Uzasadnienie
Wraz ze skargą na decyzję Wojewody M. z dnia [...] stycznia 2010 r. w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia odszkodowania E. F. wystąpiła o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazała, że jest osobą w podeszłym wieku, jedynym źródłem jej dochodu jest emerytura, ponosi przy tym wysokie koszty utrzymania. We wniosku sporządzonym na urzędowym formularzu PPF wnioskodawczyni, mieszkająca stale na terenie [...], dodatkowo wskazała, że posiada nieruchomość (dom) o powierzchni 110 m², dochody z emerytury, jaką otrzymuje, kształtują się natomiast na poziomie [...].
Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy zważyć należało, co następuje:
Uwzględniając to, że składająca wniosek o przyznanie prawa pomocy objęła swoim żądaniem zwolnienie od kosztów sądowych, formułowana w rozpoznawanej sprawie ocena zasadności wniosku oparta być musi na skonfrontowaniu sytuacji majątkowej skarżącej z przesłankami przyznania tego prawa, wymienionymi w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. Stosownie do treści powołanego przepisu, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Znajdujące się w aktach sprawy oświadczenie o stanie majątkowym wskazuje, że skarżąca jest w stanie ponieść koszty postępowania sądowego bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Powyższa ocena wynika z ustalenia, że skarżąca uzyskuje stałe dochody, których wysokość jest wystarczająca, by mogły z nich zostać poczynione niezbędne oszczędności na poczet uiszczenia kosztów postępowania sądowego. Rozstrzygającym argumentem na rzecz przedstawionego ustalenia jest rozważenie, jakie koszty postępowania in concreto obciążają skarżącą, albowiem stan majątkowy wnioskodawcy nie jest odnoszony do abstrakcyjnie wyznaczonego obciążenia finansowego, ale do konkretnie ustalonego zobowiązania, na podstawie którego konstruowana jest ocena o możliwości zaistnienia ryzyka, do którego nawiązuje ustawodawca w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. (ryzyko doznania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu)
Na koszty postępowania w niniejszej sprawie składa się przede wszystkim wpis od skargi, który nie ma charakteru stosunkowego (zależnego od wysokości należności pieniężnej objętej zaskarżoną decyzją) ale ma charakter wpisu stałego i wynosi 200 zł. Wymóg jego opłacenia spoczywa solidarnie na obojgu skarżących (art. 214 § 2 p.p.s.a.), co oznacza, że jego ciężar ekonomiczny, przy zachowaniu zasady proporcjonalności obciążenia, jest nawet mniejszy, ponieważ odnoszony być może do konieczności uiszczenia przez skarżącą połowy wymienionej kwoty - 100 zł. Wymóg uiszczenia innych, dodatkowych opłat sądowych (opłaty kancelaryjnej, wpisu od skargi kasacyjnej) nie wpływa na zmianę przyjętej powyżej oceny nie tyle z tego powodu, że ich pokrycie na obecnym etapie sprawy może być rozważane tylko hipotetycznie, skoro pojawienie się obowiązku poniesienia przez skarżącą dalszych kosztów zależy w sposób bezpośredni od kierunku rozstrzygnięcia sprawy legalności zaskarżonego aktu przez sąd pierwszej instancji, ile wynika z tego, że koszty inne niż wpis od skargi kształtują się na poziomie niewyższym od kwoty 100 zł (np. wpis stały od skargi kasacyjnej wynosi połowę wpisu od skargi, nie mniej jednak niż 100 zł - § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Konieczność ich ewentualnego uiszczenia jest ponadto rozłożona w czasie, co oznacza, że mogą one zostać pokryte z dochodów stale przez skarżącą uzyskiwanych.
Wynikająca z przedmiotu zaskarżenia kwota wymagana do uiszczenia przez skarżącą (nie wyższa niż 200 zł), jeżeli zestawić ją z jej dochodami uzyskiwanymi z otrzymywanego świadczenia emerytalnego w wysokości [...], co jest równoważne kwocie około [...] zł (przyjmując średni kurs [...] zgodnie z kursem średnim NBP na dzień rozstrzygania), niewątpliwie może być zabezpieczona w ramach tychże świadczeń. W ramach niniejszego postępowania uwzględniono, że w formularzu wnioskodawczyni nie zamieściła informacji, które by wskazywały, że obciążają ją wydatki szczególnego rodzaju, wyższe niż przeciętne. Nie może budzić wątpliwości, że koszty utrzymania osoby zamieszkałej na stałe w [...] kształtują się na poziomie wyższym niż osoby mieszkającej w Polsce. Z drugiej jednak strony, osoba taka uzyskuje również wyższe dochody w stosunku do porównywalnej grupy osób zamieszkałych w Polsce, przez co poczynienie przez nią określonych oszczędności w wydatkach (na sumę wymaganych kosztów postępowania) będzie się wiązało z mniejszym wysiłkiem finansowym.
Przyjęty w niniejszej sprawie kierunek rozstrzygnięcia znajduje swoje uzasadnienie również w tym, że w sprzeczności z oceną o wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej skarżącej, która ma uniemożliwiać jej samodzielne uiszczenie kwoty 100-200 zł z tytułu wpisu sądowego, pozostaje fakt reprezentowania wnioskodawczyni przed sądem administracyjnym przez dwóch zawodowych pełnomocników. Z oświadczeń strony, zawartych w aktach sprawy nie wynika, by pełnomocnicy ci reprezentowali skarżącą bezpłatnie, wobec czego za uzasadnione trzeba przyjąć zapatrywanie, iż skarżąca ponosi koszty działania za ich pośrednictwem. Powyższe przeczy zaś temu, by skarżąca znajdowała się w stanie ubóstwa i nie posiadała jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego.
Należy podkreślić, że w związku z tym, iż w przypadku przyznania prawa pomocy koszty udzielonej pomocy pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych, ograniczonych do sytuacji, gdy strona skarżąca nie ma jakichkolwiek możliwości pokrycia tych kosztów z posiadanych dochodów lub z dochodów możliwych do osiągnięcia. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu tylko tym osobom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania (por. postanowienie z 21.07.2008 r., sygn. I FZ 287/08 niepubl.).
Mając na uwadze, że w rozpoznawanej sprawie strona skarżąca nie wykazała, iż znajduje się w takiej właśnie sytuacji, spełniając ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.