Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z 19 grudnia 2022 r., nr KOA/5485/Op/22, po rozpatrzeniu odwołania A. S., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza [...] z 2 listopada 2022 r., nr [...], w przedmiocie zasiłku celowego z pomocy społecznej.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.
A. S. (dalej jako skarżący) wnioskiem z 3 października 2022 r. zatytułowanym "Podanie o zasiłki celowe na listopad 2022 roku" wystąpił do Burmistrza [...] o przyznanie pomocy w postaci zasiłku celowego między innymi na opłaty mieszkaniowe i zakup żywności.
Burmistrz [...] decyzją nr [...] z 2 listopada 2022 r., przyznał skarżącemu:
- 1) zasiłek celowy na opłaty mieszkaniowe w listopadzie 2022 r. w wysokości 600 zł,
- 2) zasiłek celowy na zakup żywności w listopadzie 2022 r. w wysokości 100 zł.
Decyzji tej nadano rygor natychmiastowej wykonalności.
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że skarżący spełnia warunki określone w ustawie o pomocy społecznej do uzyskania świadczenia w formie zasiłku celowego. Ustalając wysokość świadczenia wzięto pod uwagę zarówno sytuację życiową skarżącego, jak również możliwości pomocy społecznej, w tym wysokość środków finansowych jakimi dysponuje Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] na tego rodzaju pomoc, a także potrzeby i ilość osób ubiegających się o zasiłki celowe.
Nie zgadzając się z powyższą decyzją skarżący pismem z 6 listopada 2022 r. złożył odwołanie.
Na skutek rozpatrzenia odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z 19 grudnia 2022 r., nr KOA/5485/Op/22, utrzymało w mocy powołaną wyżej decyzję Burmistrza [...] - wskazując, że odwołanie nie jest zasadne.
Podniosło, że materialnoprawną podstawą przyznania pomocy w formie zasiłku celowego jest art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Z treści tego przepisu wynika, że wymienione świadczenie przyznawane jest w ramach uznania administracyjnego (władzy dyskrecjonalnej).
Zasiłek celowy należy do fakultatywnych form pomocy społecznej, co oznacza, że w odróżnieniu od form obowiązkowych organ może, lecz nie musi go przyznać w przypadku ustalenia, że występują przesłanki wymienione w art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej). Na konieczność racjonalnego gospodarowania środkami przez organy pomocy społecznej wskazuje również judykatura. W tym zakresie Kolegium przywołało wyroki NSA: z 17 kwietnia 2002 r., sygn. akt SA/Gd 4332/01; z 14 października 2008 r., sygn. akt I OSK 1632/2007;
z 24 września 1996 r., sygn. akt SA/Gd 3281/95.
Wskazało także, że organ nie ma obowiązku przyznawania zasiłku celowego w wysokości oczekiwanej przez wnioskodawcę, albowiem musi zabezpieczyć środki na udzielenie pomocy także innym potrzebującym, którzy mogą znajdować się w podobnej lub trudniejszej sytuacji niż wnioskodawca (np. w gorszym stanie zdrowia lub nie posiadając zabezpieczonych potrzeb mieszkaniowych).
Dodało, że wnioskodawca jest pod stalą opiekę organu i otrzymuje regularnie różnego rodzaju świadczenia, choć nie w oczekiwanej przez siebie wysokości.
W tych okolicznościach Kolegium uznało, że nie można przyjąć, aby zaskarżona decyzja przekraczała granice uznania administracyjnego.
Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie skargę do Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł skarżący - zarzucając, że zaskarżona decyzja nie posiada przekonującego i rzetelnego, zwłaszcza szczegółowego uzasadnienia w oparciu o stan faktyczny. Wykracza też poza granice uznania administracyjnego. Ponadto, w postępowaniu administracyjnym nie zebrano kompletnego materiału dowodowego.
Skarżący podniósł, że decyzja organu I instancji wydana jest z przekroczeniem zasad uznania administracyjnego i jest bezprawna. Należy ją zmienić i przyznać mu - 800 – 1000 zł, w tym na cel mieszkaniowy – 664 zł i na żywność – 336 zł na listopad 2022 r.
Wobec powyższego wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz o przeprowadzenie postępowania sądowego w trybie niejawnym, uproszczonym.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wniosło o oddalenie skargi i rozpoznanie sprawy w postępowaniu uproszczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), dalej jako p.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, albowiem obie strony postępowania wystąpiły o jej rozpoznanie na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga jest niezasadna, gdyż zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, są zgodne z prawem.
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 19 grudnia 2022 r. utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza [...] z 2 listopada 2022 r. przyznającą skarżącemu zasiłek celowy w listopadzie 2022 r. na opłaty mieszkaniowe w kwocie 600 zł oraz na zakup żywności w kwocie 100 zł.
Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie rozstrzygnięć stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm.), dalej jako uops.
Zgodnie z art. 2 ust. 1 uops, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości.
W myśl art. 3 ust. 1 – 4 uops pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (ust. 1). Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1 uops, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (ust. 2). Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (ust.
- 3) Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (ust. 4).
Z art. 3 ust. 1 uops wynika, że zadaniem pomocy społecznej jest wyłącznie wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwianie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka, a nie całkowite wyręczanie ich w aktywności zmierzającej do poprawy swojej sytuacji bytowej. Oznacza to, że celem wskazanej instytucji nie jest wyręczanie strony w zaspokajaniu jej wszelkich potrzeb życiowych, lecz jedynie wspieranie w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienie jej życia w warunkach odpowiadających godności człowieka.
Art. 39 ust. 1 i 2 uops stanowi, że w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy (ust. 1). Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2).
Z kwestionariusza wywiadu środowiskowego z [...] października 2022 r. (znajdującego się w aktach administracyjnych przy sprawie o sygn. akt I SA/Wa 448/23) wynika, że skarżący ma 59 lat, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie ma bliskiej rodziny. Mieszka we własnościowym mieszkaniu w bloku, które należało do jego zmarłej matki. Sprawy spadkowej jeszcze nie założył. Choruje na nadciśnienie tętnicze. Ma też umówioną wizytę w poradni rehabilitacyjnej (we wrześniu 2023 r.) i u chirurga – ortopedy (w marcu 2024 r.). Nie pracuje, jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku. Utrzymuje się z zasiłku okresowego w wysokości 600 zł oraz zasiłków celowych. Jego jedynym źródłem utrzymania są świadczenia z pomocy społecznej.
Skarżący przy dochodzie 600 zł z tytułu zasiłku okresowego niewątpliwie spełnia określone w art. 8 ust. 1 uops kryteria przyznania mu świadczenia pieniężnego w formie zasiłku celowego.
Dlatego też organ I instancji przyznał skarżącemu zasiłek celowy w listopadzie 2022 r. na opłaty mieszkaniowe w kwocie 600 zł oraz na zakup żywności w kwocie 100 zł. W ocenie skarżącego, kwota świadczenia jest zbył niska. Oczekiwałby świadczenia na cele mieszkaniowe w kwocie 664 zł, zaś na żywność w kwocie 336 zł.
Podkreślenia jednak wymaga, że decyzja dotycząca zasiłku celowego jest decyzją wydawaną w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, iż spełnienie przesłanek ustawowych przez stronę ubiegającą się o przyznanie tego świadczenia nie obliguje organu do wydania pozytywnego rozstrzygnięcia dla strony. Przyznanie stronie pomocy pieniężnej (jej rodzaj, wysokość oraz okres, na który ma być przyznana) uzależnione jest nie tylko od sytuacji materialnej strony i jej żądań. Rozpatrując wniosek o przyznanie zasiłku celowego organ musi także kierować się ogólnymi zasadami wyrażonymi w art. 3 ust. 3 i ust. 4 uops - to znaczy koniecznością dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.
Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy rozeznać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich potrzeb i ograniczonych środków finansowych pozostających w dyspozycji organu pomocowego. Przyznanie zasiłku celowego z pomocy społecznej nie jest prawnym obowiązkiem organów administracji i nie rodzi dla strony roszczenia o przyznanie świadczenia, a dla ośrodka pomocy społecznej obowiązku jego przyznania. Nie każdy potrzebujący może w każdym czasie uzyskać spełnienie pełnych oczekiwań, ze względu na ograniczone środki, jakimi dysponuje ośrodek pomocy społecznej. Organ pomocy społecznej musi mieć bowiem na uwadze również potrzeby innych osób korzystających z jego pomocy.
Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że na gruncie tej sprawy organy orzekające obu instancji nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Organy w swoich rozstrzygnięciach wskazały, iż skarżący spełnia warunki do uzyskania świadczenia w formie zasiłku celowego oraz, że przy jego przyznawaniu wzięto pod uwagę sytuację życiową skarżącego i możliwości pomocy społecznej, w tym wysokość środków finansowych jakimi dysponuje OPS w [...] na tego rodzaju pomoc.
Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 28 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 116/10 – "W sprawach z zakresu pomocy społecznej, rozstrzyganych na zasadzie uznania administracyjnego, kryteriami wyboru rozstrzygnięcia powinny być cele i zadania pomocy społecznej, a nie subiektywne oczekiwania osób uprawnionych, zmierzające do obarczenia organów pomocy społecznej pełnym zakresem obowiązków przejęcia całkowitej opieki finansowej i życiowej nad osobą dotkniętą jedną z form niedostatku, określonych w art. 7 ustawy o pomocy społecznej".
Zaznaczyć należy, że pomoc społeczna ma za zadanie jedynie wspierać osoby w wysiłkach zmierzających do poprawy trudnej sytuacji, a nie je wyręczać. Nie jest więc jej celem zapewnianie wnioskodawcy stałego źródła finansowania jego wszystkich potrzeb finansowych i to w oczekiwanej wysokości. Skarżący powinien przede wszystkim w zakresie własnych możliwości dążyć do finansowania swoich potrzeb i pokrywania bieżących opłat. Skarżący nie może zakładać, że wszystkie jego potrzeby zostaną zaspokojone w pełnym zakresie ze środków pomocy społecznej. Uwzględnianie każdego żądania skarżącego i to w pełnej wysokości, spowodowałoby wypaczenie celów pomocy społecznej i naruszałoby zasadę subsydiarności pomocy społecznej. Przy tym Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] dysponuje ograniczonym budżetem z przeznaczeniem na różne świadczenia z pomocy społecznej i musi tak gospodarować tym budżetem, aby możliwe było zaspokojenie potrzeb jak największej liczby osób wymagających pomocy w przezwyciężaniu trudnej sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości.
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 9 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 2762/16 wskazał, że "Nie jest rzeczą sądu administracyjnego kontrola dysponowania środkami przez organy pomocy społecznej, w sytuacji, gdy strona nie w pełni jest usatysfakcjonowana wartością przyznanych jej świadczeń. Sąd administracyjny nie ma prawnych instrumentów, by prowadzić społeczno - ekonomiczną analizę sposobu dystrybucji przez organ pomocy społecznej środków, którymi organ ten dysponuje".
Niewątpliwie skarżący znajduje się w trudnej sytuacji życiowej. Jednak nie jest pozbawiony jakiejkolwiek pomocy. Wręcz przeciwnie jest on objęty różnymi formami pomocy społecznej. Otrzymuje bowiem regularnie zasiłek okresowy oraz w różnych okresach zasiłki celowe z przeznaczeniem na zakup żywności, odzieży, obuwia, pokrycie opłat mieszkaniowych, itp. Sam skarżący w trakcie wywiadu środowiskowego przyznał, że utrzymuje się wyłącznie ze świadczeń z pomocy społecznej.
W ocenie Sądu, w sprawie tej nie doszło do naruszenia granic uznania administracyjnego, ani do żadnych innych naruszeń prawa procesowego, czy materialnego, mających wpływ na wynik sprawy, które uzasadniałaby wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji organów obu instancji. Decyzje znajdują oparcie w prawidłowych ustaleniach faktycznych. Wydając decyzje organy orzekające dokonały prawidłowej oceny zakresu niezbędnej pomocy dla skarżącego w kontekście z jednej strony - jego uzasadnionych potrzeb i z drugiej strony - możliwości finansowych organu pomocowego do udzielenia pomocy.
Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.