Uzasadnienie
Minister Kultury decyzją z dnia [...] grudnia 2003 r., po rozpatrzeniu odwołania K. i J. W. od decyzji [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...] maja 2003 r., nakazującej usunięcie do dnia 30 maja 2003 r. [...] w bezpośrednim sąsiedztwie zespołu zabytkowego w M., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w części nakazującej usunięcie [...] oraz uchylił tę decyzję w części dotyczącej terminu usunięcia [...] i ustalił nowy termin zakończenia tych czynności na dzień 31 stycznia 2004 r.
Decyzją z dnia [...] maja 2003 r. [...] Wojewódzki Konserwator Zabytków, na podstawie art. 28 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 27 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o ochronie dóbr kultury (Dz. U z 1999 r. Nr 98, poz. 1150, z późn. zm.), nakazał K. i J. W., właścicielom Przedsiębiorstwa [...] s.c., usunięcie [...] i użytkowanej przez nich jako zakład [...]. Decyzja ta została wydana po stwierdzeniu, że bez wymaganego zezwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków [...] została [...] (km [...]), w bezpośrednim sąsiedztwie zespołu [...] i w granicach układu urbanistycznego miasta M., wpisanego do rejestru zabytków decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w G. z dnia [...] lipca 1959 r. Działania te przyczyniły się w ocenie wojewódzkiego konserwatora zabytków do zeszpecenia otoczenia zabytku i widoku na ten zabytek, naruszając tym samym art. 27 ust. 1 i 3 powołanej ustawy.
W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] grudnia 2003 r. utrzymującej w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...] maja 2003 r. Minister Kultury wskazał, że granice ochrony prawnej [...] w M. zostały ściśle określone w decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w G. z dnia [...] lipca 1959 r. Usytuowanie [...] jednoznacznie wskazuje, że znajduje się ona w obrębie strefy ochrony zabytku, lokalizacja ta wymagała więc zezwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków na podstawie art. 27 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o ochronie dóbr kultury. Równocześnie na podstawie art. 28 ust. 1 pkt 2 tejże ustawy wojewódzki konserwator zabytków miał prawo nakazać na koszt osoby, która naruszyła te przepisy, usunięcie [...] i przywrócenie otoczenia zabytku do poprzedniego stanu.
Stosownie do art. 139 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. Nr 162, poz. 1568, z późn. zm.), do spraw wszczętych i nie zakończonych decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie tej ustawy, stosuje się jej przepisy. Zarówno ustawa z dnia 15 lutego 1962 r. o ochronie dóbr kultury (art. 27 ust. 1 i 3), jak i ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (art. 36 ust. 1 pkt 11) nakłada obowiązek uzyskania pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków na podjęcie działań, które mogą przyczynić się do zmiany wyglądu zabytku. [...] w bezpośrednim sąsiedztwie [...] w M. jest działaniem powodującym zmianę wyglądu tego zabytku, a zatem bezsporne jest w świetle art. 36 ust. 1 pkt 11 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, że wymaga ono pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków. Ustawa ta uprawnia również wojewódzkiego konserwatora zabytków do wydania, na podstawie art. 45 ust. 1 pkt 1, decyzji nakazującej przywrócenie zabytku do poprzedniego stanu lub uporządkowanie terenu.
Wskazanie przez organ drugiej instancji w decyzji nowego terminu usunięcia [...] z miejsca jej obecnej lokalizacji wynikało z faktu, ż decyzja ta została wydana w dniu [...] grudnia 2003 r., a więc data realizacji nakazu usunięcia [...], określona w decyzji wojewódzkiego konserwatora zabytków, stała się nieaktualna.
Skargę na decyzję Ministra Kultury z dnia [...] grudnia 2003 r. złożyli K. i J. W., podnosząc w niej, że:
- - [...] na podstawie umowy obowiązującej do dnia 31 stycznia 2005 r., zawartej z Regionalnym Zarządem Gospodarki Wodnej w G.,
- - [...] posiada wszystkie wymagane zezwolenia organów uprawnionych do kontroli [...], a usytuowanie [...] przy [...] w żaden sposób nie narusza ani substancji [...], ani też integralności zespołu [...], tym samym przepis art. 27 ustawy o ochronie dóbr kultury nie znajduje w tym przypadku zastosowania,
- - [...], nie związaną trwale z gruntem czy budynkiem, a obecność jej w tym miejscu ma charakter przemijający,
- - bezprzedmiotowe, zdaniem strony, jest powoływanie się wojewódzkiego konserwatora zabytków na strefę ochrony konserwatorskiej [...], oznaczonej w dokumentacji dołączonej do wniosku o wpis [...], gdyż trudno uznać [...] za trwały element panoramy widokowej zamku,
- - wielkość [...] jest niewspółmiernie mała do wielkości [...], trudno zatem przypuszczać aby mogła ona wpłynąć na walory widokowe chronionego zabytku,
- - wojewódzki konserwator zabytków zastosował niedopuszczalną rozszerzającą interpretację art. 27 ust. 1 ustawy o ochronie dóbr kultury.
Ponadto art. 139 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. Nr 162 poz. 1568) stanowi, że do spraw wszczętych i nie zakończonych decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie tej ustawy stosuje się jej przepisy. Oznacza to a contrario, że w tej sprawie nie może mieć zastosowania ustawa z dnia 15 lutego 1962 r. o ochronie zabytków (art. 27 ust. 1 i ust. 3).
Nowa ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami stanowi w art. 36 ust. 1 pkt 11, że pozwolenie konserwatora zabytków wymaga podejmowania innych działań, które mogłyby prowadzić do naruszenia substancji lub zmiany wyglądu zabytku wpisanego do rejestru. Należy odróżnić roboty od rzeczy już wytworzonej jaką jest [...], której atrakcyjnością jest stała zmiana miejsca położenia na [...]. Nie wiadomo z tego przepisu na czym może polegać naruszenia substancji zabytku lub zmiany wyglądu tego zabytku w kontekście i ocenie danych zawartych w decyzji organów orzekających w sprawie. W konsekwencji decyzje te, zdaniem skarżących, są niezgodne z prawem.
W piśmie procesowym z dnia 6 maja 2005 r. skarżący podtrzymali swoje argumenty podniesione w skardze i wnieśli o stwierdzenie przez Sąd, że nie ma podstaw faktycznych i prawnych do usunięcia [...].
W odpowiedzi na skargę Minister Kultury podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Kontrola sądowoadministracyjna aktów lub czynności organów administracji publicznej w zakresie ich zgodności z prawem sprowadza się do wyjaśnienia w toku rozpoznawania sprawy, czy organy administracji nie naruszyły prawa w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania zaskarżonej decyzji. Skarga wniesiona w rozpoznawanej sprawie nie może zostać uwzględniona, bowiem argumenty w niej podniesione nie są zasadne.
Rozpatrując odwołanie K. i J. W. Minister Kultury prawidłowo zastosował przepisy ustawy z dnia z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. Nr 162, poz. 1568, z późn. zm.). Zgodnie z art. 139 ust. 1 tej ustawy, do spraw wszczętych i niezakończonych decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie tej ustawy stosuje się jej przepisy. Ustawa z dnia z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami weszła w życie w dniu 17 listopada 2003 r. Odwołanie od decyzji [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...] maja 2003 r. zostało wprawdzie przez ten organ przekazane do rozpatrzenia przez Ministra Kultury przy piśmie z dnia 2 czerwca 2003 r., ale do dnia 17 listopada 2003 r. postępowanie odwoławcze nie zostało zakończone. Minister Kultury wydając w dniu [...] grudnia 2003 r. decyzję obowiązany był więc zastosować przepisy ustawy z dnia z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.
Przepis art. 36 ust. 1 powołanej ustawy stanowi, że pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków wymaga m. in. podejmowanie innych niż wskazane w tym przepisie działań, które mogłyby prowadzić do zmiany wyglądu zabytku wpisanego do rejestru. Obszar [...] i miasta M. został na podstawie decyzji z dnia [...] lipca 1959 r. wpisany do rejestru zabytków pod numerem [...].[...] w bezpośrednim sąsiedztwie zespołu [...] w M. i w granicach obszaru wpisanego do rejestru zabytków. [...] w celu świadczenia usług [...] w granicach obszaru wpisanego do rejestru zabytków stanowi niewątpliwie działanie, które może prowadzić do zmiany wyglądu zabytku wpisanego do rejestru. Obowiązkiem skarżących było więc uzyskanie, zgodnie z art. 36 ust. 1 powołanej ustawy, pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków na [...] granicach obszaru wpisanego do rejestru zabytków [...].[...] ta w rozpatrywanym przypadku nie pełni funkcji [...], ale obiektu umożliwiającego świadczenie usług [...] w stałym miejscu.
Ochrona dóbr kultury wymaga stosownej przestrzennej koordynacji realizacji różnych celów i zadań, w tym także zagospodarowania przestrzeni sąsiadującej z obiektami lub terenami, które stanowią przedmiot ochrony jako dobra kultury. Ochroną prawną objęty jest nie tylko sam zabytek, ale i jego otoczenie i bez zezwolenia wojewódzkiego konserwatora nie można zmieniać obiektów w znajdujących się w sąsiedztwie zabytku (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 października 2002 r., III RN 175/01; M. Pr. 2002/21/964).
Stosownie do art. 45 ust. 1 powołanej ustawy, w przypadku gdy bez wymaganego pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków podjęto działania, o których mowa w art. 36 ust. 1 pkt 11, wojewódzki konserwator zabytków wydaje decyzję:
- - nakazującą przywrócenie zabytku do poprzedniego stanu lub uporządkowanie terenu, określając termin wykonania tych czynności, albo
- - zobowiązującą do doprowadzenia zabytku do jak najlepszego stanu we wskazany sposób i w określonym terminie.
Minister Kultury stwierdzając podjęcie działań, o których mowa w art. 36 ust. 1 pkt 11 powołanej ustawy bez uprzedniego uzyskania wymaganego pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków był obowiązany utrzymać w mocy nakaz usunięcie [...].[...] tej [...] w granicach obszaru wpisanego do rejestru zabytków może bowiem nastąpić jedynie po uprzednim uzyskaniu zezwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków.
Mając powyższe na względzie, Sąd działając na podstawie przepisów art. 151 i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.