Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r., nr [...] Minister Skarbu Państwa po rozpatrzeniu odwołania A. J. z dnia [...] października 2011 r., od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] września 2011 r., odmawiającej potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez Z. B. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.
Decyzja powyższa wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
Wnioskiem z dnia [...] grudnia 2008 r. A. J. zwrócił się do Wojewody [...] o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości położonej miejscowości [...] powiecie [...] na [...]. Do wniosku dołączył potwierdzone za zgodność z oryginałem kserokopie następujących dokumentów: orzeczenie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego Wojewódzki Oddział [...] z [...] maja 1947 r., odpis z [...] września 1946 r., zaświadczenie Głównego Pełnomocnika Rządu RP do Spraw Ewakuacji z [...] lipca 1946 r., Zaświadczenie dla ewakuacji do Polski z [...] maja 1946 r., Kartę ewakuacyjną, Wyciąg Aktu Małżeństwa, Akt urodzenia Z. B. i A. J. oraz świadectwo ubezpieczenia nr [...]. Wnioskodawca przedłożył również oświadczenie o miejscu lub miejscach zamieszkania, oświadczenie o dotychczasowym stanie realizacji prawa do rekompensaty oraz potwierdzoną za zgodność z oryginałem kserokopię postanowienia Sądu Rejonowego w T. z dnia [...] czerwca 2003 r., sygn. akt [...] stwierdzającego, że spadek po zmarłej w dniu [...] marca 1985 r. Z. J. nabył syn A. J. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego Wojewoda [...] decyzją z [...] września 2011 r., nr [...] odmówił potwierdzenia A. J. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez Z. B. nieruchomości w miejscowości [...], powiat [...], tj. na terenie tzw. [...].
Uzasadniając swoje rozstrzygniecie Wojewoda wskazał, że w sprawie niniejszej nie zostały spełnione wszystkie przesłanki wydania decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty, a mianowicie nie zostało, zdaniem organu, udowodnione, że Z. B. była właścicielką nieruchomości pozostawionej na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Z załączonego do akt sprawy "orzeczenia" Państwowego Urzędu Repatriacyjnego z [...] maja 1947 r. wynika, że Z. B. była właścicielką nieruchomości położonej w miejscowości [...], powiat [...]. Miejscowość ta, położona w obecnym powiecie [...], znajdowała się natomiast poza granicami terytorialnymi II Rzeczypospolitej Polskiej tj. na terenie tzw. [...], co stanowi fakt znany organowi z urzędu. Wojewoda powołał się przy tym na Mapę Polski wydaną przez Instytut Kartograficzny im. E. Romera, we Lwowie w 1939 r. W związku z tym organ stwierdził, że przedmiotowa nieruchomość nie znajdowała się na terenach, które na dzień rozpoczęcia drugiej wojny światowej były w granicach przedwojennej Polski.
Od decyzji powyższej odwołanie do organu wyższego stopnia złożył A. J. Po rozpatrzeniu odwołania Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r., nr [...] utrzymał zaskarżoną decyzję Wojewody [...] w mocy. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Minister wskazał, iż kluczową kwestią wymagającą wyjaśnienia w niniejszej sprawie było ustalenie, czy do mienia pozostawionego na obszarze tzw. [...] mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP. Organ odwoławczy wskazał przy tym, że w jego ocenie z przepisu art. 1 ust. 1 i 2 ww. ustawy jednoznacznie wynika, że zarówno wypędzenie z byłego terytorium RP (ust. 1), jak i jego opuszczanie (ust.
2) ma mieć związek z wojną rozpoczętą w 1939 r., a więc terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, o którym mowa w art. 1 ust. 1 i ust. 2 jest terytorium RP w jej granicach z 1939 r. Bezspornym jest zatem, zdaniem Ministra, że tereny [...] nie wchodziły w skład obszaru II Rzeczypospolitej Polskiej. Organ zauważył przy tym, iż kwestia ta była przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego, który w uchwale 7 sędziów z dnia 17 października 1991 r., sygn. IIICZP 99/91 podniósł, że repatriantom, którzy przed dniem 1 września 1939 r. zamieszkiwali na terenie Litwy, a nie Polski, i którzy pozostawili tam mienie nieruchome, nie przysługują uprawnienia przewidziane w art. 81 ust. 1 z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (t.j. Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127). Cytowane rozstrzygnięcie zapadło na kanwie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, jednak – zdaniem Ministra – jest ono aktualne również na gruncie ustawy z 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP. Organ podkreślił, że w uzasadnieniu prawnym omawianej uchwały skład orzekający wskazał, że "(...) Państwo Polskie we wszystkich wcześniejszych aktach prawnych również zobowiązywało się tylko do zaliczania wartości mienia pozostawionego na terenach, które nie weszły w skład obecnego obszaru Państwa, ale które należały, do września 1939 r., do Polski. Wynikało to zarówno z art. 9 dekretu z dnia 6 grudnia 1946 r. o przekazaniu przez Państwo mienia nierolniczego na obszarze Ziem Odzyskanych i b. Wolnego Miasta Gdańska (Dz. U. nr 71, poz. 389), jak i z art. 14 ust. 1 i 3 dekretu z dnia 10 grudnia 1952 r. o odstępowaniu przez Państwo nieruchomego mienia nierolniczego na cele mieszkaniowe (Dz. U. nr 49, poz. 326) oraz art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (jedn. tekst: Dz. U. z 1969 r. Nr 22, poz. 159). We wszystkich tych przepisach mówiło się wyraźnie o zaliczaniu wartości mienia pozostawionego na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru Państwa".
Minister Skarbu Państwa podkreślił ponadto, że również w doktrynie wskazuje się, iż przez nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami RP należy rozumieć nieruchomości pozostawione na terytoriach wchodzących w 1939 r. w skład Państwa Polskiego. Pojęcie "mienia zabużańskiego" dotyczy natomiast mienia pozostawionego na terenach Rzeczypospolitej Polskiej w jej przedwojennych granicach, które to tereny nie weszły w skład obecnego obszaru Rzeczypospolitej Polskiej. Tak więc "mienie zabużańskie" to majątki pozostałe na terenach obecnej Białorusi, Ukrainy i tzw. Litwy Wileńskiej.
Natomiast pojęcie to nie obejmuje majątków pozostawionych na terenach nie wchodzących w skład przed - 1 wojennego obszaru Rzeczypospolitej Polskiej w tym m.in. [...]. Organ odwoławczy wskazał ponadto na uregulowania zawarte w art. 11 ust. 1 ustawy z 2005 r., zgodnie z którymi wartość rynkową nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej określa się na podstawie nieruchomości podobnych, położonych na obszarze porównywalnych rynków lokalnych funkcjonujących obecnie w Rzeczypospolitej Polskiej. Przy określaniu wartości nieruchomości uwzględnia się przeciętne ceny transakcyjne uzyskane za nieruchomości podobne, zbywane w miejscowości o zbliżonej liczbie mieszkańców, porównywalnym stopniu urbanizacji i charakterze administracyjnym do miejscowości, w której znajduje się nieruchomość pozostawiona, położonej na obszarze województwa lub miasta wydzielonego, o którym mowa w ust. 2, z uwzględnieniem współczynników określających różnice w poziomie rozwoju gospodarczego tych województw lub miast w okresie przed 1939 r., z zastrzeżeniem ust.
4. W ust. 2 przytoczonego artykułu za porównywalne województwa i miasta uznano jedynie województwa: lwowskie, tarnopolskie, stanisławowskie, wołyńskie, poleskie, wileńskie, nowogródzkie, białostockie oraz miasta Lwów i Wilno. Powyższe enumeratywne wskazanie województw statuuje – w ocenie Ministra – wniosek, iż ustawodawca nie zakładał możliwości dochodzenia roszczeń z tytułu pozostawienia nieruchomości na obszarach, które nie wchodziły w skład terytorium II RP.
Niezgadzając się z rozstrzygnięciem organu A. J. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając Ministrowi naruszenie przepisów prawa materialnego, przez błędną wykładnię art. 2 pkt 1 w zw. z art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. nr 169, poz. 1418 ze zm.). W uzasadnieniu przedstawił rys historyczny sprawy oraz przedstawił swoje stanowisko.
Odpowiadając na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Odnosząc się do wniesionej skargi, Minister stwierdził, że w sprawie dokonano właściwej wykładni przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty i prawidłowo je zastosowano, przez co skarga jest niezasadna.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – dalej ‘ppsa").
Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.). Zgodnie z treścią art. 2 pkt 1 i 2 tej ustawy, prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1ustawy oraz posiada obywatelstwo polskie. Stosownie zaś do art. 3 ust. 2 tej ustawy, w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 ustawy.
Zasadniczą kwestią w przedmiotowej sprawie było ustalenie organów obu instancji, że określone w art. 1-3 w/w ustawy prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nie przysługuje A. J. z uwagi na niespełnienie przesłanki zamieszkiwania przez Z. B. (matkę skarżącego) na byłym terytorium państwa polskiego.
W tym miejscu wyjaśnić należy, że wymóg zamieszkiwania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, rozumieć należy w kontekście granic państwa polskiego obowiązujących bezpośrednio przed wybuchem II Wojny Światowej. Stanowisko takie znajduje swoje odzwierciedlenie również w doktrynie, zgodnie z którą tzw. "mieniem zabużańskim" określa się, majątki pozostałe na terenach obecnej Białorusi, Ukrainy i tzw. Litwy Wileńskiej. Pojęcie to nie obejmuje natomiast majątków pozostawionych na terenach nie wchodzących w skład przedwojennego obszaru Rzeczypospolitej Polskiej: np. Litwy Kowieńskiej, Łotwy, Estonii, Rumunii, Czechosłowacji, Węgier" (zob. J. Majorowicz i A. Poczobutt (w) "Roszczenia rewindykacyjne i odszkodowawcze w związku z utratą własności nieruchomości jako przedmiot działalności Rzecznika Praw Obywatelskich – Poradnik RPO Utracone Majątki Zwrot i Odszkodowania, Warszawa 1992, str. 33).
Również z ugruntowanego już orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że zarówno "wypędzenie" jak i "opuszczenie", o których mowa w art. 1 omawianej ustawy, ma mieć związek z wojną rozpoczętą w 1939 r., a więc i terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, z którego nastąpiło wypędzenie, lub które zostało opuszczone, odnosić się musi do granic z roku 1939 (patrz: teza do wyroku WSA w Warszawie z dnia 15 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 1814/09).
Ponadto jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia z dnia 9 lutego 2011 r., sygn. akt I OSK 509/10 ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. wyraźnie akcentuje wymóg zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. przez osobę ubiegająca się o przyznanie rekompensaty na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Przepis zaś art. 2 musi być wykładany w kontekście art. 1 ustawy, w którym to przepisie ustawodawca wiąże pozostawienie nieruchomości poza obecnymi granicami Państwa Polskiego z faktem wypędzenia właściciela tej nieruchomości z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub opuszczenia przez niego byłego terytorium Polski w związku z wojną. W przypisanym tą ustawą sensie nie sposób zatem mówić o "znajdowaniu się" jakiejś nieruchomości poza obecnym obszarem Rzeczypospolitej Polskiej w sytuacji, gdy nieruchomość ta przed wybuchem II wojny światowej na jej terytorium się nie znajdowała.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że choć Z. B. zamieszkiwała w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej tj. w W., co wynika ze znajdującego się w aktach sprawy orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego z dnia [...] maja 1947 r., to nie pozostawiła na tym terytorium żadnego mienia nieruchomego. Pozostawione bowiem przez nią nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej t.j. w miejscowości [...], pow. [...], która to nieruchomość znajdowała się od samego początku na terytorium obcego państwa ([...]), nie wiązało się ze zmianą granic Państwa Polskiego, która dokonała się po II Wojnie Światowej.
Słusznie zatem, zdaniem Sądu, organy orzekające w niniejszej sprawie uznały, że z uwagi na brak spełnienia jednej z przesłanek, o których mowa w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r., nie można uznać aby A. J. przysługiwało prawo do rekompensaty.
Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji.