zasądzenie kosztów postępowania.
Skarżąca zarzuciła organowi naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez nierozpatrzenie całego materiału dowodowego zebranego w sprawie, w szczególności przyjęcie za udowodnione i oparcie decyzji wyłącznie na założeniu niepopartym żadnym przepisem prawa, że aby małżonkowie wykazali, iż nie pozostają już w faktycznym związku i prowadzą oddzielne gospodarstwa domowe pod innymi adresami muszą przedstawić orzeczenie o rozwodzie bądź orzeczenie o separacji, bo w przeciwnym razie są nadal traktowani jak wieloosobowe gospodarstwo domowe oraz nieuwzględnienie składanych przez skarżącą merytorycznych uwag i wniosków dotyczących faktycznej separacji i osobnego zamieszkiwania małżonków pod innymi adresami w dwóch oddzielnych gospodarstwach domowych.
W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że prowadzenie wieloosobowego gospodarstwa domowego wiąże się ze wspólnym zamieszkiwaniem, gospodarowaniem (w tym wspólnym ponoszeniem kosztów paliwa czy wykonywaniem wspólnych obowiązków domowych) oraz pozostawaniem w faktycznym związku (współdziałanie w celu zaspokojenia wspólnych potrzeb życiowych). Decydującym kryterium przyznania dodatku węglowego jest to, czy małżonkowie faktycznie wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe i wspólnie zamieszkują pod jednym adresem, czy też prowadzą oddzielne gospodarstwa domowe jednoosobowe i zamieszkują pod innymi adresami. Nie jest konieczne zameldowanie w miejscu zamieszkania i w miejscu prowadzenia gospodarstwa domowego. Dla przyznania dodatku węglowego kluczową informacją jest faktyczne zamieszkiwanie i prowadzenie gospodarstwa domowego w danym miejscu, na obszarze gminy, do której składa się wniosek.
Skarżąca zwróciła uwagę, że art. 2 ust. 15b-15e daje organom rozpatrującym wnioski o wypłatę dodatku węglowego możliwość przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, który ma na celu ustalenie faktycznego stanu danego gospodarstwa domowego i osób je zamieszkujących, czy jest to jednoosobowe czy wieloosobowe gospodarstwo domowe. Takiego wywiadu środowiskowego organ rozpatrujący wniosek nie przeprowadził. Zdaniem skarżącej, wywiad ten dałby odpowiedź na pytanie, czy wnioskująca o dodatek węglowy samotnie zamieszkuje i faktycznie prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
W ocenie Sądu, organy obydwu instancji, rozpatrując wniosek A.B. o przyznanie dodatku węglowego, w sposób nieprawidłowy przeprowadziły postępowanie dowodowe i nie ustaliły dostatecznie wnikliwie stanu faktycznego sprawy, co uniemożliwiło dokonanie właściwej oceny spełnienia przez skarżącą przesłanek przyznania dodatku węglowego. Organy naruszyły w konsekwencji art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., a także art. 2 ust. 15b ustawy o dodatku węglowym.
Jak słusznie podniósł zarówno Wójt Gminy [...], jak i Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Płocku, zgodnie z art. 2 ust. 6 ustawy o dodatku węglowym, na potrzeby składania wniosków o wypłatę dodatku węglowego przyjmuje się, że jedna osoba może wchodzić w skład tylko jednego gospodarstwa domowego. Organy niezasadnie poprzestały jednak na przywołaniu treści tego przepisu, nie odwołując się do znajdującej się w ustawie o dodatku węglowym definicji gospodarstwa domowego. Otóż, zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy, przez gospodarstwo domowe rozumie się: 1) osobę fizyczną samotnie zamieszkującą i gospodarującą (gospodarstwo domowe jednoosobowe) albo 2) osobę fizyczną oraz osoby z nią spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie z nią zamieszkujące i gospodarujące (gospodarstwo domowe wieloosobowe). Jak wynika z powyższego, ustawa uzależnia istnienie gospodarstwa domowego wieloosobowego od faktu wspólnego zamieszkiwania i gospodarowania.
Mając na względzie, że dana osoba może wchodzić w skład tylko jednego gospodarstwa domowego, organ prowadzący postępowanie z wniosku o przyznanie dodatku węglowego jest zatem zobowiązany ustalić, gdzie osoba składająca wniosek faktycznie zamieszkuje i gospodaruje.
Co do zasady okoliczności takie będą wynikały ze złożonego wraz z wnioskiem o przyznanie dodatku oświadczenia, które składane jest pod rygorem odpowiedzialności karnej ze złożenie fałszywego oświadczenia (art. 3 ust. 4 ustawy). Nie można jednak a priori założyć, jak uczyniły to organy w niniejszej sprawie, że sam fakt wpisania danej osoby jako członka gospodarstwa domowego przesądza o tym, że osoba ta zamieszkuje i gospodaruje w miejscu wskazanym we wniosku.
Skoro skarżąca we wniosku o przyznanie dodatku wskazywała inny adres niż podany we wniosku złożonym przez jej męża, a następnie konsekwentnie w toku postępowania administracyjnego twierdziła, że nie prowadzi z mężem wspólnego gospodarstwa domowego, bowiem pozostaje z nim w faktycznej separacji, należy uznać, że ta istotna z punktu widzenia rozstrzygnięcia niniejszej sprawy okoliczność budziła wątpliwości, które wymagały od organu wyjaśnienia.
Ustawa o dodatku węglowym przewiduje w takiej sytuacji odpowiednie narzędzia dla organu prowadzącego postępowanie służące prawidłowemu ustaleniu stanu faktycznego sprawy. Jak stanowi art. 2 ust. 15b ustawy, jeżeli podczas weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego wystąpią wątpliwości dotyczące gospodarstwa domowego wnioskodawcy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy, który ma na celu ustalenie faktycznego stanu danego gospodarstwa domowego zgodnie z art. 2 ust. 2 odpowiednio pkt 1 i 2, odnośnie samotnego zamieszkiwania w przypadku jednoosobowych gospodarstw domowych oraz wspólnie stale zamieszkujących i gospodarujących z wnioskodawcą w przypadku gospodarstw domowych wieloosobowych. Wywiad środowiskowy przeprowadza się w miejscu zamieszkania wnioskodawcy (art. 2 ust. 15c). W toku wywiadu środowiskowego ustala się, czy stan faktyczny danego gospodarstwa domowego jest zgodny z informacjami podanymi we wniosku o wypłatę dodatku węglowego (art. 2 ust. 15d).
Niewyrażenie zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ust. 15b, stanowi podstawę do odmowy przyznania dodatku węglowego (art. 2 ust. 15e). Jak wynika z powyższego dopiero niewyrażenie zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego daje podstawę do wydania decyzji odmownej w przypadku istnienia wątpliwości co do składu gospodarstwa domowego wnioskodawcy.
Przytoczone przepisy zostały wprowadzone do ustawy o dodatku węglowym z dniem 20 września 2022 r. i mają zastosowanie, na podstawie art. 52 ustawy z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (Dz. U. z 2022 r., poz. 1967 ze zm.), również do postępowań wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej. Przepisy te miały zatem zastosowanie w niniejszej sprawie wszczętej wnioskiem z dnia 22 sierpnia 2022 r., a zakończonej decyzją organu I instancji w dniu 7 listopada 2022 r.
Wobec występujących w sprawie wątpliwości co do miejsca, w którym skarżąca faktycznie zamieszkuje i gospodaruje, organ, dążąc do ustalenia stanu faktycznego dotyczącego gospodarstwa domowego skarżącej, powinien przeprowadzić wywiad środowiskowy, o którym mowa w art. 2 ust. 15b ustawy o dodatku węglowym. Dopiero po przeprowadzeniu wywiadu mógłby wyciągnąć właściwe wnioski co do okoliczności faktycznych tej sprawy. Natomiast sam fakt wpisania skarżącej jako członka gospodarstwa domowego przez jej męża, a także brak formalnego orzeczenia o rozwodzie i separacji nie może być uznany za przesądzający, że skarżąca tworzy z mężem wspólne gospodarstwo domowe. Należy bowiem zwrócić uwagę, że ustawa o dodatku węglowym nie uzależnia składu gospodarstwa domowego od formalnych relacji osób w tym gospodarstwie, lecz jedynie od faktu wspólnego zamieszkiwania i gospodarowania.
Sąd podkreśla jednocześnie, że na obecnym etapie postępowania nie przesądza, czy skarżąca tworzy własne jednoosobowe gospodarstwo domowe, czy też prowadzi je wspólnie z mężem. Te okoliczności winny zostać ustalone przez organ w ponownie prowadzonym postępowaniu z uwzględnieniem wyżej przedstawionych przez Sąd wskazań, w szczególności po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego w trybie określonym w art. 2 ust. 15b-15e ustawy o dodatku węglowym.
Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., powoływanej dalej jako p.p.s.a.) orzekł jak w sentencji.
Sąd nie orzekł o kosztach postępowania, bowiem skarżąca jest zwolniona z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., zaś występując w tej sprawie bez profesjonalnego pełnomocnika nie poniosła również kosztów zastępstwa procesowego.