Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z 9 stycznia 2023 r. nr SKO/4111/1097/2022 utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z 30 listopada 2022 r. nr OPS.4710.DW.2146.2022 w przedmiocie odmowy przyznania dodatku węglowego.
Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
Wójt Gminy [...] decyzją z 30 listopada 2022 r. orzekł o odmowie przyznania [...] dodatku węglowego z uwagi na ogrzewanie budynku/lokalu drewnem kawałkowym, czyli paliwem które nie zostało wskazane w art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 1692 ze zm.).
[...] wniosła odwołanie od powyższej decyzji.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ostrołęce rozpoznając sprawę wskazało, że zasady i tryb przyznawania, wypłacania oraz wysokość dodatku węglowego oraz właściwość organów w tych sprawach reguluje ww. ustawa z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym. Zapisy ustawy stanowią, że dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków (dalej zwanej "CEEB"), o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy.
SKO w [...] przytoczyło przepisy ww. ustawy, w tym art. 2 ust. 1-3, art. 2 ust. 9, 10, 16, art. 2 ust. 15, art. 2 ust. 15a -ust. 15e i zaznaczyło, że organ I instancji, po analizie złożonego przez skarżącą wniosku o wypłatę dodatku węglowego, ustalił, iż dla budynku położonego w miejscowości [...], ul. [...] w dniu 10 czerwca 2022 r. zostało zgłoszone źródło ogrzewania w CEEB. Z deklaracji tej wynika, że źródłem ciepła jest kocioł na paliwo stałe (węgiel, drewno, palet lub inny rodzaj biomasy) z ręcznym podawaniem paliwa/zasypowym (pozycja B01).
Z kolei jako rodzaj stosowanego w kotle paliwa stałego wskazano drewno kawałkowe (pozycja B03). Następnie 30 sierpnia 2022 r. złożono kolejną deklarację, z której wynika, że źródłem ciepła jest kocioł na paliwo stałe (węgiel, drewno, palet lub inny rodzaj biomasy) z ręcznym podawaniem paliwa/zasypowym (pozycja BOI). Z kolei jako rodzaj stosowanego w kotle paliwa stałego wskazano węgiel i paliwa węglopochodne oraz drewno kawałkowe (pozycja B03). Zatem wnioskodawczyni zmieniła po 11 sierpnia 2022 r. uprzednio złożoną deklaracje źródeł ciepła, a w zasadzie zmieniła tzw. główne źródło ogrzewania mieszkania z drewna kawałkowego na węgiel i drewno kawałkowe.
Kolegium podkreśliło, że powyższe deklaracje zostały złożone przez [...] (syn skarżącej), który jak wynika z akt sprawy zamieszkuje w tym samym budynku (górna kondygnacja), ale prowadzi wraz z rodziną oddzielne gospodarstwo domowe. Natomiast zarówno z akt sprawy, jak i z treści samego odwołania wynika, że oba piętra budynku ogrzewane są tym samym piecem, czyli mamy do czynienie ze współdzielonym źródłem ciepła.
Tym samym w ocenie organu odwoławczego przyjąć należy, że ww. deklaracje zostały złożone także dla gospodarstwa domowego skarżącej, co zostało potwierdzone w wyniku wywiadu środowiskowego i co wskazuje sama skarżąca w treści odwołania.
SKO w [...] podkreśliło, że dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest m.in. kocioł zasilany paliwem stałym. Z kolei przez paliwa stałe rozumie się węgiel kamienny, brykiet lub pelet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego (art. 2 ust. 1-3 ustawy). Rozważenia zatem wymaga, czy do opisanego stanu faktycznego znajduje zastosowanie art. 2 ust. 15g ww. ustawy. Przepis ten został dodany z dniem 3 listopada 2022 r. przez art. 26 pkt 1 lit. b ustawy z 27 października 2022 r. o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych i znajduje zastosowanie do postępowań w sprawie wypłaty dodatku węglowego wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie tej ustawy.
Zgodnie z tym przepisem dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym także, gdy główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy o dodatku węglowym nie zostało zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, do dnia 11 sierpnia 2022 r.
W wyniku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że źródłem ogrzewania gospodarstwa jest źródło, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy o dodatku węglowym.
Organ zaznaczył, że art. 2 ust. 15g zd. 1 i 2 ustawy o dodatku węglowym dotyczy tylko sytuacji, gdy do dnia 11 sierpnia 2022 r. nie zostało zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków żadne główne źródło ciepła gospodarstwa domowego. Nie można tego przepisu interpretować inaczej niż stanowi jego literalne brzmienie. Przepis ten nie dotyczy zatem osób, które złożyły deklaracje do 11 sierpnia 2022 r. zgłaszając, jako główne paliwo drewno kawałkowe, a dopiero po 11 sierpnia 2022 r. zmieniły deklarację w ten sposób, że zmieniły główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego np. tak jak w niniejszej sprawie na drewno kawałkowe i węgiel.
Tym samym SKO w [...] stwierdziło, że zmiana deklaracji złożonej przed 11 sierpnia nie stanowi podstaw do zastosowania art. 15g ww. ustawy, bowiem na dany adres złożono już deklarację, z której nie wynikało prawo do dodatku, więc późniejsza zmiana deklaracji nie wpływa na uprawnienie do tego dodatku, co uzasadnia wydanie decyzji odmownej.
Organ odwoławczy zaznaczył, że oświadczenia wnioskodawcy składane są pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń. Zatem dane zawarte w centralnej ewidencji emisyjności budynków bezwzględnie wiążą organ w postępowaniu o przyznanie dodatku węglowego, bowiem przepisy ww. ustawy nie uprawniają organu orzekającego w tego typu sprawach do podważania danych zawartych w tejże ewidencji.
W niniejszej sprawie korekty deklaracji dokonano już po 11 sierpnia 2022 r. Poczyniona zmiana w deklaracji CEEB nie ma wpływu na prawo do dodatku. Ustawodawca jasno sprecyzował bowiem, że z punktu widzenia dodatku istotny jest wpis jaki istniał na dzień 11 sierpnia 2022 r.
W świetle powyższego organ odwoławczy uznał, że decyzja organu I instancji zapadła w toku prawidłowo przeprowadzonego postępowania i jest zgodna z obowiązującymi przepisami prawa. Podnoszone przez skarżącą zarzuty są zaś bezzasadne.
[...] wniosła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając, że wydane decyzje organów obu instancji pozostają w rażącej sprzeczności z rzeczywistym stanem faktycznym, są niezgodne z przepisami ustawy o dodatku węglowym oraz naruszają prawa strony do rzetelnego, uczciwego i obiektywnego procedowania sprawy.
Zdaniem skarżącej wydane decyzje naruszają przepisy prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 1, art. 2 ust. 3ci 3 d, art. 2 ust. 15g ustawy o dodatku węglowym poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie oraz przepisy postępowania administracyjnego, tj. art. 7, 9, 77, 80 kpa poprzez brak aktywnego działania organów w zakresie udzielenia stronie niezbędnej pomocy prawnej i dowodowej oraz stosownych wyjaśnień zgodnie z zasadami postępowania administracyjnego.
W uzasadnieniu skargi skarżąca przytoczyła argumenty na poparcie podnoszonych zarzutów podkreślając, że spełnia przesłanki do przyznania prawa do dodatku węglowego i stanowisko organów jest wadliwe. Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji, przyznanie stronie dodatku węglowego oraz zasądzenie kosztów postępowania.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji był art. 2 ust.1 ustawy o dodatku węglowym. Stosownie do jego treści, dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust.1 ustawy z 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do tej ewidencji.
Organ orzekający w sprawie ocenił, że skarżąca nie spełnia tych przesłanek pomimo, że pierwotna deklaracja CEEB została skorygowana poprzez wskazanie, że głównym źródłem ogrzewania domu jest węgiel i paliwa węglopodobne oraz wcześniej wpisane do deklaracji drewno kawałkowe. SKO podkreśliło, że korekty dokonano 30 sierpnia 2022r. tj. po 11 sierpnia 2022 r., co wyklucza przyznanie żądanego świadczenia. Jednocześnie, przeprowadzony wywiad środowiskowy, pominięty w rozważaniach organu, potwierdził opalanie domu węglem.
Zdaniem Sądu pogląd powyższy nie zasługuje na aprobatę.
Z akt sprawy wynika, że organy odnotowały zmiany wprowadzone do ustawy o dodatku węglowym w wyniku nowelizacji wprowadzonej ustawą z 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (Dz. U. z 2022 r. poz. 1967). Weszła ona w życie od 20 września 2022 r. i zgodnie z jej art. 52 ma zastosowanie do postępowań w sprawie wypłaty dodatku węglowego - jak w rozpoznanym przypadku - wszczętych i niezakończonych przed tą datą. Na jej mocy dodano art. 2 ust. 15a, w myśl którego, dokonując weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego, wójt, burmistrz albo prezydent miasta bierze pod uwagę w szczególności:
- 1) informacje wynikające z deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, o której mowa w art.6 m ustawy z 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2022 r. poz. 1297 z zm.);
- 2) informacje uzyskane w związku z postępowaniem o przyznanie:
- a) świadczeń rodzinnych oraz dodatków do zasiłku rodzinnego, o których mowa odpowiednio w art. 2 i art.8 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm.),
- b) świadczenia wychowawczego, o którym mowa w art. 4 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2022 r. poz. 1577),
- c) dodatku osłonowego, o którym mowa w art. 2 ust.1 ustawy z 17 grudnia 2021 r. o dodatku osłonowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 1 z późn. zm.),
- d) dodatku mieszkaniowego, o którym mowa w art. 2 ustawy z 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2021 z późn. zm.) oraz
- 3) dane zgromadzone w rejestrze PESEL oraz rejestrze mieszkańców, o których mowa odpowiednio w art.6 ust. 1 i art. 6a ust.1 ustawy z 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2022 r. poz. 1191). Z brzmienia powołanego art. 2 ust. 15a ustawy o dodatku węglowym wynika zatem, że weryfikacja wniosku o przyznanie dodatku węglowego ma charakter wszechstronny, nie polega wyłącznie na sprawdzeniu danych ujętych w centralnej ewidencji emisyjności budynków i to tylko do 11 sierpnia 2022 r. Istotne dla sprawy okoliczności faktyczne kluczowe z punktu widzenia przesłanek wskazanych w art. 2 ust. 1 tej ustawy mogą być ustalone na podstawie wszelkich innych dostępnych organowi danych i to nie tylko tych wskazanych w pkt 1-3 cytowanego art. 2 ust. 15a ustawy o dodatku węglowym o czym świadczy użyty w przywołanym uregulowaniu zwrot "w szczególności", wskazujący jednoznacznie, że określony tam katalog źródeł informacji ma charakter otwarty.
Druga ważna nowelizacja do ustawy o dodatku węglowym, wadliwie przez organ odwoławczy zinterpretowana, wprowadzona została mocą ustawy z 27 października 2022 r. o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2236). Weszła w życie 3 listopada 2022 r., w świetle art. 31 ust. 1 ma zastosowanie do postępowań wszczętych i niezakończonych przed tym dniem, a zatem również do sprawy niniejszej, którą zakończono zaskarżoną decyzją wydaną w dniu 29 grudnia 2022 r. Na skutek wskazanej nowelizacji do art. 2 ustawy o dodatku węglowym dodano ust. 15f i 15g. W treści ust. 15f określono, że w przypadku posiadania informacji wskazujących, że osoba, która nie złożyła wniosku o wypłatę dodatku węglowego, spełnia warunki jego przyznania wynikające z ustawy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy w celu ustalenia prawa do tego dodatku.
Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową. W takim przypadku organ ten przyznaje dodatek w drodze decyzji administracyjnej z urzędu, bez konieczności składania wniosku oraz bez składania odpowiedniej deklaracji dokonuje wpisu źródła ciepła do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust.1 ustawy z 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, jeżeli źródło nie było wcześniej zgłoszone do tej ewidencji. Przepis art. 3 ust. 2 stosuje się. Zgodnie natomiast z ust. 15g, dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym także, gdy główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1, nie zostało zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków, do dnia 11 sierpnia 2022 r., a w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ustalono, że źródłem ogrzewania tego gospodarstwa jest źródło, o którym mowa w art. 2 ust.
1. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową. Wpis do centralnej ewidencji emisyjności budynków, dokonywany jest przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta z urzędu bez konieczności składania odpowiedniej deklaracji.
Z treści zaprezentowanych wyżej unormowań nowelizujących ustawę o dodatku węglowym wynika jasno, że ich ratio legis sprowadza się do objęcia wsparciem w formie tego świadczenia jak największej liczby gospodarstw domowych, poprzez odformalizowanie procedury przy jednoczesnym zobowiązaniu organów administracji publicznej do dokładnego i wszechstronnego zbadania okoliczności faktycznych dotyczących osoby ubiegającej się o to świadczenie, a w szczególności do ustalenia rzeczywistego źródła ciepła wykorzystywanego w jej gospodarstwie domowym. Cel tych przepisów polega więc niewątpliwie na zapewnieniu jak najszerszego dostępu do przedmiotowego świadczenia pieniężnego gospodarstwom domowym, w których stosowane źródło ciepła lub źródło spalania paliw spełnia warunki ustawowe. Warto przy tym zwrócić uwagę, że w świetle wspomnianych regulacji dodatek węglowy może zostać przyznany nawet osobie, która nie złożyła wniosku o jego wypłatę, a spełnia warunki jego przyznania wynikające z ustawy (art. 2 ust. 15f), jak i takiej, w przypadku której główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego nie zostało zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków, a w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ustalono, że źródłem ogrzewania jej gospodarstwa domowego jest źródło, o którym mowa w art. 2 ust. 1 (art. 2 ust. 15g).
W tym kontekście nie budzi wątpliwości, że sporny dodatek tym bardziej może zostać przyznany osobie, która - jak ma to miejsce w niniejszej sprawie - zgłosiła takie źródło ogrzewania do wskazanej ewidencji w wyniku korekty wcześniej złożonej deklaracji, nawet jeżeli uczyniła to już po 11 sierpnia 2022 r.
Wypada raz jeszcze zaakcentować, że ustawa o dodatku węglowym w brzmieniu nadanym powyższymi nowelizacjami obliguje organ orzekający w niniejszym zakresie do ustalenia rzeczywistego rodzaju źródła ciepła stosowanego przez gospodarstwo domowe osoby ubiegającej się oświadczenie, ustalenia te powinny zostać dokonane przy użyciu wszelkich dostępnych środków dowodowych, w sposób wnikliwy, dokładny i wyczerpujący, czyniący zadość zasadzie prawdy obiektywnej sformułowanej w art. 7 i 77 k.p.a. Tymczasem w rozpoznanej sprawie organy administracyjne - poza naruszeniem norm materialnoprawnych zawartych w art. 2 ust. 15a, ust. 15g i ust. 15f ustawy o dodatku węglowym uchybiły także tej zasadzie wydając negatywne rozstrzygnięcia pomimo posiadania wiedzy o korekcie deklaracji złożonej do ewidencji oraz po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego, do treści którego organ się nie odniósł.
Ponownie rozpoznając sprawę organ dokona ustaleń co do przesłanek warunkujących nabycie przez stronę spornego świadczenia mając powyższe na uwadze.
Mając to na uwadze Sąd, na podstawie art. 132, 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.