Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2004 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. nr [...] z dnia [...] listopada 2003 r. w sprawie odmowy przyznania prawa użytkowania wieczystego do gruntu stanowiącego nieruchomość [...], położoną przy ulicy [...] a oznaczoną dawnym numerem hip. [...].
W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia Kolegium stwierdziło, że wspomnianą decyzją z dnia [...] listopada 2003 r. Prezydent W. odmówił T. M. i A. M. - jako spadkobiercom byłego właściciela nieruchomości tj. I. M. przyznania prawa użytkowania wieczystego do gruntu położonego przy ulicy [...] w związku z niezłożeniem w określonym terminie przez byłego właściciela nieruchomości wniosku przewidzianego w przepisie art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279).
Z ustaleń organu I instancji wynikało bezspornie, że przedmiotowa nieruchomość objęta została działaniem w/w dekretu, mocą którego z dniem 21 listopada 1945 roku tj. z dniem wejścia jego w życie, nieruchomości [...], w tym również grunt niniejszej nieruchomości, przeszły z mocy prawa, na własność gminy W., a od 1950 roku, z chwilą likwidacji gmin, na własność Skarbu Państwa. Następnie powyższy grunt stał się z dniem 27 maja 1990 r. własnością Dzielnicy-Gminy W., co potwierdził Wojewoda [...] decyzją Nr [...] z dnia [...] listopada 1993r. Natomiast - zgodnie z art.36 ust. 1 ustawy z dnia 25 marca 1994r. o ustroju miasta stołecznego Warszawy (Dz. U. Nr 48, poz. 195) - grunt przedmiotowej nieruchomości stał się własnością Gminy W. Obecnie, na podstawie art. 20 ust. l ustawy z dnia 15 marca 2002 r. o ustroju miasta stołecznego Warszawy (tj. Dz. U. z 2000 r. Nr 41, poz. 362 - z późn. zm.) grunt ten stanowi własność miasta W. Zgodnie z art. 7 ust. 1 i 2 cytowanego dekretu dotychczasowi właściciele lub ich następcy prawni będący w posiadaniu gruntu, względnie osoby prawa ich reprezentujące - uprawnieni byli w ciągu 6-ciu miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę do złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej z czynszem symbolicznym lub prawa zabudowy za opłatą symboliczną (obecnie użytkowanie wieczyste). Gmina zaś miała obowiązek uwzględnienia wniosków, jeżeli korzystanie z gruntów przez dotychczasowych właścicieli dało się pogodzić z przeznaczeniem tych gruntów określonym w planie zabudowania.
Obejmowanie gruntów w posiadanie przez gminę następowało na podstawie rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 7 kwietnia 1946r. w sprawie obejmowania gruntów w posiadanie przez gminę m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 16, poz. 112) wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej. W myśl § 1 tego rozporządzenia, obejmowanie gruntów w posiadanie przez gminę następowało w drodze ogłoszeń Zarządu Miejskiego W., podanych do publicznej wiadomości przez zamieszczenie w organie urzędowym Zarządu Miejskiego i w jednym z poczytnych pism codziennych wydawanych w W. oraz przez rozplakatowanie. Powyższe rozporządzenie zostało uchylone i wprowadzono nowy tryb obejmowania gruntów przez gminę - rozporządzeniem Ministra Odbudowy z dnia 27 stycznia 1948 r. w sprawie obejmowania w posiadanie gruntów przez gminę m.st. Warszawy (Dz. U. z dnia 10 lutego 1948 r. Nr 6, poz. 43). Zgodnie z § 3 tego rozporządzenia, grunty uważano za objęte w posiadanie z dniem wydania numeru organu urzędowego Zarządu Miejskiego, w którym zamieszczono ogłoszenie.
Objęcie niniejszego gruntu w posiadanie przez gminę nastąpiło w dniu 25 listopada 1948 roku tj. z dniem ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Nr [...] Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego W. a zatem termin do złożenia skutecznego wniosku w trybie art. 7 ust. 1 dekretu upływał w dniu 25 maja 1949 roku. Wniosek taki nie został złożony ani przez dotychczasowego właściciela – I. M. ani przez jego pełnomocnika. W związku z niezłożeniem powyższego wniosku przez osoby uprawnione Prezydium Rady Narodowej w W. skierowało wniosek do Sądu Powiatowego dla W. o przepisanie na własność Skarbu Państwa tytułu własności nieruchomości położonej przy ul. [...].
Wnioskiem z dnia 5 października 2001 r. A. M., działając również w imieniu brata T. M., zwrócił się do Zarządu Gminy W. o zwrot w/w nieruchomości, dołączając do wniosku zaświadczenie Sądu Rejonowego dla W., z którego wynikało, że księga hipoteczna "Nieruchomość Nr [...] w W." została zamknięta i przeniesiona do księgi wieczystej KW Nr [...] zachowując moc dokumentu. Treść wpisu zaś w dziale II w/w wykazu z dnia 17 lutego 1931r. dowodziła, że prawo własności tejże nieruchomości o obszarze [...] m kw. przysługiwało I. M. Ponadto wnioskodawca udokumentował następstwo prawne po byłym właścicielu nieruchomości, przedkładając postanowienie Sądu Rejonowego dla W. z dnia [...] kwietnia 2003 r. (sygn. akt [...] Ns [...]) o stwierdzeniu nabycia spadku
I. M. i po S. M., z którego wynikało, że obecnie jedynymi żyjącymi następcami prawnymi po byłym właścicielu gruntu pozostali T. i S. M. Jednocześnie wnioskodawca podniósł, że generał dywizji I. M. wyrokiem byłego Wojskowego Sądu Okręgowego Nr [...] w W. z dnia [...] listopada 1948 r. został skazany na [...]. W tej sytuacji zatem nie mógł złożyć w terminie wniosku o przyznanie prawa własności czasowej. Ponieważ postanowieniem Wojskowego Sądu Okręgowego w W. z dnia [...] czerwca 2001 r. sygn. akt [...] stwierdzono nieważność w/w wyroku, wnioskodawca wywodził, że wniosek o ustanowienie prawa wieczystego użytkowania do gruntu nieruchomości [...] mógł być złożony dopiero obecnie.
W odwołaniu od powyższej decyzji wnioskodawcy podnieśli, że organ I instancji nie wziął pod uwagę faktu, iż właściciel gruntu i jego pełnomocnik nie byli w stanie złożyć przedmiotowego wniosku, gdyż w tym czasie byli aresztowani. Stwierdzono również, iż Prezydent W. nie sprawdził czy rzeczywiście wniosek taki nie został złożony.
Rozpatrując sprawę w trybie instancji odwoławczej Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] ustaliło, że w aktach sprawy brak jakichkolwiek dowodów świadczących o tym, że wniosek o przyznanie prawa własności czasowej został przez poprzedniego właściciela hipotecznego w ogóle złożony a strona skarżąca również nie była w stanie przedstawić w tej mierze dowodu stwierdzając dodatkowo przy tym, iż wniosek taki nie mógł być złożony ponieważ właściciel nieruchomości był aresztowany.
W związku z powyższym organ odwoławczy potraktował powyższy zarzut jako bezpodstawny a złożony jedynie z ostrożności procesowej. Tym bardziej, że analizując przy tym cały materiał dowodowy zebrany w sprawie, Kolegium stwierdziło, że nie ulegało wątpliwości, iż wniosek o przyznanie prawa własności czasowej do nieruchomości położonej przy ul. [...] w ciągu 6-ciu miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę nie został złożony.
Ponieważ - zgodnie z doktryną prawną oraz utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego - wszystkie terminy wynikające z prawa materialnego dotyczące nieruchomości warszawskich dotyczą uprawnień określonych w prawie materialnym a zatem upływ każdego z tych terminów jest nieodwracalny, zdaniem Kolegium - uprawnienia przewidziane w tych przepisach można było wykonać tylko w ciągu oznaczonego w nich terminu. Termin z art. 7 ust. l dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279) jest terminem nieprzywracalnym, bowiem jest terminem właśnie prawa materialnego i w związku z tym - niezależnie od okoliczności, które spowodowały jego uchybienie lub niedotrzymanie - organ administracji nie jest władny orzec o jego przywróceniu.
Mając na uwadze powyższe organ odwoławczy utrzymał w mocy odmowną decyzję Prezydenta W. Powyższa decyzja stała się z kolei przedmiotem skargi T. i S. M. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której skarżący wnosili o jej uchylenie.
W skardze zarzucono organowi naruszenie przepisów art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz art. 7 dekretu warszawskiego stwierdzając, że materiał dowodowy zgromadzony w niniejszej sprawie nie został właściwie rozpatrzony a w szczególności treść postanowienia Wojskowego Sądu Okręgowego w W. stwierdzająca nieważność wcześniejszego wyroku skazującego.
Ponadto zarzucono także Kolegium błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, iż I. M. miał możliwość złożenia w terminie wspomnianego wniosku o przyznanie własności czasowej mimo, że dowody zebrane w sprawie wskazywały, że taka możliwość nie istniała z powodu jego aresztowania i aresztowania jego pełnomocnika.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie wywodząc jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Wojewódzki Sąd Administracyjny sprawuje, w zakresie swojej właściwości, kontrolę – pod względem zgodności z prawem – zaskarżonych aktów lub czynności organów administracji publicznej. Kontrola Sądu zatem sprowadza się do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ponieważ w niniejszej sprawie Sąd nie stwierdził, aby organy administracji publicznej naruszyły prawo, skutkowało to oddaleniem skargi.
Bezsporną w sprawie była okoliczność, że przedmiotowa nieruchomość podlegała działaniu dekretu warszawskiego i z tego powodu własność niniejszego gruntu – niezależnie od wydania wyroku skazującego z 1948 r. - przeszła w dniu 21 listopada 1945 r., z mocy prawa, na własność gminy a potem Skarbu Państwa. Świadczy o tym zresztą zaświadczenie z Sądu wieczystoksięgowego z dnia 13 listopada 2001 r. stwierdzające, że wpis prawa własności na rzecz Skarbu Państwa w księdze wieczystej prowadzonej dla nieruchomości położonej przy ulicy [...] został dokonany na podstawie wniosku z dnia [...] stycznia 1949 r. Rejonowego Urzędu Likwidacyjnego w W. i wyroku Wojskowego Sądu Okręgowego w W. z dnia [...] listopada 1948 r.
Skoro zatem sporny grunt podlegał działaniu wspomnianego dekretu to również do roszczeń składanych przez następców prawnych byłego właściciela nieruchomości a odwołujących się do uprawnień gwarantowanych przepisami tegoż dekretu mają zastosowanie te przepisy w całości i to w brzmieniu obowiązującym a nie w wersji polegającej na dowolnej ich interpretacji.
Podstawowym problemem w przedmiotowej sprawie było ustalenie charakteru terminu przewidzianego przepisem art. 7 ust. 1 wspomnianego wyżej dekretu warszawskiego. Rozstrzygnięcie bowiem tej kwestii w sposób zdecydowany wpływało na treść rozstrzygnięcia merytorycznego.
Systemy prawa posługują się zarówno terminami procesowymi jak i terminami wypływającymi z prawa materialnego. O ile terminy procesowe są w zasadzie przywracalne tj. w określonych sytuacjach strona może ubiegać się o przywrócenie tego rodzaju terminu, którego nie dotrzymała (najczęściej bez własnej winy), o tyle odmiennie wygląda sytuacja w przypadku terminów prawa materialnego, które po ich upływie powodują wygaśnięcie uprawnień.
Za słuszny Sąd uznał pogląd wyrażony przez organy obu instancji a ponadto utrwalony w orzecznictwie sadowoadministracyjnym, że sześciomiesięczny termin określony w art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego ma charakter nieprzywracalny, jako że jest to termin zawity przewidziany prawem materialnym.
Złożenie w związku z tym wniosku o przyznanie prawa wieczystej dzierżawy lub prawa zabudowy po jego upływie, stanowiło okoliczność wystarczającą do wydania decyzji odmownej i to niezależnie od przyczyn jego uchybienia.
Nadmienić przy tym wypada, że regulacja dekretowa nie zawiera normy umożliwiającej przywrócenie omawianego terminu w określonych sytuacjach. Zatem brak było podstaw prawnych dla wywodzenia, że przedmiotowy stan faktyczny stanowił sytuację szczególną, nietypową i z tego powodu uzasadniającą pogląd, że w tym przypadku należało liczyć wspomniany termin 6-ciu miesięcy dopiero od daty wydania orzeczenia rehabilitującego byłego właściciela.
Nadmienić dodatkowo w tym miejscu wypada, że – zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego (vide: uchwały z 8.09.2003 r. sygn. akt OPK3/03 i OPS 3/03) - termin przewidziany w przepisie art. 7 ust. 1 stanowił jedynie końcowy termin realizacji uprawnienia byłego właściciela nieruchomości [...], który był uprawniony do zgłoszenia wniosku o ustanowienie własności czasowej także jeszcze przed objęciem przez gminę w posiadanie gruntu. Zatem uprawnienie przysługujące I. M. mogło być przez niego zrealizowane wcześniej (przed aresztowaniem i wydaniem wyroku skazującego) względnie przez innego pełnomocnika, w tym także pełnomocnika dalszego. Pełnomocnictwo bowiem udzielone S. Z. przewidywało możliwość ustanowienia substytucji a jak wynika dodatkowo z treści samego dokumentu, pełnomocnictwo to zostało udzielone w szczególności właśnie ze względu na świadomość byłego właściciela nieruchomości treści przepisów wspomnianego dekretu.
Z tych powodów Sąd uznał zarzuty zawarte w przedmiotowej skardze za nieuzasadnione i z tego względu - z mocy przepisu art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – orzekł jak w sentencji.