Uzasadnienie
Minister Rolnictwa i Rozwoju decyzją z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] po rozpoznaniu odwołań K.M., M.R. oraz W.R., od decyzji Wojewody Lubelskiego z dnia [...] kwietnia 2019 r., nr [...]:
- 1. uchylił decyzję Wojewody Lubelskiego z dnia [...] kwietnia 2019 r., nr [...], w całości,
- 2. stwierdził, że nieruchomość oznaczona jako działka nr [...], o powierzchni 0,10 ha, położona w miejscowości S., gm. W., powiat l., wchodząca w skład majątku ziemskiego pn. "[...]" - podlegała działaniu art. 2 ust. 1 łit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945r. Nr 3, poz. 13 z póżn. zm.),
- 3. umarzył postępowanie pierwszej instancji w części, w jakiej było prowadzone w stosunku do W.R..
. Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny sprawy.
Wojewoda Lubelski decyzją z dnia [...] lipca 2003 r., nr [...], odmówił stwierdzenia, że działka nr [...] o powierzchni 0,10 ha, pochodząca z majątku "[...]", nie podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] lutego 2009 r., nr [...], uchylił w całości orzeczenie Wojewody Lubelskiego z dnia [...] lipca 2003 r. oraz przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.
Pismami z dnia 15 września 2009 r. oraz z dnia 27 czerwca 2011 r. W.R. zażądał stwierdzenia, że działka nr [...] (o powierzchni 0,1 ha), położona we wsi S., gmina W., pochodząca z podziału znacjonalizowanego parku dworskiego, stanowiącego własność spadkodawców wnioskodawcy - nie podpada pod dyspozycję art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Wojewoda Lubelski decyzją z dnia [...] kwietnia 2019 r., nr [...] ponownie stwierdził, że nieruchomość oznaczona jako działka nr [...], o powierzchni 0,10 ha, wchodząca w skład majątku ziemskiego pn. "[...] podlegała działaniu art." 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Odwołania od decyzji Wojewody Lubelskiego wnieśli M.R., K.M. oraz W.R.,
Minister Rolnictwa i Rozwoju decyzją z dnia [...] stycznia 2021 r. orzekł jak wskazano na wstępie. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie wskazał, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, z których jednoznacznie wynika, że jedynym właścicielem majątku S. był K.R.[1]. W dziale II księgi wieczystej "[...]" ujawniony został w dniu [...] lipca 1922 r. wpis o prawie własności należącym do A.R. K.R.[1], M.R., T.R.j i H.R. w równych częściach niepodzielnie. Podstawą wpisu był protokół regulacji spadku z dnia [...] lutego 1922 r., sporządzony po śmierci K.R.[1].
Kolejny wpis ujawniony został w dniu [...] maja 1923 r. i wynika z niego, że K.R.[1] aktem notarialnym z dnia [...] kwietnia 1923 r. nabył 1/6 niepodzielnej części dóbr uregulowanych na rzecz M.W. z należącej do niej 1/5 części dóbr. Następnie wpisem z dnia [...] czerwca 1924 r. ujawniono, że K.R.[1] aktem notarialnym z dnia [...] kwietnia 1924 r. nabył 1/6 niepodzielnej części dóbr uregulowanych na rzecz A.R. z należącej do niego 1/5 części dóbr. Wpisem z dnia [...] stycznia 1926 r. wciągnięto do działu II wspomnianej księgi zapis, że K.R.[1] nabył od H.R. uregulowaną na jego rzecz 1/5 części dóbr, na mocy aktu notarialnego z dnia [...] listopada 1925 r. K.R.[1] aktem notarialnym z dnia [...] października 1929 r., stał się właścicielem 1/30 niepodzielnej części reszty dóbr jaka została z 1/5 części dóbr należących do M.W.. Wpis ten został wciągnięty w dniu [...] października 1929 r. Podobnie K.R.[1] aktem notarialnym z dnia [...] kwietnia 1934r., stał się właścicielem 1/30 niepodzielnej części reszty dóbr jaka została z 1/5 części dóbr należących do A.R..
Wpis ten został wciągnięty w dniu [...] maja 1934 r. Wpisem z dnia [...] maja 1944 r. ujawniono, że 1/5 niepodzielnej części dóbr należąca do T.R., po jej śmierci na mocy jej własnoręcznego testamentu z dnia [...] września 1938 r. i oświadczenia jej męża H.Z.[1] z dnia [...] kwietnia 1939 r. o zrzeczeniu się spadku po żonie, otrzymał na wyłączną własność K.R.. Wpis ten jest zgodny z aktem notarialnym z dnia [...] maja 1944 r. Z przytoczonych wyżej zapisów księgi wieczystej wynika, że w chwili przejęcia majątku "[...]" na rzecz Skarbu Państwa, jego wyłącznym właścicielem był K.R.[1], co oznacza, że stronami postępowania są jego następcy prawni. Następcami tymi, zgodnie z wykazanym ciągiem postanowień spadkowych są M.R. i K.M..
Wobec tego interesu prawnego nie ma W.R.. Rozstrzygający w pierwszej instancji Wojewoda Lubelski nie zakończył jednak w stosunku do W.R. postępowania administracyjnego w sposób formalny. Z tego powodu oraz dla przejrzystości rozstrzygnięcia, zdaniem organu odwoławczego, należało uchylić jego decyzję w całości oraz ponownie orzec rozstrzygając sprawę merytorycznie, a także kończąc je formalnie w stosunku do osoby nieposiadającej interesu prawnego.
Dalej Minister wskazał, że nieruchomość ziemska obejmująca dobra S. przejęta została na rzecz Skarbu Państwa na cele reformy rolnej w myśl przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN. Mimo rozbieżności wynikających z dokumentów zgromadzonych w sprawie nie ulega wątpliwości, że cały majątek [...], zarówno z uwagi na jego powierzchnię ogólną, jak i na powierzchnię wchodzących w jego skład użytków rolnych, spełniał przesłanki obszarowe, o których mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN (tj. rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych).
Organ wskazał także, że dekret o reformie rolnej nie zawierał definicji legalnej pojęcia "nieruchomość ziemska". Rozumienie tego pojęcia zostało wypracowane w judykaturze. omocne jest stosowanie wykładni dokonanej przez Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 19 września 1990 r., sygn. akt W 3/89, przyjętej powszechnie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym. W omawianej uchwale Trybunał Konstytucyjny stanął na stanowisku, że intencją ustawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej tych nieruchomości lub ich części, które mogły być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej i sadowniczej.
Organ zaznaczył, że przedmiotem postępowania jest jedynie część dawnego majątku S. tj. działka nr [...] o pow. 0,1 ha. Jak wynika z przesłanej przez Starostwo Powiatowe w Lublinie przy piśmie z dnia 7 czerwca 2018 r. kopii mapy ark. [...] ewidencji gruntów i budynków obrębu [...] S. - ma ona kształt klina i zlokalizowana jest przy samej rzece [...], z którą graniczy od południa, a także z dwiema drogami od wschodu i północy. Jest to niewielka działka, niezabudowana, obecnie zachwaszczona, porośnięta samosiejką i drzewami. W informacji pochodzącej z ewidencji gruntów i budynków oznaczona została jako pastwiska trwałe. Znajduje się poza obszarem objętym decyzją Urzędu Wojewódzkiego w Lublinie, Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia 11 lipca 1978 r., dotyczącą zespołu dworsko-parkowego w S., który zlokalizowany jest na północ od spornej działki (oddzielone są od siebie drogą). Z historycznej mapa przedwojennej z 1936 r. wynika, że droga oddzielająca obecną działkę nr [...] od zespołu dworsko - parkowego istniała już w okresie międzywojennym.
A zatem sporna działka znajdowała się poza granicami tego zespołu, nie stanowiąc jego części. Tym samym zasadne jest stwierdzenie, że działka, która położona jest bezpośrednio przy rzece, stanowiąca aktualnie użytek PsII i PslV - pastwiska trwałe (co wskazuje na jej sposób wykorzystania i co nie pozostaje bez znaczenia), wchodząca w skład majątku "[...]" - nadawała się do przejęcia na cele reformy rolnej wraz z całym majątkiem, który spełniał normy obszarowe wymienione w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Wobec tego nieruchomość oznaczona jako działka nr [...], o powierzchni 0,10 ha, położona w miejscowości [...], gm. [...], powiat [...], wchodząca w skład majątku ziemskiego pn. "[...]" - podlegała działaniu art. 2 ust. 1 lit, e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Skargę na powyższą decyzję wniósł K.M.. W motywach skargi zwracano uwagę, że organy w sposób arbitralny uznały, że działka nr [...] podpadała pod działanie dekretu PKWN. Tymczasem w momencie przejmowania nieruchomości działki oznaczona obecnie numerem [...] stanowiła część parku przy budynku dworu (obecnie są to działki oznaczone numerami [...] i [...]). Nawet gdyby kwestionować, że przedmiotowa działka nr [...] nie była w przeszłości częścią parku rekreacyjnego przy budynku dworu - to brak jest jakichkolwiek dowodów, iż przed nacjonalizacją majątku ziemskiego “ [...]" służyła do produkcji rolnej, a tylko wtedy podpadałyby pod art. 2 ust. 1 lit e Dekretu PKWN.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty K.M. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w pkt 2.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o ich oddalenie.
O uwzględnienie wniesionej skargi wniósł również uczestnik K.R. w piśmie z dnia 10 stycznia 2022 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; dalej jako p.p.s.a.).
Rozpoznając przedmiotową sprawę według wskazanych wyżej kryteriów, Sąd doszedł do przekonania, że skarga jest nieuzasadniona, bowiem zaskarżona decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie narusza prawa.
Jakkolwiek zatem samo rozstrzygnięcie, jak i treść uzasadnienia zaskarżonej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2018 r., budzą kategoryczny sprzeciw skarżącego K.M., to jednak, zdaniem Sądu, nie można wyeliminować jej z obiegu prawnego, ponieważ nie zawiera ona takich wadliwości prawnych, które uprawniałyby Sąd do jej uchylenia.
Zgodnie z art. 2 ust 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945, Nr 3, poz. 13 ze zm.) – dalej: dekret o reformie rolnej, przyjętym za podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji, na cele reformy rolnej przeznaczone będą nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Wszystkie nieruchomości ziemskie, wymienione m.in. w punkcie e, przechodzą bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia w całości, na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele, wskazane w art. 1 dekretu, część druga. W pierwotnym brzmieniu art. 2 ust. 1 dekretu odwoływał się do "nieruchomości ziemskich o charakterze rolniczym".
Nowelizacja tego przepisu, dokonana dekretem z dnia 17 stycznia 1945 r., polegała na skreśleniu słów "o charakterze rolniczym". Następnie należy wskazać, że na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51 ze zm.) można rozpatrywać wnioski dotyczące zarówno tego, czy cała nieruchomość, czy też jej część podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej.
Przepisy dekretu, ani rozporządzenia nie definiowały pojęcia "nieruchomości ziemskiej" dlatego przyjęto rozumienie tego pojęcia wynikające z uchwały Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r., W 3/89, (pub. OTK 1990, nr 1, poz. 26). W uzasadnieniu powyższej uchwały oraz w uzasadnieniu uchwały z dnia 16 kwietnia 1996 r., sygn. akt W 15/95 (Dz. U. Nr 54, poz. 572) Trybunał Konstytucyjny przyjął, że przepis art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej dotyczy nieruchomości ziemskich o charakterze rolniczym (nieruchomościami ziemskimi są obiekty mienia nieruchomego, które mają charakter rolniczy). Reforma rolna dotyczyła tych nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej. Chociaż uchwały Trybunału Konstytucyjnego w sprawie ustalenia powszechnie obowiązującej wykładni ustaw utraciły moc obowiązującą z dniem wejścia życie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (art. 239 ust. 3), to jednak miały zasadniczy wpływ na ukształtowanie praktyki co do rozumienia zakresu przedmiotowego art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Takie rozumienie przepisów dekretu oznaczało, że możliwy był spór nie tylko o to, czy nieruchomość ziemska podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu ze względu na przyjęte normy obszarowe.
W przedmiotowej sprawie zebrane dokumenty (zaświadczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] z dnia [...] grudnia 1946 r., protokół w sprawie przejęcia na cele reformy rolnej, sporządzonym w dniu [...] października 1944 r, ewidencja przejętych majątków wskazują na różną powierzchnię przejętej nieruchomości obejmującej [...] (od 278 ha do 284,9543 ha). Ze wszystkich tych dokumentów wynika jednak, że przedmiotowy majątek, przejęty na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu miał powierzchnię większą niż 100 ha. Spełnia zatem normy obszarowe do przejęcia przez Skarb Państwa na cele reformy rolnej.
Z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika także, że majątek ziemski "[...]" stanowił wyłączną własność K.R.[1]. Wynika to z odpisu księgi hipotecznej "[...]" wraz z dokumentami z prowadzonego przy tej księdze zbioru dokumentów (przesłane przez Sąd Rejonowy Lublin-Wschód w Lublinie z siedzibą w Świdniku przy pismach z dnia 13 sierpnia 2018 r. oraz 24 stycznia 2019 r.). Ze znajdujących się w niej wpisów wynika, że K.R.[1] aktem notarialnym z dnia [...] kwietnia 1923 r. nabył 1/6 niepodzielnej części dóbr uregulowanych na rzecz M.W. z należącej do niej 1/5 części dóbr. Kolejnym aktem notarialnym z dnia [...] października 1929 r., stał się on właścicielem 1/30 niepodzielnej części reszty dóbr jaka została z 1/5 części dóbr należących do M.W.. W dacie wejścia więc życie dekretu o reformie rolnej M.W. nie był już współwłaścicielką przedmiotowych dóbr, dlatego tez jej spadkobiercy W.R. nie przysługiwał przymiot strony w postępowaniu dotyczącym nie podpadania pod działanie dekretu o reformie rolnej przedmiotowej nieruchomości. Prawidłowo zatem organ II instancji umorzył wobec niego postępowanie administracyjne.
Skarżący K.M. dowodzi, że będąca przedmiotem niniejszego postępowania działka oznaczona aktualnie nr [...] o pow. 0, 10 ha nie podlegała pod działanie dekretu o reformie rolnej, gdyż była funkcjonalnie związana zasiadującym z nią parkiem. Swoje stanowisko opiera przede wszystkim na okoliczności związanej ze znajdującym się na przedmiotowej działce zadrzewieniem. brew zarzutom skargi trafnie jednak organy uznały, iż z zebranego materiału dowodowego wynika, że działka ta była oddzielona od zespołu dworsko – parkowego w [...].
Powyższa okoliczność wynika zdaniem sądu z kopii mapy ark. [...] ewidencji gruntów i budynków obrębu [...] S. przesłanej przez Starostwo Powiatowe w [...] przy piśmie z dnia 7 czerwca 2018 r, mapy Wojskowego Instytutu Geograficznego z 1936 r., która dostępna jest na stronie internetowej: http://www.mapywig.org/m/WIG_maps/series/100K/P43_S35, z przesłanego przez Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków przy piśmie z dnia 12 czerwca 2018 r. opracowania ewidencyjnego parku z [...]. Pośrednio również z protokołu oględzin działki, sporządzonym w dniu 24 października 2018 r. oraz z informacji pochodzącej z ewidencji gruntów i budynków.
Z powyższych dokumentów wynika, że będąca przedmiotem postępowania działka nr [...] o powierzchni 0,10 ha ma kształt klina i zlokalizowana jest przy samej rzece [...], z którą graniczy od południa, a także z dwiema drogami od wschodu i północy. Jest to działka niezabudowana, obecnie zachwaszczona, porośnięta samosiejką i drzewami. W ewidencji gruntów i budynków została oznaczona jako pastwiska trwałe. Ponadto znajduje się poza obszarem objętym decyzją Urzędu Wojewódzkiego w Lublinie, Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia 11 lipca 1978 r., dotyczącą zespołu dworsko-parkowego w [...], który zlokalizowany jest na północ od spornej działki (oddzielone są od siebie drogą). Z mapy wojskowej z 1936 r wynika także, że droga oddzielająca obecną działkę nr [...] od zespołu dworsko-parkowego istniała już w okresie międzywojennym. A zatem z powyższych dokumentów wynika, że sporna działka znajdowała się poza granicami tego zespołu, nie stanowiąc jego części. Dokonana w sprawie, przez organy ocena wyżej wskazanych dowodów, nie jest wybiórcza i nie stanowi naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów wyrażonej w art. 80 K.p.a.
Zatem zgromadzony w sprawie materiał dowody wskazuje, że działka nr [...] nie była funkcjonalnie powiązana z zespołem parkowym. Ze znajdującej się w aktach sprawy ewidencji parku S. (znajdującego się na działce oddzielonej drogą od przedmiotowej działki) wynika, że w parku przeważały drzewa ozdobne: lipa, osika, dąb klon, grab, morwa, jesion, robinia, wiąz, Natomiast na przedmiotowej działce znajdują się przeważnie samosiejki oraz 6 bliżej nieokreślonych drzew, które mogą być zasadzone przed przejęciem nieruchomości na cele reformy rolnej. Jednak sam fakt znajdowania się drzew na przedmiotowej działce nie może wskazywać, że stanowi ona część parku, który znajduje się na innej działce. Gdyby to było takie oczywiste, jak twierdzi skarżący, to w dacie sporządzania ewidencji parku S. tj. w 1975 r. konserwator zwróciłby na to uwagę.
Zauważyć w tym miejscu należy, że w orzecznictwie sądowym wielokrotnie podkreślano, że istotną rolę w przedmiotowym postępowaniu odgrywa to czy możliwe jest faktyczne określenie granic części nieruchomości ziemskiej, która nie służyła ze swej natury produkcji rolnej. Uwzględniając zatem fakt, że za użytki rolne po myśli § 4 rozporządzenia MRiRR, uważa się grunty orne, łąki, pastwiska, ogrody warzywne i owocowe, objęty zaskarżonym rozstrzygnięciem fragment dawnego majątku [...] obejmujący działkę nr [...] (mającej przeznaczenie pastwiska trwałe) miał charakter rolny, gdyż mógł być wykorzystany na cele reformy rolnej. Nie chodzi tu zatem o jego faktyczne wykorzystanie rolnicze, ale o realną możliwość takiego wykorzystania, co w niniejszej sprawie zostało zdaniem sądu wykazane.
Reasumując za niezasadne należało uznać zarzuty skargi, które stanowią jedynie polemikę z prawidłowymi ustaleniami organu.
Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 151 p.p.s.a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.